Làng nghề Hà Nội: Giữ hồn xưa, chinh phục thị trường mới

Sáng tạo sản phẩm, mở rộng kênh bán hàng

Tại làng dệt lụa Phùng Xá (xã Hồng Sơn), Nghệ nhân Ưu tú Phan Thị Thuận, Giám đốc Công ty TNHH Dâu tằm tơ Mỹ Đức đã. tìm hướng nâng cao giá trị nghề truyền thống bằng sản phẩm lụa tơ sen. Từ năm 2017, bà nghiên cứu khai thác tơ từ cuống sen vốn ít được tận dụng. Hai năm sau, những chiếc khăn lụa tơ sen đầu tiên ra đời.

Để làm một chiếc khăn cần khoảng 4.800 cuống sen và hơn một tháng sản xuất. Giá bán hiện khoảng 10 triệu đồng với khăn không thêu, 12 triệu đồng với khăn thêu tay. Theo nghệ nhân Phan Thị Thuận, giá trị sản phẩm không chỉ nằm ở nguyên liệu mà còn ở kỹ thuật, công sức và nét văn hóa của nghề thủ công. Cách làm này nâng giá trị nguyên liệu, tạo thêm việc làm.

Công ty TNHH Dâu tằm tơ Mỹ Đức hiện có hai sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia là khăn lụa tơ tằm và khăn lụa tơ sen. Cơ sở duy trì khoảng 20 lao động thường xuyên, thu nhập bình quân 8-10 triệu đồng/người/tháng; vào cao điểm thu hút 50-70 người. Đó là hướng phát triển sản phẩm có giá trị cao nhờ chất lượng, kỹ thuật và thương hiệu. Thay vì chỉ cung cấp sản phẩm thông thường, cơ sở đã tạo ra hàng hóa mang dấu ấn riêng, hướng đến nhóm khách hàng coi trọng tay nghề và giá trị văn hóa.

Ở làng mộc Ngọc Than (xã Kiều Phú), đổi mới lại bắt đầu từ cách tìm khách hàng. Trước đây, nhiều hộ chủ yếu gia công đồ thờ theo đơn đặt hàng. Nay một số cơ sở phát triển thêm đồ thủ công mỹ nghệ, tận dụng thương mại điện tử và mạng xã hội để mở rộng đầu ra.

Anh Bùi Trọng Quân, chủ xưởng gỗ Bùi Gia cho biết cơ sở đã thử livestream, giới thiệu sản phẩm và kể câu chuyện văn hóa làng nghề trên nền tảng số. Người thợ vốn quen cách bán hàng truyền thống, thiếu kỹ năng công nghệ, nhưng đang học hỏi để thích nghi.

Theo ông Phạm Hồng Quân, Phó Trưởng phòng Hạ tầng - Nông nghiệp và Môi trường xã Kiều Phú, địa phương xác định khoa học, công nghệ và chuyển đổi số là giải pháp nâng cao giá trị sản phẩm. Bên cạnh quảng bá trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, xã định hướng ứng dụng mã QR để giới thiệu nguồn gốc, quy trình chế tác và nét riêng của từng sản phẩm.

Từ thực tế tại các làng nghề có thể thấy, đổi mới không có nghĩa rời bỏ nghề cũ mà là tạo thêm giá trị từ sản phẩm, thương hiệu và cách tiếp cận khách hàng.

Du lịch trải nghiệm mở lối, liên kết để phát triển

Bên cạnh đổi mới sản phẩm và phương thức kinh doanh, phát triển du lịch trải nghiệm đang mở thêm nguồn thu cho nhiều làng nghề Hà Nội. Trong đó, làng sơn mài Hạ Thái (xã Hồng Vân) là một trong những địa phương từng bước khai thác giá trị nghề truyền thống gắn với hoạt động du lịch.

Được UBND thành phố Hà Nội công nhận là điểm du lịch làng nghề từ năm 2020, Hạ Thái đang trở thành điểm đến trong hành trình khám phá văn hóa, nghề thủ công truyền thống của Thủ đô. Mới đây, làng nghề tiếp tục được đưa vào tuyến du lịch "Con đường di sản Nam Thăng Long - Hà Nội", mở thêm cơ hội quảng bá sản phẩm và thu hút du khách.

Tại Dũng Dị Art Studio, họa sĩ Trần Công Dũng đã xây dựng mô hình kết hợp sản xuất sơn mài truyền thống với tổ chức hoạt động trải nghiệm dành cho du khách trong và ngoài nước. Đến đây, du khách được trực tiếp tham gia một số công đoạn như dát vỏ trứng, phủ sơn, mài và tự tay hoàn thiện sản phẩm lưu niệm.

Theo họa sĩ Trần Công Dũng, đưa sơn mài trở thành sản phẩm du lịch không đơn giản bởi quy trình chế tác truyền thống rất kỳ công, có thể kéo dài nhiều tháng. Trong khi đó, mỗi lượt trải nghiệm chỉ khoảng 1-2 giờ. Vì vậy, cơ sở phải nghiên cứu, điều chỉnh các công đoạn phù hợp để du khách vừa được tìm hiểu nghề, vừa có thể hoàn thiện sản phẩm trong thời gian ngắn.

Với mức giá khoảng 300.000-350.000 đồng/lượt, mô hình không chỉ tạo thêm nguồn thu từ dịch vụ mà còn góp phần quảng bá, thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm sơn mài. Đáng chú ý, cơ sở còn liên kết với các hộ sản xuất trong làng để chế tác phôi, phân chia công đoạn, qua đó giảm chi phí và tạo thêm việc làm cho người dân.

Từ mô hình tại Hạ Thái cho thấy, du lịch trải nghiệm không chỉ tạo thêm nguồn thu mà còn thúc đẩy liên kết sản xuất, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm làng nghề. Những hướng đi mới đang mở ra cơ hội nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường cho làng nghề Hà Nội. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần tiếp tục tháo gỡ khó khăn về đầu ra, tăng cường liên kết sản xuất, tiêu thụ, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người lao động.