Thu gom rác thải sau giờ cao điểm: Vì sao vẫn chưa hết cảnh tái diễn vi phạm

Vòng luẩn quẩn "xe vừa đi, rác lại đầy"

Thời gian qua, thành phố Hà Nội đã áp dụng khung giờ thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt mới - đặc biệt là quy định thu gom rác sau giờ cao điểm giao thông tại các khu vực lõi, phố cổ và thắt chặt lịch trình tại các vùng ngoại thành. Quy định này được đánh giá là bước đi chiến lược, nhằm giảm tải áp lực giao thông vào ban ngày, hạn chế ùn tắc giao thông, đồng thời giữ gìn mỹ quan đô thị trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa và gia tăng dân số.

Tuy nhiên, trên thực tế triển khai, vì nhiều lý do từ chủ quan đến khách quan như nhịp sống kinh doanh bận rộn, khung giờ sinh hoạt lệch hoặc không bắt kịp thời điểm xe thu gom đi qua ngõ, nhiều người dân không kịp đưa rác ra theo đúng quy định. Hệ quả là người dân “lỡ nhịp” lại tiếp tục mang rác ra tập kết ra đường, khiến tình trạng ô nhiễm môi trường và mất mỹ quan đô thị ngày càng trở nên nhức nhối. Những đống rác mọc lên tự phát bên vỉa hè, góc phố hay đầu ngõ chỉ vài phút sau khi xe gom rời đi đã trở thành nỗi ám ảnh thường trực của các công nhân vệ sinh và lực lượng kiểm tra trật tự đô thị.

Tại khu vực phường Hoàn Kiếm, nơi có mật độ dân cư cao và nhịp sống kinh doanh thương mại tấp nập bậc nhất Thủ đô, áp lực từ quy định này đang khiến cả người dân lẫn công nhân môi trường gặp nhiều lúng túng trước áp lực đảm bảo vệ sinh môi trường. Chia sẻ góc nhìn thẳng thắn về thực trạng này, bà Nguyễn Thị Minh, một cư dân sinh sống lâu năm tại phố cổ, bộc bạch, người dân khu phố rất muốn chấp hành nghiêm chỉnh quy định chỉ mang rác ra bỏ khi xe đến. Thế nhưng ở đây, nhiều gia đình nằm sâu trong ngõ nhỏ việc đi lại khó khăn, nhiều hôm đang bận việc kinh doanh, buôn bán nên không kịp ra kịp… khiến rác thải bị tồn đọng, lưu lại gây mất vệ sinh môi trường.

Không chỉ riêng khu vực nội thành chật hẹp, nghịch lý này cũng diễn ra không kém tại các vùng quê ngoại thành đang trong tiến trình xây dựng nông thôn mới. Thực tế tại các địa phương cho thấy, dù chính quyền đã ban hành các thông báo, lịch trình chi tiết đến từng thôn xóm, nhưng việc tuân thủ đôi khi vẫn gặp khoảng cách lớn do đặc thù địa bàn rộng và thói quen sinh hoạt lâu đời của người dân.

Chẳng hạn, tại xã Hương Sơn, địa phương đã quy định rất rõ khung giờ thu gom rác sinh hoạt từ 19 giờ hằng ngày bằng các phương tiện chuyên dụng phục vụ các tuyến đường TL419, các thôn Phú Yên, Tiên Mai, Đục Khê, Vạn Kim, An Tiến cũ... Tuy nhiên, chi tiết lịch trình cụ thể kéo dài xuyên đêm qua nhiều khung giờ khác nhau khiến nhiều hộ gia đình, người lao động bận rộn hoặc các cơ sở kinh doanh lỡ nhịp, dẫn đến tình trạng rác thải mang ra tập kết không đúng giờ quy định. Vô hình trung, những điểm tập kết tự phát này lại biến thành các "điểm đen" về tập kết rác thải.

Cần xây dựng văn hóa đổ rác đúng giờ

Liên quan đến những thực trạng bất cập trên, công tác quản lý và vận hành hệ thống vệ sinh môi trường đang phải đối mặt với nhiều bài toán khó về nhân lực lẫn phương tiện điều phối trong bối cảnh khối lượng phát sinh ngày càng lớn.

Chia sẻ với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội, lãnh đạo Chi nhánh Hoàn Kiếm (Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội) thẳng thắn thừa nhận, đơn vị hiện mới chỉ thu gom ổn định được khoảng 80% lượng rác trong khung giờ quy định. Trong khi đó, 20% lượng rác còn lại phát sinh đột xuất và buộc đơn vị phải bố trí thêm xe tăng cường do các hộ kinh doanh buôn bán tự do, hàng quán vỉa hè xả rác không đúng giờ, không theo kịp nhịp độ di chuyển của xe gom.

Để khắc phục tình trạng này, hằng ngày, đơn vị phải liên tục bố trí và huy động thêm vài chuyến “xe vét” nhằm kịp thời thu gom, vận chuyển hết lượng rác thải phát sinh trong ngày. Song, lãnh đạo Chi nhánh Hoàn Kiếm nhấn mạnh rằng, để công tác đảm bảo vệ sinh môi trường đem lại hiệu quả bền vững lâu dài, rất cần sự chung tay, góp sức thực chất của các tầng lớp nhân dân cũng như cộng đồng các hộ kinh doanh trên địa bàn. Nếu thiếu đi sự đồng thuận và ý thức tự giác từ phía người xả rác,mọi nỗ lực điều động phương tiện của ngành môi trường sẽ chỉ như “dã tràng xe cát".

Cùng chia sẻ chung một góc nhìn, ông Nguyễn Mạnh Hùng, Giám đốc Chi nhánh Mỹ Đức (Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội) cho biết, việc người dân tập kết sai giờ, mang rác ra đường bất cứ khi nào cảm thấy tiện lợi khiến cho công tác điều phối phương tiện, phân bổ nhân lực gặp rất nhiều khó khăn. Tình trạng này gây áp lực trực tiếp đến hiệu suất làm việc chung của toàn hệ thống, đồng thời làm giảm tuổi thọ và tiến độ của các tuyến xe thu gom khi phương tiện phải liên tục quay vòng xử lý các điểm rác phát sinh ngoài lịch trình cố định.

Nhìn nhận một cách khách quan, quy định thu gom rác sau giờ cao điểm là một chủ trương đúng đắn nhằm hiện đại hóa đô thị và nông thôn mới của Thủ đô. Tuy nhiên, chính sách chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi có sự kết nối chặt chẽ giữa nhà quản lý, đơn vị dịch vụ môi trường và ý thức tự giác của mỗi người dân. Để tháo gỡ triệt để vòng luẩn quẩn "xe vừa đi, rác lại đầy", các chuyên gia cho rằng, các cơ quan chức năng cần xây dựng văn hóa đổ rác đúng giờ, đúng nơi quy định thành thói quen văn minh của mỗi hộ gia đình, đặc biệt là các hộ kinh doanh thương mại mặt phố và khu vực dân cư nông thôn.

Bên cạnh đó, các địa phương cần đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền qua các kênh linh hoạt như hệ thống loa truyền thanh cơ sở, nhóm thông báo cộng đồng dân cư, niêm yết công khai lịch trình chi tiết đến từng thôn xóm để người dân nắm bắt chính xác thời điểm xe thu gom rác di chuyển qua khu vực. Song song với đó là việc phát huy vai trò giám sát của các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể trong việc thường xuyên kiểm tra, nhắc nhở và kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp cố tình xả rác bừa bãi, đổ rác sai giờ hoặc không đúng nơi quy định theo đúng chế tài pháp luật hiện hành. Qua đó, tạo chuyển biến căn bản trong công tác giữ gìn môi trường sống sáng, xanh, sạch, đẹp cho toàn Thủ đô.