Lấp khoảng trống kỹ năng giúp sinh viên có việc làm ngay

Nhận diện những hạn chế trong thực tiễn

Để tăng trưởng hai con số năm 2026, thành phố Hà Nội lấy công nghệ, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn, kinh tế xanh làm động lực. Xuất phát từ mục tiêu này, Hà Nội cần nhiều nguồn nhân lực chất lượng cao. Về phía doanh nghiệp, trước yêu cầu của nền kinh tế số đã thực hiện tái cấu trúc. Các doanh nghiệp đầu tư công nghệ nhưng phải có con người sử dụng. Điều này đồng nghĩa kỹ năng của người lao động cần đáp ứng được. Nếu người lao động không tự tái cấu trúc, học hỏi hoặc được doanh nghiệp đào tạo lại thì sẽ khó thích nghi, phải chuyển sang phân khúc thấp hơn.

Nhìn nhận về kỹ năng của sinh viên trong nền kinh tế số, ông Nguyễn Vinh Trường, Trưởng phòng Phân tích - Dự báo thị trường lao động (Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội) cho biết: “Về cơ bản, sinh viên đại học ở Hà Nội rất giỏi kiến thức, công nghệ. Tuy nhiên, vẫn có sự không đồng đều. Sinh viên có kiến thức rất tốt nhưng thiếu kỹ năng tham gia thị trường lao động. Để bước vào thực tế, sinh viên phải biết luật để hiểu việc ký hợp đồng lao động, quyền lợi và trách nhiệm của mình. Qua khảo sát cho thấy, sinh viên quá tập trung vào chuyên môn mà chưa tìm hiểu những điều cơ bản của Bộ luật Lao động, Luật Việc làm, Luật Công đoàn cũng như khả năng ứng dụng vào giao dịch việc làm. Về việc này, các trường chưa thực sự chú trọng thực hiện".

Cùng chung góc nhìn về khoảng trống giữa đào tạo và thực tế, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội Nguyễn Văn Huy thông tin cụ thể hơn về những kỹ năng sinh viên còn thiếu. Đó là kỹ năng giải quyết vấn đề thực tiễn, các em thường lúng túng khi gặp công việc gấp, thiếu thông tin hoặc cần phối hợp đa nhiệm, không tìm hiểu kỹ doanh nghiệp khi xin việc. Các bạn trẻ còn hạn chế về kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, quản lý thời gian và lập kế hoạch. Nhiều doanh nghiệp phản ánh sinh viên thiếu kiên trì, dễ bỏ việc khi gặp áp lực. Khả năng sử dụng tiếng Anh hoặc ngoại ngữ thứ hai còn hạn chế, đặc biệt trong các doanh nghiệp FDI. Đáng chú ý, kỹ năng công nghệ của sinh viên tốt nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của doanh nghiệp. Nền kinh tế số, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, Big Data hay Internet vạn vật đòi hỏi sinh viên không chỉ dừng lại ở tin học văn phòng cơ bản, mà phải biết ứng dụng khoa học công nghệ, phân tích dữ liệu và làm chủ công cụ số.

Trang bị kỹ năng số đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp

Để lấp những khoảng trống của sinh viên, Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội đã phát hành Bản tin Bức tranh thị trường lao động Hà Nội năm 2026 phiên bản dành cho sinh viên với nội dung: góc nhìn thị trường, nâng cấp kỹ năng và năng lực, tầm nhìn vĩ mô và đỉnh cao sự nghiệp. Từ thực tiễn khảo sát, ông Nguyễn Vinh Trường chia sẻ 3 thông điệp của nhà tuyển dụng. Đó là “Skill First” - tấm bằng là điều kiện cần, kỹ năng là điều kiện vào cửa. Nhà tuyển dụng chuyển từ xét bằng cấp, danh tiếng trường sang năng lực; sản phẩm cụ thể, kết quả đo lường được. Cùng với đó là “Hybrid Skill” - giá trị nằm ở giao điểm nhiều kỹ năng cộng hưởng, chuyên môn kết hợp công cụ số và kỹ năng mềm tạo ra năng lực khó thay thế. Đặc biệt là “Money Skill” - khan hiếm chuyển thành thu nhập, tức là lương tăng theo kỹ năng khan hiếm, ngoại ngữ có thể nâng thu nhập thêm từ 10 đến 40%. Kỹ năng ứng dụng AI hiện là “Money Skill” rõ nét nhất, chênh lệch lương 10 đến 50%.

Từ thực tế nhu cầu thị trường, ông Nguyễn Vinh Trường đánh giá cao mô hình trường đại học trực thuộc tổng công ty đang thực hiện rất tốt đào tạo thực chiến. Cách đào tạo này giúp giải quyết ngay vấn đề của doanh nghiệp, từng ngành và tạo điều kiện cho sinh viên thực tập ngành đang học. Mô hình đào tạo thực chiến cũng đang được các trường cao đẳng thực hiện, giúp sinh viên đến doanh nghiệp trải nghiệm, tiếp cận công nghệ mới và được hỗ trợ kinh phí, tuyển dụng ngay khi tốt nghiệp mà không phải thử việc.

Nhằm chủ động giải bài toán nhân lực từ gốc, nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp trang bị cho sinh viên kỹ năng nghề và tư duy để giải quyết vấn đề phức tạp. Bên cạnh đó, các trường chú trọng kỹ năng số và ngoại ngữ để sinh viên sử dụng công nghệ thông tin, tin học văn phòng nhằm thích ứng với môi trường làm việc. Nhà trường cũng đưa môn kỹ năng mềm vào chương trình chung để rèn luyện khả năng giao tiếp và làm việc nhóm cho sinh viên.

Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội đã triển khai đồng bộ các giải pháp để sinh viên ra trường có việc làm ngay như: thiết kế chương trình học sát với thực tế, gắn lý thuyết với thực hành, thí nghiệm và thực tập. Nhà trường ký kết hợp tác với các doanh nghiệp để xây dựng giáo trình, tổ chức hội thảo hướng nghiệp và nhận sinh viên thực tập. Đồng thời, đơn vị chuẩn hóa đội ngũ giảng viên để truyền đạt kiến thức thực tiễn và cập nhật xu hướng công nghệ mới cho người học; theo dõi sát tỷ lệ việc làm, mức độ thích nghi của sinh viên sau khi tốt nghiệp để liên tục điều chỉnh chất lượng đào tạo.

Nhằm lấp đầy khoảng trống kỹ năng cho sinh viên, các nhà trường nên chủ động phối hợp với Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội để tổ chức ngày hội việc làm; đặt lịch đoàn tư vấn hướng nghiệp và tiếp nhận dữ liệu dự báo kỹ năng theo nhóm ngành để giúp sinh viên đáp ứng ngay yêu cầu doanh nghiệp.