Mỹ, Trung Quốc xem xét chuẩn hóa đèn tín hiệu cho ô tô tự hành

Cơ quan An toàn Giao thông Đường cao tốc Quốc gia Mỹ (NHTSA) vừa đề xuất cho phép xe tự hành sử dụng đèn nhận diện màu xanh ngọc lam để thông báo khi hệ thống tự động đang điều khiển phương tiện. Động thái này nằm trong kế hoạch điều chỉnh quy định an toàn phương tiện liên bang, nhằm thích ứng với sự phát triển của công nghệ lái tự động trên đường phố Mỹ.

Theo dự thảo, đèn sẽ bật khi hệ thống tự hành đảm nhiệm việc điều khiển và tắt khi hệ thống ngừng hoạt động. Các đèn phải bật, tắt đồng thời và có thể được nhận biết từ phía trước, hai bên và phía sau xe. Trước mắt, việc trang bị mang tính tự nguyện, chưa bắt buộc đối với tất cả phương tiện tự hành.

Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh xe taxi tự hành (robotaxi) ngày càng xuất hiện nhiều trên đường phố Mỹ, khiến người bên ngoài khó xác định phương tiện đang do con người hay hệ thống tự động điều khiển. Một tín hiệu nhận diện thống nhất có thể giúp cảnh sát, nhân viên cứu hộ và những người tham gia giao thông nhận biết trạng thái vận hành của xe, đặc biệt trong các tình huống cần phản ứng nhanh.

Khi xảy ra tai nạn hoặc sự cố giao thông, việc xác định phương tiện có đang vận hành tự động hay không sẽ giúp lực lượng chức năng lựa chọn cách tiếp cận phù hợp. Đối với người đi bộ, người đi xe đạp và các tài xế khác, tín hiệu cũng cung cấp thêm thông tin về phương tiện đang di chuyển xung quanh.

Việc chuẩn hóa đèn nhận diện còn giúp tránh tình trạng mỗi nhà sản xuất sử dụng một kiểu tín hiệu riêng, buộc người tham gia giao thông phải ghi nhớ nhiều cách nhận biết khác nhau. Một tiêu chuẩn chung sẽ tạo thuận lợi cho việc nhận diện xe tự hành và hỗ trợ lực lượng chức năng xây dựng quy trình xử lý các tình huống liên quan.

Trước đó, Mercedes-Benz đã đề xuất sử dụng đèn màu xanh ngọc lam cho hệ thống DRIVE PILOT cấp độ 3 và thử nghiệm giải pháp này tại California trong hai năm.

Tuy nhiên, đèn nhận diện không đồng nghĩa với việc phương tiện đang vận hành an toàn. Các hệ thống tự hành vẫn có thể gặp sự cố liên quan đến cảm biến, phần mềm hoặc khả năng nhận diện tình huống giao thông. Ngay cả khi đèn đang bật, xe vẫn có nguy cơ phản ứng không chính xác trước người đi bộ, phương tiện cắt ngang hoặc những diễn biến bất ngờ.

Một số ý kiến trong ngành cảnh báo tín hiệu này có thể tạo ra cảm giác an toàn quá mức nếu người đi đường mặc định rằng xe đã nhận diện được họ và sẽ chủ động nhường đường. Vì vậy, đèn chỉ nên được hiểu là thông báo về trạng thái vận hành tự động, không phải sự bảo đảm rằng phương tiện không có nguy cơ gây tai nạn.

Bên cạnh đó, hiệu quả nhận diện còn phụ thuộc vào điều kiện ánh sáng, thời tiết và vị trí lắp đặt. Đèn có thể khó quan sát dưới ánh nắng mạnh hoặc bị che khuất bởi phương tiện khác. Ngược lại, ánh sáng quá mạnh hoặc bố trí không hợp lý có thể gây khó chịu, thậm chí nhầm lẫn với các tín hiệu giao thông khác. Điều này đòi hỏi quy định phải xác định rõ cường độ sáng, góc quan sát và vị trí lắp đặt, đồng thời tránh xung đột với đèn phanh, đèn báo rẽ và đèn ưu tiên.

Sự khác biệt giữa các cấp độ tự động hóa cũng đặt ra yêu cầu xác định rõ phạm vi sử dụng đèn. Với hệ thống cấp độ 2, người lái vẫn phải liên tục giám sát và chịu trách nhiệm điều khiển, dù xe có thể tự tăng tốc, phanh hoặc giữ làn đường. Ở cấp độ 3, hệ thống có thể đảm nhiệm việc lái trong những điều kiện nhất định nhưng người lái phải sẵn sàng tiếp quản khi được yêu cầu. Trong khi đó, các phương tiện tự hành cấp độ cao hơn có thể hoạt động mà không cần người ngồi ở vị trí lái.

Nếu cùng một tín hiệu được sử dụng cho những trường hợp có mức độ tự động hóa khác nhau, người tham gia giao thông có thể hiểu sai về khả năng vận hành và trách nhiệm điều khiển phương tiện. Do đó, tiêu chuẩn cần quy định cụ thể loại xe và trạng thái vận hành được phép sử dụng đèn nhận diện.

Không chỉ Mỹ, Trung Quốc cũng đã công bố dự thảo tiêu chuẩn đề xuất sử dụng đèn màu xanh ngọc lam cho phương tiện tự hành, dự kiến có hiệu lực từ năm 2028 nếu được thông qua. Động thái này nhằm khắc phục tình trạng các nhà sản xuất sử dụng nhiều cách bố trí đèn khác nhau, gây khó khăn cho việc nhận diện.

Việc hai thị trường ô tô lớn cùng xem xét chuẩn hóa đèn nhận diện cho thấy nhu cầu thiết lập tín hiệu giao tiếp thống nhất giữa xe tự hành và người tham gia giao thông ngày càng rõ rệt. Tuy nhiên, nếu mỗi quốc gia áp dụng quy định riêng về màu sắc và phạm vi sử dụng, các hãng xe có thể phải phát triển nhiều cấu hình chiếu sáng cho từng thị trường, làm tăng độ phức tạp trong thiết kế và sản xuất.