Đại biểu Quốc hội đề xuất làm rõ trách nhiệm liên vùng trong xử lý ô nhiễm

Làm rõ trách nhiệm địa phương trong xử lý ô nhiễm liên tỉnh

Phát biểu thảo luận, đại biểu Dương Đức Hải đề nghị làm rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương trong kiểm soát nguồn ô nhiễm, bảo vệ người dân và phối hợp xử lý các vấn đề môi trường liên tỉnh, xuyên biên giới.

Theo đại biểu, cần phân biệt trách nhiệm kiểm soát nguồn thải với trách nhiệm ứng phó, cảnh báo và bảo vệ người dân chịu ảnh hưởng, bởi nguồn ô nhiễm phát sinh ngoài địa giới hành chính không đồng nghĩa với việc địa phương bị tác động được miễn trách nhiệm hành động.

Đối với các dự án có tác động liên địa phương, đại biểu đề nghị rà soát quy định tại Điều 35 và Điều 41, làm rõ căn cứ phân định thẩm quyền theo địa bàn thực hiện dự án và phạm vi, mức độ tác động môi trường. Đồng thời, cần quy định cụ thể địa phương chủ trì, trách nhiệm của cơ quan Trung ương và cơ chế giải quyết bất đồng trong quá trình tham vấn, phối hợp.

Đại biểu Dương Đức Hải nhấn mạnh, hoàn thiện pháp luật về môi trường cần hướng đến phát hiện sớm nguy cơ, ứng phó kịp thời và bảo vệ người dân hiệu quả. Việc đẩy mạnh phân quyền, giảm tiền kiểm và ứng dụng dữ liệu phải đi đôi với giám sát chặt chẽ, phân định rõ trách nhiệm và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, địa phương.

Cùng thảo luận về nội dung này, đại biểu Nguyễn Thị Tuyến nhấn mạnh, nguồn gây ô nhiễm có thể nằm ở một địa phương nhưng hậu quả lại ảnh hưởng đến nhiều địa phương khác. Do đó, trách nhiệm quản lý không thể chỉ giới hạn trong địa giới hành chính mà phải được xác định theo phạm vi liên vùng.

Đối với các dự án có tính chất liên tỉnh, liên vùng, việc đánh giá tác động môi trường và tác động liên vùng cần được quy định rõ trong luật.

Đại biểu dẫn chứng dự án khắc phục hệ thống sông Bắc Hưng Hải, có sự tham gia của các địa phương như Hà Nội, Bắc Ninh và Hưng Yên trong đánh giá tác động môi trường. Tuy nhiên, nội dung này chưa được cập nhật đầy đủ, rõ nét trong dự thảo luật. Do đó đề nghị ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện.

Ưu tiên nguồn lực xử lý các điểm ô nhiễm nghiêm trọng

Về nguồn lực thực hiện, đại biểu Nguyễn Thị Tuyến đề nghị xác định rõ trách nhiệm, nguồn lực và lộ trình triển khai các quy định của luật.

Theo đại biểu, cần bảo đảm nguồn lực tài chính cho công tác bảo vệ môi trường. Làm rõ phạm vi các khoản chi, nguyên tắc phân bổ, cơ chế điều hành, trách nhiệm đánh giá hiệu quả và cơ chế giải trình đối với việc sử dụng nguồn kinh phí này ở từng cấp, từng cơ quan được giao trách nhiệm. Các quy định phải thống nhất với pháp luật về ngân sách nhà nước.

Nguồn lực cần được ưu tiên cho xử lý các điểm ô nhiễm nghiêm trọng, đầu tư hạ tầng xử lý chất thải, tăng cường quan trắc, cảnh báo và truy xuất nguồn gây ô nhiễm.

Dẫn chứng thực tế tại Hà Nội, đại biểu cho biết thành phố đã có kế hoạch đầu tư phục hồi các dòng sông như sông Nhuệ, sông Đáy, sông Bùi và sông Tô Lịch với kinh phí lớn. Tuy nhiên, tình trạng người dân xả rác vẫn diễn ra hằng ngày, trong khi nước thải chưa được kiểm soát hiệu quả.

Theo đại biểu, điều này cho thấy cần triển khai đồng bộ các giải pháp, không chỉ đầu tư hạ tầng mà còn phải tăng cường quản lý nguồn thải và trách nhiệm thực thi.

Phân loại rác phải đi đôi với quy trình thu gom, xử lý

Đại biểu Nguyễn Thị Tuyến đề nghị xác định lộ trình phù hợp đối với phân loại rác thải sinh hoạt, vùng phát thải thấp, kiểm kê khí nhà kính và các cơ chế kinh tế môi trường. Cần làm rõ điều kiện triển khai, trách nhiệm thực hiện và quy trình chuyển tiếp, tránh tình trạng luật có hiệu lực nhưng hạ tầng và văn bản hướng dẫn chưa đáp ứng yêu cầu.

Dẫn chứng việc phân loại rác tại hộ gia đình ở Hà Nội, đại biểu cho biết, thành phố đã có chủ trương triển khai theo nguyên tắc 3R. Tuy nhiên, tại một số khu vực, người dân đã phân loại rác nhưng đơn vị thu gom lại đổ chung vào một xe, khiến việc phân loại không đạt hiệu quả.

Đại biểu Nguyễn Thị Tuyến đề nghị, xây dựng quy trình kiểm đếm rõ ràng, minh bạch để xác định rác hữu cơ phục vụ tái chế, rác có thể tái sử dụng và rác phải chôn lấp. Đặc biệt, quan tâm đến chất thải công nghiệp và chất thải y tế, vốn có nguy cơ gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh chuyển đổi số, công khai dữ liệu môi trường để nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát và bảo đảm khả năng tiếp cận thông tin của người dân.

Công khai phương án thu gom, xử lý theo từng địa bàn

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt đồng tình với định hướng sửa đổi Luật theo nguyên tắc quản lý rủi ro, giảm thủ tục và tăng quyền chủ động cho địa phương. Tập trung vào các quy định về quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại Điều 75, Điều 77, Điều 78 và Điều 79, đại biểu cho rằng cần nhìn nhận phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải như một chuỗi dịch vụ thống nhất, thay vì các công đoạn quản lý riêng lẻ.

Theo đại biểu, một hộ gia đình có thể phân loại rác đúng quy định nhưng nếu điểm tập kết hoặc xe thu gom tiếp tục trộn lẫn các loại rác thì công sức của người dân không mang lại kết quả.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt cho rằng, dự thảo Luật giao UBND cấp tỉnh quyết định việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt thành tối thiểu hai nhóm theo lộ trình là phù hợp. Tuy nhiên, dự thảo chưa quy định rõ việc quyết định phân loại phải đi kèm phương án dịch vụ có thể kiểm tra, giám sát, bao gồm loại rác được thu gom vào thời gian nào, bằng phương tiện gì, vận chuyển đến đâu và cơ sở nào tiếp nhận.

Vì vậy, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt đề nghị bổ sung vào khoản 3 Điều 75 yêu cầu cấp tỉnh đồng thời công bố lộ trình phân loại và phương án thu gom, vận chuyển, xử lý tương ứng theo từng địa bàn. Địa phương không nhất thiết triển khai ngay việc phân loại thành ba nhóm ở tất cả các nơi, nhưng khi đã yêu cầu người dân phân loại nhóm rác nào thì phải có dịch vụ tiếp nhận nhóm rác đó. Kết quả thực hiện cũng cần được công khai, thay vì chỉ công bố kế hoạch.

Theo đại biểu, đây còn là căn cứ để xác định trách nhiệm của các bên. Khi rác bị trộn lẫn sau khi người dân đã phân loại, cần kiểm tra khâu thu gom, trung chuyển và hợp đồng dịch vụ, không thể chỉ yêu cầu người dân tiếp tục thực hiện đúng quy định.