Luật Thủ đô năm 2026: Quy hoạch Thủ đô trong giai đoạn mới

Hoàn thiện cơ chế pháp lý, thống nhất quy hoạch

Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 được Quốc hội thông qua ngày 23-4-2026, tạo hành lang pháp lý mới cho quá trình xây dựng và phát triển Hà Nội. Điều 10 của Luật Thủ đô năm 2026 quy định cơ chế lập một Quy hoạch tổng thể Thủ đô, tích hợp các nội dung của Quy hoạch Thủ đô và Quy hoạch chung Thủ đô, đồng thời cụ thể hóa quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng.

Điều này giúp Hà Nội xem xét đồng bộ các lĩnh vực dân số, sử dụng đất, giao thông, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, môi trường và bảo tồn di sản. Quy hoạch không chỉ xác định hướng phát triển không gian mà còn phải làm rõ các cực tăng trưởng, nguồn lực đầu tư và thứ tự ưu tiên thực hiện, hạn chế tình trạng phát triển thiếu đồng bộ giữa các khu vực.

Cụ thể hóa Luật Thủ đô năm 2026, ngày 2-6-2026, HĐND thành phố Hà Nội ban hành Nghị quyết số 18/2026/NQ-HĐND, quy định nội dung, thành phần hồ sơ, định mức chi phí, trình tự và thủ tục lập, thẩm định, phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô.

Nghị quyết yêu cầu đánh giá toàn diện hiện trạng phát triển, xây dựng các kịch bản, xác định đột phá chiến lược và danh mục dự án ưu tiên. Đáng chú ý, dự thảo quy hoạch phải được lấy ý kiến các cơ quan liên quan, chuyên gia và cộng đồng dân cư; thời gian lấy ý kiến người dân tối thiểu 20 ngày. Cơ quan lập quy hoạch có trách nhiệm tổng hợp, tiếp thu, giải trình ý kiến đóng góp và công khai quy hoạch sau khi được phê duyệt.

Những quy định này tạo cơ sở để quy hoạch trở thành công cụ quản lý phát triển dài hạn, đồng thời tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong các quyết định có ảnh hưởng trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp.

Từ tầm nhìn 100 năm đến kế hoạch hành động

Ngày 13-5-2026, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 2512/QĐ-UBND phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Quy hoạch định hướng phát triển Hà Nội theo mô hình đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm, lấy con người làm trung tâm, văn hóa làm nền tảng và chất lượng sống làm mục tiêu.

Theo các chỉ tiêu được công bố, dân số Hà Nội dự kiến đạt khoảng 14-15 triệu người vào năm 2035 và 17-19 triệu người vào năm 2065. Quy hoạch hướng tới giảm áp lực lên khu vực nội đô, phát triển các cực tăng trưởng mới và kết nối các khu vực bằng hệ thống giao thông, hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ công đồng bộ.

Tuy nhiên, giá trị của quy hoạch không chỉ nằm ở tầm nhìn dài hạn hay những chỉ tiêu phát triển. Điều quyết định là khả năng tổ chức thực hiện, huy động nguồn lực và phân định trách nhiệm cụ thể. Đây cũng là tinh thần của Kế hoạch số 331/KH-UBND ngày 24-8-2026 do Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng ký ban hành về thực hiện Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm.

Kế hoạch xác định việc xây dựng lộ trình triển khai các chương trình, đề án, dự án và quy hoạch ở các cấp độ, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và khả thi. Cùng với đó, nhiệm vụ và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, địa phương được xác định nhằm hạn chế tình trạng định hướng phát triển đã rõ nhưng tổ chức thực hiện chậm, thiếu sự phối hợp hoặc không xác định được đầu mối chịu trách nhiệm.

Theo kế hoạch triển khai, Hà Nội xác định 10 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, hướng tới phát triển đồng bộ các lĩnh vực và giải quyết những vấn đề thiết thực của người dân. Thành phố đồng thời tổ chức lập 81 quy hoạch để cụ thể hóa mô hình phát triển mới, gồm 5 quy hoạch không gian ngầm và chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật, 63 quy hoạch phân khu đô thị và 13 quy hoạch phân khu khu chức năng; phấn đấu hoàn thành phê duyệt theo kế hoạch trong năm 2026.

Các đồ án cần được kết nối chặt chẽ, bảo đảm thống nhất về sử dụng đất, giao thông, hạ tầng kỹ thuật và chức năng đô thị. Nếu quy hoạch khu dân cư, khu đô thị mới không đi cùng trường học, bệnh viện, giao thông công cộng, không gian xanh và hệ thống thoát nước, áp lực lên hạ tầng có thể tiếp tục gia tăng.

Vì vậy, cùng với tiến độ lập và phê duyệt quy hoạch, thành phố cần gắn từng nhiệm vụ với nguồn lực, lộ trình và trách nhiệm thực hiện cụ thể. Việc hoàn thành hồ sơ mới chỉ là một khâu; hiệu quả cuối cùng phải được đánh giá qua khả năng triển khai dự án và những chuyển biến thực tế trong đời sống.

Công khai quy hoạch, bảo đảm đồng thuận xã hội

Thực tiễn triển khai trong tháng 9-2026 cho thấy yêu cầu cụ thể hóa quy hoạch đang được đặt ra tại những không gian có ý nghĩa đặc biệt đối với Hà Nội. Thành phố tổ chức lấy ý kiến nhân dân về điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở; đồng thời lấy ý kiến cộng đồng về phương án điều chỉnh quy hoạch khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận.

Đây là những khu vực vừa có giá trị về cảnh quan, sinh thái, lịch sử và văn hóa, vừa liên quan trực tiếp đến đời sống dân cư. Quá trình điều chỉnh quy hoạch vì vậy cần cân đối giữa yêu cầu phát triển hạ tầng, mở rộng không gian công cộng với bảo vệ môi trường, bảo tồn di sản và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân.

Theo luật sư Nguyễn Quốc Tuấn, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, điểm tiến bộ của Nghị quyết số 18/2026/NQ-HĐND là đưa nguyên tắc công khai, minh bạch và sự tham gia của người dân vào quá trình lập quy hoạch. Việc lấy ý kiến rộng rãi, công khai nội dung tiếp thu và giải trình sẽ góp phần nâng cao đồng thuận xã hội, hạn chế phát sinh khiếu kiện và tăng tính khả thi khi triển khai.

Tuy nhiên, lấy ý kiến mới chỉ là bước đầu. Điều quan trọng là các ý kiến phải được xem xét thực chất, phản hồi rõ ràng và thể hiện trong quá trình hoàn thiện phương án. Người dân cần được tiếp cận thông tin về định hướng sử dụng đất, hạ tầng dự kiến và những tác động trực tiếp đến nơi ở, sinh kế của mình.

Luật Thủ đô năm 2026, Nghị quyết số 18/2026/NQ-HĐND và Kế hoạch số 331/KH-UBND đã hình thành cơ sở pháp lý và tổ chức thực hiện cho quá trình phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới. Từ thống nhất quy hoạch đến xác định nhiệm vụ, tiến độ và trách nhiệm, yêu cầu xuyên suốt là bảo đảm các định hướng chiến lược được triển khai đồng bộ, khả thi và có thể giám sát.

Một quy hoạch có tầm nhìn 100 năm chỉ thực sự phát huy giá trị khi được cụ thể hóa bằng những quyết định đầu tư đúng trọng tâm, hạ tầng được triển khai đồng bộ và chất lượng sống của người dân được cải thiện. Đó cũng là thước đo hiệu quả thực thi Luật Thủ đô và các cơ chế đặc thù dành cho Hà Nội.