Đổi mới phương thức hoạt động của MTTQ trong công tác dân tộc, tôn giáo

Ngày 27-10, Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội phối hợp với Đảng ủy phường Yên Nghĩa tổ chức tọa đàm “Đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của MTTQ Việt Nam các cấp thành phố Hà Nội về công tác dân tộc, tôn giáo trong tình hình mới”.

Phó Bí thư Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương Triệu Tài Vinh; Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Bùi Huyền Mai tham dự buổi toạ đàm.

Từ tuyên truyền một chiều đến lắng nghe, đối thoại

Phát biểu tại tọa đàm, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Bùi Huyền Mai nhấn mạnh, những năm qua, đồng bào các dân tộc, các tổ chức tôn giáo, chức sắc, chức việc và tín đồ đã tích cực tham gia phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động, hoạt động an sinh xã hội, đóng góp thiết thực vào sự phát triển của Thủ đô.

MTTQ Việt Nam các cấp thành phố từng bước đổi mới công tác tuyên truyền, vận động, tập hợp đồng bào; phát huy vai trò người có uy tín, chức sắc, chức việc tôn giáo; quan tâm nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân. Tuy nhiên, nội dung, phương thức vận động ở một số nơi chưa theo kịp thực tiễn; việc nắm bắt tình hình, phản ánh kiến nghị có lúc chưa kịp thời.

Theo đồng chí Bùi Huyền Mai, công tác Mặt trận hiện nay không chỉ dừng ở tuyên truyền để người dân hiểu, mà quan trọng hơn là lắng nghe, đối thoại để tạo đồng thuận, vận động để cùng hành động. Hiệu quả hoạt động phải được đo bằng kết quả cụ thể trong chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân.

Trong bối cảnh triển khai các chủ trương lớn về xây dựng, phát triển Thủ đô, Mặt trận cần tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, huy động sức mạnh và nguồn lực của các tầng lớp nhân dân, trong đó có đồng bào các dân tộc, tôn giáo, cùng chung sức xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại, hạnh phúc.

Trao đổi tại tọa đàm, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Nguyễn Thị Thu Huyền cho biết, Hà Nội hiện có gần 108.000 người dân tộc thiểu số thuộc 50/53 thành phần dân tộc; khoảng 1 triệu tín đồ tôn giáo, trên 2.000 chức sắc, hơn 3.000 chức việc và 2.450 cơ sở tôn giáo. Đặc điểm đa dạng này đòi hỏi phương thức vận động phải phù hợp với văn hóa, điều kiện sống và nhu cầu từng cộng đồng.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Yên Nghĩa Nguyễn Nguyên Quân cho biết, địa phương có 45 cơ sở tín ngưỡng truyền thống và 868 người dân tộc thiểu số, chủ yếu thuộc các dân tộc: Tày, Mường, Thái, Mông.

Theo ông Nguyễn Nguyên Quân, sự thay đổi về quy mô, thành phần dân cư đòi hỏi Mặt trận và các tổ chức thành viên phải sâu sát cơ sở, tăng cường đối thoại, kịp thời phát hiện những vấn đề nảy sinh. Qua đó, phát huy giá trị văn hóa, tinh thần nhân ái và trách nhiệm cộng đồng, củng cố đồng thuận xã hội.

Phát huy nội lực, để đồng bào thực sự là chủ thể phát triển

TS Vũ Trường Giang, Trưởng khoa Dân tộc và Tôn giáo, Học viện Chính trị khu vực I cho rằng, công tác dân tộc của MTTQ Việt Nam cần lấy người dân làm trung tâm, phát huy quyền làm chủ và sức sáng tạo của đồng bào dân tộc thiểu số.

Để thực hiện mục tiêu này, Mặt trận cần chuyển từ tuyên truyền một chiều sang đối thoại, lắng nghe và đồng hành; kết hợp gặp gỡ trực tiếp với truyền thông số, phát huy vai trò người có uy tín, trí thức, thanh niên trong vận động và thúc đẩy sáng kiến tại địa phương.

Phát huy nội lực không chỉ là khai thác nguồn lực kinh tế mà còn khơi dậy tri thức bản địa, giá trị văn hóa, tinh thần tự lực, tự cường và khả năng liên kết cộng đồng. Quá trình này cần gắn với phát triển sinh kế, nâng cao kỹ năng, ứng dụng khoa học, công nghệ, mở rộng thị trường, đồng thời bảo tồn bản sắc văn hóa, bảo vệ môi trường.

Thực tiễn tại xã Ba Vì cho thấy vai trò quan trọng của người có uy tín trong cộng đồng. Ông Đinh Công Minh, người có uy tín tại thôn Đồng Tiến, xã Ba Vì cho biết, địa phương có hơn 26.000 dân, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 52%. Những chủ trương, chính sách khi được người am hiểu phong tục, tập quán và được cộng đồng tin tưởng trực tiếp giải thích sẽ dễ đi vào cuộc sống hơn.

Ông Đinh Công Minh đề xuất, MTTQ các cấp duy trì trao đổi thường xuyên, cung cấp thông tin chính sách kịp thời, tạo điều kiện để người có uy tín tham gia phong trào thi đua, hòa giải và đề xuất giải pháp tại cơ sở. Cùng với bảo tồn văn hóa truyền thống, cần chú trọng phát triển sản phẩm đặc trưng, tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Hòa thượng Thích Thanh Chính, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành phố Hà Nội cho biết, tăng ni, Phật tử luôn tích cực tham gia xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, giữ gìn an ninh trật tự, hòa giải mâu thuẫn và thực hiện các phong trào thi đua yêu nước.

Đáng chú ý, hoạt động an sinh xã hội của Phật giáo Thủ đô duy trì nguồn đóng góp hàng chục tỷ đồng mỗi năm, hỗ trợ xây dựng nhà Đại đoàn kết, chăm lo người nghèo, người cao tuổi neo đơn; trao học bổng cho học sinh khó khăn và cứu trợ đồng bào bị thiên tai.

Để nâng cao hiệu quả phối hợp, Hòa thượng Thích Thanh Chính đề xuất MTTQ và Giáo hội Phật giáo tăng cường trao đổi thông tin từ cấp xã, phường; đổi mới tuyên truyền trên nền tảng số; xây dựng các mô hình thiết thực, như “Chùa xanh - sạch - đẹp”. Đồng thời, cần phát huy vai trò chức sắc tôn giáo trong giám sát, phản biện xã hội, từng bước chuyển từ hỗ trợ từ thiện trước mắt sang hỗ trợ sinh kế, bảo trợ giáo dục lâu dài cho các đối tượng yếu thế.

Phát biểu tại hội nghị, Phó Bí thư Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương Triệu Tài Vinh nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy, phương thức lãnh đạo trong công tác dân tộc, tôn giáo; cần đặt công tác dân tộc đúng vị trí, coi tri thức bản địa, bản sắc văn hóa và tín ngưỡng truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số là nguồn lực phát triển, góp phần xây dựng thương hiệu văn hóa Thủ đô.

Trước những biến đổi của đời sống xã hội, đội ngũ cán bộ dân vận cần nâng cao kỹ năng nhận diện các hiện tượng tín ngưỡng, tôn giáo mới, ứng xử trên không gian mạng và tiếp cận công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI).