Tín hiệu hòa dịu giữa những bất đồng

Nga và Ukraine vừa đạt thỏa thuận ngừng bắn tạm thời tại Thị trấn Oleshky do Nga kiểm soát ở miền Nam Ukraine, trong bối cảnh các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài hơn 4 năm đang được thúc đẩy. Cùng ngày 23-10, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết, các nhà đàm phán Nga, Ukraine và Mỹ dự kiến gặp nhau trong nửa đầu tháng 11-2026 tại Thủ đô Abu Dhabi, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).

Với sự tham gia thúc đẩy của Đệ nhất phu nhân Mỹ Melania Trump và Giáo hoàng Leo XIV, lệnh ngừng bắn tại Thị trấn Oleshky dự kiến có hiệu lực từ ngày 27-10, tạo điều kiện đưa viện trợ nhân đạo vào thị trấn và sơ tán dân thường qua các hành lang an toàn.

Thị trấn Oleshky nằm bên kia sông Dnipro từng có khoảng 24.000 dân trước chiến sự. Hiện nay, các tuyến đường quanh thị trấn bị rải mìn dày đặc, trong khi thiết bị bay không người lái thường xuyên xuất hiện, khiến việc vận chuyển lương thực và sơ tán người dân trở nên nguy hiểm. Lực lượng Ukraine thậm chí phải sử dụng thiết bị bay không người lái để chuyển thực phẩm đến cho những người bị mắc kẹt tại đây. Trong bối cảnh đó, thỏa thuận ngừng bắn được kỳ vọng giúp giảm nhẹ hậu quả nhân đạo của cuộc chiến, dù khả năng mở rộng mô hình này sang các khu vực khác vẫn cần được kiểm chứng.

Nhìn từ diễn biến thực địa, các nhà phân tích cho rằng, triển vọng thực thi thỏa thuận hiện chưa chắc chắn. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov xác nhận, quân đội Nga đang xây dựng kế hoạch triển khai lệnh ngừng bắn tại Oleshky, đồng thời mô tả việc thiết lập hành lang nhân đạo là “một chiến dịch lớn và phức tạp”. Hãng thông tấn Tass dẫn lời ông Dmitry Peskov cho biết, Moscow không nhìn nhận sáng kiến này qua “lăng kính màu hồng”, viện dẫn việc Ukraine chưa nhất trí ngừng các cuộc tấn công vào lãnh thổ Nga.

Những nỗ lực trước đây nhằm thiết lập các lệnh ngừng bắn hạn chế giữa Nga và Ukraine vì mục đích nhân đạo thường vấp phải những cáo buộc vi phạm trên diện rộng. Thỏa thuận ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng mà Tổng thống Mỹ Donald Trump mới công bố giữa Moscow và Kiev cũng đã đổ vỡ.

Việc hai bên thống nhất ngừng bắn tại một địa điểm cụ thể cho thấy, các thỏa thuận có phạm vi hạn chế vẫn có thể được thúc đẩy ngay cả khi tiến trình hòa bình tổng thể chưa đạt được đột phá. Tuy nhiên, hiệu quả của thỏa thuận sẽ phụ thuộc vào mức độ tuân thủ cam kết và khả năng bảo đảm an toàn cho các tuyến đường cứu trợ, hoạt động sơ tán.

Trong khi đó, Tổng thống Volodymyr Zelensky nhận định, việc nối lại đàm phán ba bên giữa Nga, Ukraine và Mỹ mở ra cơ hội mới cho nỗ lực tìm kiếm giải pháp hòa bình. Ông Volodymyr Zelensky nhấn mạnh sự cần thiết của đối thoại, cho rằng châu Âu cần tham gia tiến trình này và khẳng định bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải đi kèm các bảo đảm an ninh vững chắc cho Ukraine.

Các vòng đàm phán trước đó do Mỹ dẫn dắt đã đình trệ từ tháng 2-2026 mà không đạt được tiến triển đáng kể hướng tới chấm dứt chiến sự. Trở ngại lớn nhất vẫn là những bất đồng căn bản về lãnh thổ và an ninh. Nga yêu cầu Ukraine nhượng lại toàn bộ vùng Donbas ở miền Đông, bao gồm cả những khu vực Moscow chưa kiểm soát bằng quân sự, trong khi Kiev bác bỏ khả năng từ bỏ lãnh thổ đang nắm giữ. Những khác biệt này cho thấy việc nối lại đối thoại chưa đồng nghĩa với khả năng sớm đạt được thỏa thuận hòa bình.

Nỗ lực ngoại giao mới còn diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa Washington và Kiev xuất hiện những rạn nứt. Các hạn chế đối với hệ thống liên lạc vệ tinh Starlink của SpaceX, vốn hỗ trợ Ukraine duy trì liên lạc và ứng phó với các cuộc tấn công, tiếp tục gây tranh cãi. Bên cạnh đó, thông báo của Tổng thống Mỹ Donald Trump về thỏa thuận cho phép Nga cung cấp dầu diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu cũng vấp phải sự phản đối từ Ukraine. Những bất đồng này cho thấy lợi ích an ninh, kinh tế và tính toán chính trị đang đan xen, có thể tác động đến vai trò trung gian của Washington cũng như triển vọng đàm phán.

Trong ngắn hạn, thỏa thuận tại Oleshky có thể tạo cơ hội sống còn cho những người dân mắc kẹt giữa chiến tuyến. Tuy nhiên, để các nỗ lực ngoại giao tiến xa hơn, Nga và Ukraine vẫn phải tìm được tiếng nói chung về lãnh thổ, bảo đảm an ninh và các điều kiện chấm dứt chiến sự. Triển vọng hòa bình lâu dài vì thế không chỉ phụ thuộc vào việc nối lại đối thoại, mà còn nằm ở ý chí chính trị và khả năng tìm kiếm thỏa hiệp của Moscow, Kiev cùng các bên trung gian.