Dự thảo quy định về tiếp nhận học sinh đầu cấp: Giảm áp lực, bảo đảm công bằng cho người học

Đổi mới cách tiếp nhận học sinh

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, dự thảo thông tư được xây dựng trên cơ sở kế thừa những quy định còn phù hợp, đồng thời đổi mới cách tiếp cận từ “tuyển sinh” sang “tiếp nhận học sinh đầu cấp”, mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với lớp 1, lớp 6 và lớp 10.

Theo hướng tiếp cận này, việc tiếp nhận học sinh không chỉ là thủ tục đầu năm học mà còn gắn với công tác quản trị hệ thống giáo dục, từ dự báo nhu cầu học tập, quy mô dân số đến khả năng tiếp nhận của từng cơ sở giáo dục.

Một trong những điểm đáng chú ý là dự thảo quy định không thực hiện kiểm tra, đánh giá, phân loại hoặc tuyển chọn trẻ em dưới bất kỳ hình thức nào làm căn cứ tiếp nhận vào lớp 1. Với lớp 6, việc phân bổ học sinh cũng không nhằm tuyển chọn hoặc loại những em đã đáp ứng điều kiện tiếp nhận. Ngoại lệ được đặt ra đối với cơ sở giáo dục được cấp có thẩm quyền giao nhiệm vụ phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu, thành tích nổi bật để phát triển giáo dục mũi nhọn của địa phương; các trường này được thực hiện xét tuyển theo quy định.

Đối với lớp 10, dự thảo tiếp tục duy trì các phương thức tiếp nhận hiện hành, đồng thời định hướng giảm tổ chức thi tuyển khi chưa thực sự cần thiết. Sở Giáo dục và Đào tạo căn cứ quy mô học sinh, nhu cầu học tập, khả năng tiếp nhận của các trường, điều kiện bảo đảm chất lượng, mạng lưới trường lớp và tình hình địa phương để quyết định phương thức tiếp nhận đối với từng cơ sở hoặc nhóm cơ sở giáo dục.

Nếu tổ chức thi tuyển vào lớp 10, dự thảo quy định kỳ thi gồm hai môn toán và ngữ văn; nội dung thi không vượt quá yêu cầu cần đạt của chương trình giáo dục phổ thông cấp THCS. Với trường THPT chuyên, học sinh dự thi các môn chung và một môn chuyên; mỗi môn chuyên có đề thi riêng nhằm tuyển chọn học sinh có năng khiếu ở môn học đó.

Dự thảo cũng quy định các đối tượng được tuyển thẳng, hưởng chế độ ưu tiên và khuyến khích. Theo phương án đề xuất, đối tượng được cộng điểm ưu tiên chia thành hai nhóm, tương ứng mức 1 điểm và 0,5 điểm; mỗi học sinh chỉ được hưởng mức ưu tiên cao nhất. Tổng điểm khuyến khích không vượt quá 1 điểm. Việc quy định cụ thể đối tượng và mức hưởng nhằm tạo cơ sở thống nhất trong quá trình thực hiện.

Điều phối hợp lý, bảo đảm công bằng

Đồng tình với quy định không kiểm tra, đánh giá, phân loại hoặc tuyển chọn trẻ vào lớp 1, anh Lê Đình Kiên, một phụ huynh tại Hà Nội cho rằng, đây là hướng đi cần thiết để trẻ bước vào tiểu học với tâm thế vui vẻ, hào hứng, thay vì chịu áp lực luyện thi từ bậc mầm non.

Theo anh Kiên, dù đã có quy định không kiểm tra để tuyển chọn học sinh lớp 1, tình trạng đánh giá dưới những hình thức khác nhau vẫn có thể xảy ra, nhất là tại một số trường ngoài công lập. Vì vậy, quy định mới cần đi cùng cơ chế giám sát và thực hiện nghiêm túc, tránh tạo thêm áp lực học tập cho trẻ trước khi vào lớp 1.

Với việc tiếp nhận học sinh lớp 6, nguyên tắc phân bổ không nhằm tuyển chọn hoặc loại học sinh đã đáp ứng điều kiện tiếp nhận được kỳ vọng góp phần hạn chế tâm lý chạy trường, chọn lớp. Tuy nhiên, để quy định phát huy hiệu quả, việc điều phối cần gắn với năng lực thực tế của từng trường, đồng thời có giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục giữa các cơ sở, tránh để chênh lệch về điều kiện dạy học, hạn chế tình trạng "chạy lớp, chạy trường".

Liên quan phương án thi tuyển vào lớp 10 với hai môn toán, ngữ văn, thầy Nguyễn Khánh Chung, Hiệu trưởng Trường THCS và THPT Ban Mai (Hệ thống Giáo dục Ban Mai) cho rằng, chủ trương này là “một sự cởi trói cho dạy và học tiếng Anh”, tạo điều kiện để môn học được dạy và học đúng với bản chất của một ngôn ngữ.

Theo thầy Chung, nếu tiếp tục thi ba môn toán, ngữ văn và tiếng Anh, giáo viên và học sinh dễ bị cuốn vào việc dạy, học để thi, tập trung luyện đề, ghi nhớ mẫu câu và tìm đáp án. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến không ít học sinh học tiếng Anh suốt 9 năm, thậm chí 12 năm, có thể làm bài thi khá tốt nhưng vẫn gặp khó khăn khi nghe, nói và giao tiếp trong thực tế.

Nếu phương án thi hai môn được áp dụng, giờ học tiếng Anh sẽ có thêm điều kiện trở về đúng bản chất. Thay vì dành nhiều thời gian luyện đề, giáo viên có thể tổ chức các hoạt động nghe, nói, thuyết trình, làm dự án, đóng vai và tranh biện, giúp học sinh sử dụng ngôn ngữ thay vì chỉ học về ngôn ngữ.

Việc đánh giá cũng có thể đa dạng hơn, không chỉ dựa vào bài thi trên giấy mà còn thông qua hồ sơ học tập, bài thuyết trình, sản phẩm dự án, bản ghi âm hoặc video. Qua đó, năng lực sử dụng tiếng Anh của học sinh được thể hiện toàn diện hơn. Giáo viên cũng có thêm điều kiện chủ động về chuyên môn, tổ chức dạy học theo chuẩn năng lực, khung tham chiếu và nhu cầu thực tế của người học.

Khi tiếng Anh được sử dụng như một công cụ giao tiếp và học tập, việc dạy các môn như toán, khoa học hay lịch sử bằng tiếng Anh cũng có thêm cơ hội phát huy ý nghĩa thực tiễn. Đồng thời, việc giảm áp lực luyện thi có thể góp phần hạn chế sự chênh lệch cơ hội học tập giữa học sinh ở thành thị và những địa bàn còn khó khăn.

“Bỏ tiếng Anh khỏi kỳ thi không phải là bỏ tiếng Anh khỏi nhà trường. Đó là trao cho tiếng Anh cơ hội được sống đúng với vai trò của nó”, thầy Nguyễn Khánh Chung nhấn mạnh.

Nhìn tổng thể, dự thảo quy định tiếp nhận học sinh đầu cấp hướng tới tháo gỡ những bất cập trong tuyển sinh trước đây, giảm áp lực không cần thiết và bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng hơn. Tuy nhiên, những mục tiêu này chỉ có thể đạt được khi các khâu được triển khai đồng bộ, từ dự báo quy mô học sinh, chuẩn bị trường lớp đến tổ chức tiếp nhận minh bạch và điều phối chỗ học phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.