Hai học sinh Hà Nội ứng dụng AI hỗ trợ học tập cho người khiếm thị

Dự án được giới thiệu tại Hội nghị Thượng đỉnh Lãnh đạo Trẻ Châu Á - Thái Bình Dương năm 2026, hướng tới mở rộng cơ hội học tập cho người khiếm thị.

Nhận diện khó khăn, tìm giải pháp từ công nghệ

Mùa Hè năm 2026, trong chuyến thiện nguyện tại Trường PTCS Nguyễn Đình Chiểu (Hà Nội), Đỗ Bảo Nam (lớp 12G0) và Lê Thảo Dương (lớp 11G0), Trường THCS - THPT Newton có dịp quan sát một tiết hình học của học sinh lớp 7 khiếm thị. Hai em nhanh chóng nhận ra những trở ngại mà các bạn gặp phải khi tiếp cận bài học.

Với học sinh khiếm thị, việc học phụ thuộc đáng kể vào sự hỗ trợ của giáo viên, từ đọc đề bài, mô tả hình ảnh, sơ đồ đến chuyển đổi tài liệu sang chữ nổi. Quy trình này đòi hỏi thời gian, công sức và khó đáp ứng linh hoạt khi lớp học đông hoặc nhà trường thiếu nhân lực hỗ trợ.

Từ thực tế đó, Bảo Nam và Thảo Dương đặt câu hỏi: Nếu trở ngại chủ yếu nằm ở cách tiếp cận thông tin, liệu công nghệ có thể giúp học sinh khiếm thị chủ động hơn trong học tập? Để tìm lời giải, hai em xác định cần hiểu đúng nhu cầu của người sử dụng, thay vì chỉ tập trung phát triển những tính năng mới.

EduVision-AI ra đời từ ý tưởng ấy, kết hợp thế mạnh công nghệ của Bảo Nam với khả năng nghiên cứu nhu cầu, tâm lý người dùng của Thảo Dương. Trong nhóm, Bảo Nam phụ trách kiến trúc hệ thống, tích hợp các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI); Thảo Dương tập trung nghiên cứu trải nghiệm người dùng, xây dựng khảo sát và thiết kế sản phẩm phù hợp với thực tế.

Phần mềm tích hợp công nghệ nhận dạng văn bản quang học (OCR) tối ưu cho tiếng Việt, chuyển văn bản thành giọng nói tự nhiên và nhận dạng giọng nói. Đáng chú ý, EduVision-AI có khả năng mô tả hình ảnh, sơ đồ, biểu đồ bằng ngôn ngữ tự nhiên, giúp học sinh khiếm thị tiếp cận nội dung trực quan thông qua âm thanh.

Các tính năng này hướng tới hỗ trợ học sinh chủ động đọc hiểu tài liệu, giảm sự phụ thuộc vào người khác. Với những môn học như toán, khả năng chuyển tải thông tin từ hình vẽ, sơ đồ thành lời nói có thể giúp học sinh thuận lợi hơn khi tiếp cận đề bài và kiến thức.

Sau 6 tuần thử nghiệm với 24 học sinh tại Trường PTCS Nguyễn Đình Chiểu, nhóm ghi nhận tỷ lệ nhận dạng văn bản tiếng Việt đạt 91%. Quá trình thử nghiệm cũng giúp hai em phát hiện những hạn chế khó nhận ra nếu chỉ kiểm tra nội bộ, từ đó tiếp tục điều chỉnh tính năng và cách thức sử dụng.

Lan tỏa giá trị, hướng tới cơ hội học tập bình đẳng

Tháng 7-2026, Bảo Nam và Thảo Dương mang EduVision-AI đến trình bày tại Hội nghị Thượng đỉnh Lãnh đạo Trẻ Châu Á - Thái Bình Dương Hwa Chong (Hwa Chong Asia-Pacific Young Leaders Summit – HC-APYLS), tổ chức tại Singapore. Sự kiện quy tụ học sinh đến từ 22 trường thuộc 13 quốc gia, tạo cơ hội để hai em giới thiệu sáng kiến và trao đổi về khả năng phát triển sản phẩm.

Tại hội nghị, những câu hỏi về rào cản học tập của học sinh khiếm thị ở các quốc gia khác nhau, cũng như khả năng mở rộng phần mềm sang ngôn ngữ khác giúp hai em nhìn nhận rõ hơn yêu cầu đối với một giải pháp công nghệ có thể ứng dụng rộng rãi.

Trở về từ Singapore, hai học sinh tiếp tục cải tiến phần mềm. Mới đây, nhóm quay lại Trường PTCS Nguyễn Đình Chiểu, trao tặng 200 tài khoản EduVision-AI và hướng dẫn học sinh khiếm thị cách sử dụng.

Là giáo viên toán tại trường, đồng thời là người khiếm thị, thầy Ngô Văn Hiếu hiểu rõ những khó khăn học sinh gặp phải, nhất là khi học các nội dung đòi hỏi khả năng tiếp cận hình vẽ, sơ đồ. Thầy đánh giá cao việc Bảo Nam và Thảo Dương nhận diện đúng những trở ngại này, từ đó tìm giải pháp hỗ trợ bằng công nghệ.

Theo thầy Hiếu, điều đáng quý là hai em không chỉ thể hiện sự quan tâm đối với học sinh khiếm thị mà còn chủ động nghiên cứu, đưa ra phương án giải quyết vấn đề bằng công nghệ. Sự kết hợp giữa tinh thần sẻ chia và năng lực sáng tạo giúp dự án vượt ra ngoài khuôn khổ một hoạt động thiện nguyện thông thường, hướng tới hỗ trợ lâu dài cho người học.

Phản hồi từ học sinh tại trường cũng cho thấy phần mềm bước đầu mang lại những trải nghiệm tích cực. Nguyễn Kiều Linh, học sinh Trường PTCS Nguyễn Đình Chiểu chia sẻ: “Khi sử dụng sản phẩm này, việc học tập của em tiến bộ hơn, điểm số cũng cải thiện rõ rệt. Em thấy việc học trở nên dễ dàng hơn trước và rất thích phần mềm hỗ trợ EduVision-AI”.

Dù vậy, việc trao tặng tài khoản mới chỉ là bước đầu. Để phát huy hiệu quả lâu dài, nhóm cần tiếp tục lắng nghe người dùng, khắc phục hạn chế và hoàn thiện tính năng trên cơ sở phản hồi thực tế. Mục tiêu là giúp học sinh khiếm thị chủ động hơn trong học tập, giảm bớt rào cản tiếp cận tài liệu, có thêm cơ hội khám phá tri thức và hòa nhập xã hội.