Phòng, chống bệnh dại từ gốc: Hướng tới mưu sinh an toàn

Bệnh dại - lời cảnh báo không thể chậm trễ

Bệnh dại là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất bởi tỷ lệ tử vong gần như 100% khi đã phát bệnh. Tính đến đầu tháng 10-2026, cả nước có 54 người tử vong vì bệnh dại. Tại địa bàn Thủ đô, dịch bệnh dại trên động vật đã xuất hiện tại các xã Hòa Lạc, Hạ Bằng, Đoài Phương, hàng chục con vật phải tiêu hủy, một số người dân rơi vào tình trạng lo âu, phải tiêm vắc xin phòng sau phơi nhiễm.

Ông Faizan Jalil, Quản lý cấp cao Tổ chức Soi Dog Foundation, nhận định: “Hoạt động thu gom, vận chuyển và giết mổ chó, mèo tự phát nằm ngoài sự kiểm soát là mắt xích yếu nhất trong chuỗi phòng, chống dịch bệnh. Việc kiểm soát chặt chẽ hoạt động giết mổ, kinh doanh chó, mèo chính là tuyến phòng thủ đầu tiên để ngăn chặn hiệu quả các bệnh lây truyền từ động vật sang người, mà điển hình là bệnh dại”.

Nhận thức rõ nguy cơ đó, ngày 24-7-2025, UBND thành phố Hà Nội đã phê duyệt dự án “Thí điểm mô hình phòng, chống bệnh dại và phát triển kinh tế bền vững - Từng bước chuyển đổi hoạt động kinh doanh thịt chó, mèo tại một số phường của thành phố Hà Nội”.

Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) chủ trì, phối hợp cùng Tổ chức Soi Dog Foundation và Doanh nghiệp xã hội SBCC Việt Nam. Dự án đặt mục tiêu góp phần thực hiện cam kết quốc gia không còn ca tử vong do bệnh dại ở người vào năm 2030 theo cách tiếp cận “Một sức khỏe” - nơi sức khỏe con người, động vật và sinh kế cộng đồng được coi là một thể thống nhất, gắn kết chặt chẽ.

Điểm nổi bật của dự án là không áp dụng các mệnh lệnh hành chính đơn thuần, mà triển khai đồng bộ giải pháp tác động vào 3 nhóm đối tượng then chốt: Cán bộ quản lý - thú y cơ sở; lực lượng trực tiếp xử lý động vật; các hộ kinh doanh, giết mổ thịt chó, mèo.

Tính đến nay, dự án đã hoàn thành chuỗi 12 khóa tập huấn, đào tạo được thiết kế bài bản, gồm 2 hội nghị tập huấn cho cán bộ về quản lý nhà nước trong phòng, chống bệnh dại, phối hợp liên ngành, quản lý phơi nhiễm và kỹ thuật tiêm phòng cho vật nuôi; 2 hội nghị tập huấn kỹ thuật trợ tử nhân đạo dành cho cán bộ UBND phường, cán bộ thú y và các phòng khám thú y tư nhân; 5 hội nghị tập huấn chuyển đổi sinh kế bền vững dành cho các hộ đang kinh doanh, giết mổ chó, mèo tại 14 phường thí điểm; 3 lớp dạy nghề thực hành, hướng dẫn kỹ năng bán hàng trực tuyến, pha chế đồ uống và chế biến món ăn.

Nói về tầm quan trọng của việc củng cố hệ thống quản lý cơ sở, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội Nguyễn Đình Đảng thông tin, bệnh dại có thể phòng ngừa nếu có các biện pháp can thiệp hiệu quả ngay từ gốc. Do đó, việc nâng cao năng lực cho cán bộ cơ sở là nhiệm vụ cốt lõi để triển khai hiệu quả các biện pháp phòng, chống bệnh dại.

Ở góc độ chuyên môn, TS. Cấn Xuân Minh, Phó Trưởng phòng Quản lý dịch bệnh (Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội) cho biết, trong phòng, chống bệnh dại, cán bộ cơ sở là những người phát hiện sớm nhất nguy cơ ổ dịch trên động vật, điểm giết mổ, buôn bán chó, mèo nằm ngoài sự kiểm soát. Vì vậy, khi đội ngũ này được trang bị đầy đủ kiến thức và quy trình, việc kiểm soát hoạt động giết mổ, kinh doanh, vận chuyển chó, mèo sẽ chặt chẽ hơn, góp phần kiểm soát hiệu quả nguy cơ lây truyền bệnh dại và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Không chỉ nâng cao năng lực cho cán bộ nhà nước, dự án còn lần đầu tiên đưa chuẩn mực quốc tế về trợ tử nhân đạo chó, mèo vào hệ thống thú y công của Việt Nam. Thông qua các lớp tập huấn, chính quyền xã, thú y cơ sở và các phòng khám thú y tư nhân sẽ xây dựng quy trình phối hợp công - tư.

Đánh giá về nguyên tắc này, bác sĩ thú y Winn Ularn Kanyook, phụ trách Khu bảo tồn động vật (Tổ chức Soi Dog Foundation) chia sẻ: “Trợ tử nhân đạo không phải là giải pháp đầu tiên, cũng không là công cụ quản lý quần thể, mà là biện pháp cuối cùng và chỉ phù hợp trong một hệ thống có tiêm phòng, triệt sản, chăm sóc và quy trình ra quyết định minh bạch”.

Nền móng cho chương trình mẫu phòng, chống bệnh dại

Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi Thủy sản và Thú y Hà Nội Nguyễn Đình Đảng cho rằng, chương trình chuyển đổi sinh kế góp phần giúp xử lý nguy cơ dịch bệnh ngay từ nguồn. Mỗi gian hàng, mỗi lò mổ tư nhân đóng cửa là một điểm rủi ro dịch bệnh được gỡ bỏ khỏi khu dân cư và giúp chính người dân thoát khỏi nguy cơ phơi nhiễm trực tiếp với vi rút dại.

Bà Bùi Thị Duyên, Giám đốc SBCC Việt Nam - đơn vị trực tiếp triển khai chiến lược truyền thông thay đổi hành vi và chuyển đổi sinh kế của dự án, chia sẻ, thay đổi hành vi cộng đồng không thể thành công nếu thiếu đội ngũ cán bộ cơ sở- những người vừa định hướng nhận thức, vừa thực thi và giám sát hành vi của người dân, các cơ sở kinh doanh. Cán bộ là động lực của quá trình chuyển đổi, từ tuyên truyền, vận động đến theo dõi, hỗ trợ hộ kinh doanh tuân thủ quy định, chuyển đổi sinh kế và chủ động thực hành, tự tay làm, tự mình trải nghiệm học nghề mới.

Sự đồng hành trách nhiệm ấy đã tạo nên những chuyển biến vượt kỳ vọng. Hiện, toàn thành phố đã có 28 cơ sở dừng hoạt động và 25 cơ sở đăng ký chuyển đổi mô hình kinh doanh. Đặc biệt, Giảng Võ trở thành phường đầu tiên trong phạm vi dự án không có cơ sở kinh doanh thịt chó, mèo. Tại các địa bàn từng là "điểm nóng" như Tây Mỗ, Từ Liêm, nhiều hộ dân đã chủ động đóng cửa lò mổ, chuyển hướng kinh doanh.

Chị Phạm Thị Phương Mai, chủ cơ sở Quỳnh Mai (phường Dương Nội) kể: “Tôi hiểu rõ nghề này tiềm ẩn rủi ro dịch bệnh. Vì tương lai bền vững hơn, tôi chọn dừng lại và tìm hướng đi mới”.

Tương tự, anh Nguyễn Văn Hùng (phường Tây Mỗ) đã quyết định chuyển sang kinh doanh bia và đồ uống giải khát cho hay, nhờ dự án, anh được học đầy đủ từ bán hàng online đến chế biến món ăn, đồ uống, biết ứng dụng công nghệ để thu hút khách mới.

Những kết quả thực tế tại Hà Nội không chỉ thay đổi cuộc sống của từng gia đình, mà còn đặt nền móng cho một chương trình mẫu của khu vực về phòng, chống bệnh dại gắn với phát triển kinh tế bền vững.

Về định hướng thời gian tới, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội Ngô Đình Loát khẳng định: “Chúng tôi khuyến khích các hộ kinh doanh chó, mèo còn lại mạnh dạn tham gia chương trình, chủ động dừng hoạt động và đăng ký chuyển đổi. Chi cục sẽ tiếp tục tăng cường kiểm tra, phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương để bảo đảm an toàn dịch bệnh và an toàn thực phẩm”.

Kết hợp giữa quản lý nhà nước nghiêm minh với sự đồng hành hỗ trợ, Hà Nội đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu không còn người tử vong vì bệnh dại vào năm 2030, đóng góp tích cực xây dựng hình ảnh Thủ đô an toàn, văn minh.