Tiếp nhận học sinh đầu cấp trên môi trường số: Hà Nội đi trước một bước

Chuyển từ “tuyển sinh” sang “tiếp nhận” học sinh

Một trong những điểm mới đáng chú ý tại dự thảo là chuyển đổi cách tiếp cận từ “tuyển sinh” sang “tiếp nhận” học sinh, đồng thời đẩy mạnh tổ chức quy trình trên môi trường số.

Dự thảo đặt ra các nguyên tắc tiếp nhận học sinh bảo đảm công bằng, công khai, minh bạch, khách quan, chính xác, an toàn và thuận lợi cho học sinh, cha mẹ hoặc người giám hộ; đồng thời bảo đảm quyền học tập của trẻ em, học sinh.

Theo đó, việc xác định địa bàn, chỉ tiêu, khả năng và phương thức tiếp nhận phải căn cứ vào nhu cầu học tập, dữ liệu dân cư, dữ liệu học sinh, dự báo quy mô học sinh, mạng lưới cơ sở giáo dục, điều kiện cơ sở vật chất, đội ngũ nhà giáo, khoảng cách và điều kiện đi lại. Địa bàn tiếp nhận chủ yếu được xác định theo nơi cư trú thực tế của học sinh, dựa trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hoặc các nguồn thông tin hợp pháp khác. Việc điều phối, bố trí học sinh cần phù hợp với điều kiện thực tế, bảo đảm quyền học tập và tạo thuận lợi cho người học.

Với những cơ sở giáo dục có nhiều phân hiệu, điểm trường, dự thảo yêu cầu việc tiếp nhận được tổ chức thống nhất trong toàn trường. Phương án bố trí học sinh giữa các điểm trường phải phù hợp với nơi cư trú, quy mô học sinh, khả năng tiếp nhận, điều kiện cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và việc đi lại của các em.

Đáng chú ý, dự thảo quy định việc tiếp nhận học sinh đầu cấp được tổ chức trên môi trường số theo điều kiện thực tế; tăng cường kết nối, khai thác, chia sẻ và sử dụng dữ liệu đã có. Học sinh, cha mẹ hoặc người giám hộ không phải cung cấp lại thông tin, giấy tờ đã có trong cơ sở dữ liệu và được cơ quan có thẩm quyền xác thực, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Việc ứng dụng công nghệ số hướng tới giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân, đồng thời không để việc thiếu điều kiện tiếp cận công nghệ trở thành rào cản đối với quyền học tập của học sinh.

Như vậy, chuyển đổi số trong tiếp nhận học sinh không đơn thuần là đưa thủ tục đăng ký lên môi trường trực tuyến. Yêu cầu quan trọng hơn là khai thác dữ liệu để xác định nhu cầu, bố trí chỗ học phù hợp và nâng cao hiệu quả quản lý. Đây cũng là cơ sở để việc tiếp nhận học sinh gắn chặt hơn với điều kiện thực tế của từng địa bàn, thay vì chỉ thực hiện theo quy trình hành chính hằng năm.

Hà Nội tiên phong ứng dụng bản đồ số, trí tuệ nhân tạo

Thực tế, Hà Nội đã triển khai tuyển sinh đầu cấp trực tuyến hơn 10 năm qua. Năm học 2026-2027, thành phố tiếp tục đổi mới phương thức phân tuyến, đẩy mạnh ứng dụng bản đồ số GIS và trí tuệ nhân tạo (AI), góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và tạo thuận lợi hơn cho người dân.

Ông Nghiêm Văn Bình, Trưởng phòng Quản lý thi và Kiểm định chất lượng, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho biết, điểm mới đáng chú ý trong công tác tuyển sinh năm học này là tăng cường ứng dụng công nghệ để hỗ trợ phân tuyến, bố trí học sinh. Thay vì chủ yếu căn cứ vào địa giới hành chính như trước, thành phố áp dụng nguyên tắc “phi địa giới hành chính”, ưu tiên bố trí học sinh vào trường có khoảng cách gần nơi cư trú, trên cơ sở chỉ tiêu và khả năng tiếp nhận thực tế.

Bản đồ số GIS hỗ trợ xác định vị trí nơi cư trú của học sinh và khoảng cách đến các cơ sở giáo dục. Trong khi đó, AI được sử dụng để hỗ trợ phân tích, tính toán phương án dựa trên các yếu tố như chỉ tiêu tuyển sinh, mật độ dân cư và khả năng tiếp nhận của từng trường. Nhờ vậy, việc phân tuyến, điều tiết học sinh có thêm căn cứ dữ liệu, hướng tới sự phù hợp giữa nhu cầu học tập với điều kiện trường lớp trên địa bàn.

Theo ông Nghiêm Văn Bình, dữ liệu thu thập và phân tích trong quá trình này còn giúp ngành giáo dục đánh giá mạng lưới trường lớp, dự báo nhu cầu học tập và xây dựng phương án phát triển giáo dục phù hợp với tình hình dân cư của Thủ đô.

Để phương thức mới vận hành hiệu quả, các địa phương và nhà trường triển khai rà soát, đối chiếu thông tin học sinh, nơi cư trú và thông tin cha mẹ học sinh với cơ sở dữ liệu của ngành Giáo dục và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Trường hợp thông tin chưa đầy đủ hoặc chưa chính xác, phụ huynh được hướng dẫn cập nhật, bảo đảm dữ liệu đầu vào tin cậy.

Việc phân bổ học sinh được xem xét trên nhiều yếu tố, gồm khoảng cách đến trường, quy mô dân số, mạng lưới trường lớp và khả năng tiếp nhận của từng cơ sở giáo dục. Tại các khu vực giáp ranh, chính quyền địa phương chủ động phối hợp để thống nhất phương án phù hợp, tạo thuận lợi cho học sinh. Kế hoạch tuyển sinh, chỉ tiêu, phương thức và thời gian đăng ký cũng được công khai để phụ huynh chủ động nắm bắt thông tin.

Cùng với đó, các xã, phường và nhà trường chuẩn bị hạ tầng, nhân lực, máy tính, đường truyền internet; tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn để phụ huynh tiếp cận phương thức mới.

Với phụ huynh, đăng ký trực tuyến giúp giảm thời gian đi lại, hạn chế việc chuẩn bị hồ sơ giấy và thuận tiện theo dõi thông tin về chỉ tiêu, thời gian đăng ký. Với học sinh, mục tiêu quan trọng nhất vẫn là bảo đảm quyền đến trường, được bố trí nơi học phù hợp và thuận lợi trong đi lại, sinh hoạt.

Ông Nghiêm Văn Bình nhấn mạnh, việc ứng dụng bản đồ số và AI trong tuyển sinh đầu cấp là kết quả của sự phối hợp giữa các sở, ngành dưới sự chỉ đạo của UBND thành phố. Giải pháp góp phần thúc đẩy chuyển đổi số, triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tạo thuận lợi cho người dân và hạn chế xáo trộn trong công tác tuyển sinh.

Việc ứng dụng bản đồ số và AI trong tuyển sinh đầu cấp tại Hà Nội là kinh nghiệm để các địa phương tham khảo khi triển khai tiếp nhận học sinh trong năm học tới. Tuy nhiên, để chuyển đổi số thực sự phát huy hiệu quả, công nghệ cần đi cùng dữ liệu chính xác, quy trình minh bạch và phương án bố trí trường lớp phù hợp. Đây cũng là những yếu tố quan trọng để bảo đảm quyền học tập, tạo thuận lợi cho người dân và nâng cao hiệu quả quản lý giáo dục.