Kỷ niệm 75 năm Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội: Một bến chữ, vạn trùng khơi

Cuộc hội ngộ của những thế hệ Văn khoa Sư phạm

Mở đầu lễ kỷ niệm, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Văn Minh, Trưởng khoa Ngữ văn ôn lại chặng đường xây dựng và phát triển của đơn vị. Ngày 11-10-1951, cùng sự thành lập Trường Sư phạm Cao cấp, Khoa Ngữ văn chính thức ra đời. Từ những ngày đầu, Khoa đã quy tụ nhiều trí thức lớn như các giáo sư: Đặng Thai Mai, Đào Duy Anh, Cao Xuân Huy, Nguyễn Mạnh Tường, Trần Văn Giàu, Trương Tửu, Nguyễn Lương Ngọc… Những người thầy không chỉ mang đến nền tảng học vấn uyên thâm mà còn góp phần định hình những giá trị cốt lõi cho khoa và nhà trường.

Tiếp nối thế hệ mở đường là những tên tuổi như các giáo sư: Lê Trí Viễn, Huỳnh Lý, Bùi Văn Nguyên, Đặng Thanh Lê, Nguyễn Đình Chú, Nguyễn Xuân Nam, Nguyễn Đăng Mạnh, Đỗ Hữu Châu, Phan Trọng Luận, Nguyễn Hải Hà, Lương Duy Thứ, Lưu Đức Trung, Phùng Văn Tửu, Nguyễn Ngọc San, Đặng Đức Siêu, Diệp Quang Ban, Đinh Trọng Lạc, Nguyễn Nghĩa Trọng, Nguyễn Thanh Hùng, Phương Lựu, Trần Đình Sử… cùng nhiều nhà giáo, nhà khoa học nổi tiếng thuộc các thế hệ sau.

Qua nhiều thập niên, các thế hệ thầy cô đã nối tiếp nhau xây dựng những công trình nghiên cứu, mở ra các hướng tiếp cận mới đối với văn học, ngôn ngữ và giáo dục ngữ văn. Những đóng góp ấy không chỉ tạo dựng danh tiếng học thuật mà còn truyền lại cho người học cách đọc, cách nghĩ và thái độ nghiêm túc với nghề.

Từ Khoa Ngữ văn, nhiều giảng viên tham gia xây dựng các cơ sở đào tạo sư phạm ngữ văn tại Vinh, Việt Bắc, Xuân Hòa, Huế, Quy Nhơn, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ. Nhiều người còn góp sức hỗ trợ Lào, Campuchia, Thái Lan, Hàn Quốc và các quốc gia khác trong việc xây dựng ngành học về tiếng Việt, ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam.

Những dấu ấn đó được ghi nhận qua thành tựu nghiên cứu, đào tạo và sự đóng góp bền bỉ của nhiều thế hệ. Khoa có 4 nhà khoa học được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh, 12 Giải thưởng Nhà nước. Tập thể Khoa được tặng Huân chương Kháng chiến hạng Ba, Huân chương Lao động hạng Ba vào các năm 1984, 1991 và Huân chương Lao động hạng Nhì năm 2001. Hai bộ môn và 6 cá nhân nhà giáo được tặng Huân chương Lao động hạng Nhì, hạng Ba; tập thể khoa, các chuyên ngành và cá nhân còn nhận hơn 50 lượt bằng khen của các cấp.

Dấu ấn của khoa còn thể hiện ở sự kết nối giữa nghiên cứu khoa học với đào tạo giáo viên và giáo dục phổ thông. Đến tháng 9-2026, luận án tiến sĩ thứ 458 của khoa đã được bảo vệ thành công. Trong 10 năm qua, cán bộ của khoa có trên 40 lượt tham gia làm tổng chủ biên, chủ biên và tác giả các bộ sách giáo khoa.

Không chỉ đào tạo đội ngũ giáo viên ngữ văn tận tụy với nghề, khoa còn là nơi bồi dưỡng nhiều tài năng trong các lĩnh vực văn hóa, văn nghệ và truyền thông. Qua các thế hệ, môi trường sư phạm và học thuật của khoa được vun đắp bằng tinh thần nhân văn, sự nghiêm cẩn trong nghiên cứu và ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng.

Trong không khí hội ngộ, Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Đình Chú, sinh viên khóa đầu tiên của khoa, là một trong những nhân vật nhận được sự quan tâm đặc biệt. Ở tuổi 98, ông vẫn minh mẫn, nhanh nhẹn và xúc động khi nhắc về nơi đã gắn bó với cuộc đời mình. Ông gọi Khoa Ngữ văn là “sinh địa, là thánh địa, là đất hứa”, đồng thời nhắc đến Giáo sư Đặng Thai Mai như người đã khơi dậy trong ông sự sống và khát vọng khám phá tri thức suốt đời.

Tiếp nối di sản, mở hướng phát triển mới

Đại diện các thế hệ Văn khoa Sư phạm phát biểu tại lễ kỷ niệm, Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Ưu tú Lã Nhâm Thìn, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Văn học, nguyên Trưởng khoa Ngữ văn chia sẻ hai điều suy ngẫm: Nhìn lại bản thân và thế hệ mình, đồng thời nhìn lại chặng đường của khoa.

Với ông, hành trình từ một sinh viên đến người thầy gắn bó nửa thế kỷ với khoa có thể đúc kết bằng hai từ “may mắn” và “sang trọng”. May mắn bởi ông được học tập, được giảng dạy và làm nghề trong môi trường quy tụ những bậc sư biểu xuất sắc. Còn sự “sang trọng”, theo ông, nằm ở trải nghiệm của thế hệ sinh viên thời ấy: Không chỉ sống trọn vẹn cuộc đời sinh viên mà còn được sống cuộc đời người lính.

Nhìn lại đội ngũ nhà giáo đã trưởng thành từ khoa, Giáo sư, Tiến sĩ Lã Nhâm Thìn bày tỏ niềm tự hào về những người đã tỏa đi khắp các trung tâm giáo dục trong Nam, ngoài Bắc, góp phần đặt nền móng và phát triển nhiều cơ sở đào tạo. Khoa quy tụ đông đảo Giáo sư, Phó Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân, Nhà giáo Ưu tú và đã đào tạo khoảng 500 tiến sĩ. Đó là thành quả của nhiều thế hệ bền bỉ học tập, nghiên cứu và cống hiến.

Từ nền tảng ấy, ông cho rằng, bước vào giai đoạn mới, khoa cần tiếp tục hướng tới những mục tiêu cao hơn, đồng thời giữ vững sự chắc chắn trong từng bước đi. Truyền thống chỉ thực sự có ý nghĩa khi được tiếp nối bằng năng lực chuyên môn, tinh thần trách nhiệm và những đóng góp cụ thể trong hiện tại.

Thông điệp này cũng được đặt ra trong bối cảnh giáo dục đang có nhiều thay đổi. Sự phát triển của công nghệ và trí tuệ nhân tạo, yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông cùng quá trình hội nhập học thuật đặt ra những câu hỏi mới đối với việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập Ngữ văn. Và ở dấu mốc 75 năm, Khoa Ngữ văn cũng bước vào một giai đoạn phát triển mới, mở ra cơ hội kết nối các truyền thống học thuật, tăng cường nghiên cứu liên ngành và tiếp cận con người trong những mối quan hệ rộng lớn hơn với lịch sử, văn hóa, xã hội.

Phát biểu tại buổi lễ, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, trân trọng cảm ơn các thế hệ thầy và trò Khoa Ngữ văn vì những đóng góp cho sự phát triển của nhà trường. Hiệu trưởng bày tỏ tin tưởng tập thể khoa tiếp tục đoàn kết, nỗ lực và đạt thêm nhiều thành tựu trong thời gian tới.

Nhấn mạnh trách nhiệm của thế hệ hôm nay, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Sơn cho rằng, truyền thống càng lớn, di sản càng rực rỡ thì trách nhiệm tiếp nối càng nặng nề. Niềm tự hào về những thành quả đã đạt được cần được chuyển hóa thành hành động cụ thể, từ nâng cao chất lượng đào tạo, đẩy mạnh nghiên cứu đến chủ động đổi mới trước những yêu cầu mới của giáo dục và xã hội.

Nhân dịp kỷ niệm, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội quyết định tặng Giấy khen cho tập thể Khoa Ngữ văn và 20 cá nhân có nhiều thành tích đóng góp trong quá trình xây dựng, phát triển Khoa. Khoa cũng tổ chức các hoạt động tri ân những thế hệ nhà giáo lão thành.