Tăng trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) bổ sung nhiều quy định về quản lý thực phẩm trên môi trường thương mại điện tử, kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng và tăng trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong bảo đảm an toàn thực phẩm.

Quản lý an toàn thực phẩm theo nguy cơ

Theo tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) gồm 9 chương, 74 điều và 2 phụ lục, tập trung hoàn thiện các quy định về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm, biện pháp quản lý, hệ thống thông tin dữ liệu và trách nhiệm quản lý nhà nước.

Một trong những nội dung đáng chú ý là đổi mới phương thức quản lý an toàn thực phẩm theo hướng kiểm soát nguy cơ trên toàn bộ chuỗi cung ứng, tham khảo hướng dẫn của Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (Codex). Theo đó, việc quản lý dựa trên quá trình phân tích nguy cơ, bao gồm đánh giá nguy cơ, quản lý nguy cơ và truyền thông nguy cơ, làm cơ sở lựa chọn biện pháp quản lý phù hợp.

Dự thảo đề xuất phân loại thực phẩm thành hai nhóm nguy cơ cao và nguy cơ thấp, căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam và yêu cầu quản lý. Chính phủ cho rằng không nhất thiết phải chia thành ba nhóm nguy cơ cao, trung bình và thấp, bởi kết quả phân tích nguy cơ chủ yếu là cơ sở để điều chỉnh biện pháp quản lý khi thực phẩm lưu thông trên thị trường, như quy định kỹ thuật, kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu và hậu kiểm.

Dự thảo cũng bổ sung phương thức quản lý thông qua đăng ký bản công bố sản phẩm, công bố tiêu chuẩn sản phẩm và các trường hợp được miễn theo quy định. Giấy đăng ký bản công bố sản phẩm có thời hạn 5 năm kể từ ngày cấp hoặc gia hạn.

Cùng với đó, dự thảo bổ sung quy định về hậu kiểm, kiểm soát an toàn thực phẩm sau công bố sản phẩm; thu hồi giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm, giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm trong các trường hợp quy định; đồng thời làm rõ việc thu hồi, xử lý thực phẩm không bảo đảm an toàn.

Dự thảo Luật bổ sung nghĩa vụ của doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm theo phương thức thương mại điện tử; quy định về hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm và trách nhiệm của cơ sở đứng tên đăng ký bản công bố sản phẩm, công bố tiêu chuẩn sản phẩm, qua đó xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm đối với sản phẩm.

Đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, dự thảo bổ sung yêu cầu đáp ứng điều kiện vệ sinh tốt (GHP) và các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến như GMP, HACCP, ISO 22000. Thực phẩm sau thu hoạch, đánh bắt, khai thác, giết mổ phải đáp ứng giới hạn dư lượng thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật và các tác nhân gây ô nhiễm theo quy định.

Các cơ sở chế biến, kinh doanh dịch vụ ăn uống, trong đó có cơ sở cung cấp suất ăn tập thể, phải lưu trữ hồ sơ, thực hiện cam kết và thông báo với chính quyền địa phương theo quy định. Dự thảo đồng thời bổ sung nghĩa vụ đối với tổ chức, cá nhân cung cấp suất ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh.

Về quản lý nhà nước, dự thảo sửa đổi, bổ sung trách nhiệm của Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành liên quan; hoàn thiện quy định về phân tích nguy cơ làm cơ sở quyết định áp dụng hoặc điều chỉnh biện pháp quản lý. Một số thuật ngữ cũng được sửa đổi, bổ sung để phù hợp với hướng dẫn của Codex và thực tiễn quản lý.

Dự thảo còn bổ sung các quy định nhằm giải quyết vướng mắc, hạn chế chồng chéo giữa Luật An toàn thực phẩm với pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Các quy định chuyển tiếp đối với hồ sơ, thủ tục đang thực hiện theo pháp luật hiện hành cũng được bổ sung nhằm hạn chế khoảng trống pháp lý, tránh gây ách tắc cho doanh nghiệp.

Theo Chính phủ, việc sửa đổi Luật nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý về an toàn thực phẩm, đổi mới phương thức quản lý theo nguy cơ, tăng cường hậu kiểm và nâng cao trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm.

Bảo đảm quyền lợi doanh nghiệp và người tiêu dùng

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải cho biết, Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật An toàn thực phẩm năm 2010, đồng thời đề nghị làm rõ trách nhiệm quản lý, hoàn thiện cơ chế hậu kiểm và bảo đảm tính khả thi khi triển khai, tránh phát sinh những điểm nghẽn mới sau khi Luật được thông qua.

Theo Báo cáo thẩm tra số 995/BC-UBKHCNMT16 ngày 22-10-2026, dự thảo Luật đã thể chế hóa nhiều chủ trương mới như quản lý theo chuỗi cung ứng, phân tích nguy cơ và chuyển đổi số. Tuy nhiên, Ủy ban còn băn khoăn khi nhiều nội dung quan trọng được giao quy định chi tiết, trong khi nguồn lực thực hiện, năng lực kiểm nghiệm, kinh phí xây dựng hệ thống dữ liệu và năng lực quản lý tại địa phương chưa được đánh giá đầy đủ.

Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị tiếp tục rà soát, luật hóa tối đa những nội dung đã rõ, ổn định; làm rõ lộ trình thực hiện, trách nhiệm của cơ quan soạn thảo và các biện pháp quản lý khi chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Hồ sơ dự án Luật cơ bản đáp ứng yêu cầu, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.

Về mô hình quản lý nhà nước, Ủy ban nhận định dự thảo vẫn thiên về cơ chế điều phối, chưa xác lập rõ một đầu mối chịu trách nhiệm đến cùng. Do đó, cần phân định rành mạch trách nhiệm giữa Bộ Y tế, các bộ chuyên ngành và chính quyền địa phương; xử lý các lĩnh vực còn giao thoa như phòng, chống thực phẩm giả, kiểm tra thực phẩm nhập khẩu và chỉ định tổ chức thử nghiệm. Việc phân cấp phải gắn với thẩm quyền, nhân lực, kinh phí và trách nhiệm giải trình.

Đối với quản lý sản phẩm, cần thu hẹp nhóm thực phẩm phải đăng ký bản công bố, tập trung vào các sản phẩm có nguy cơ cao; nghiên cứu đơn giản hóa thủ tục khi thay đổi thông tin kỹ thuật không ảnh hưởng đến an toàn. Đồng thời, làm rõ trách nhiệm của các nền tảng thương mại điện tử trong xác minh người bán, tiếp nhận phản ánh, lưu trữ dữ liệu và gỡ bỏ vi phạm.

Ủy ban đề nghị làm rõ thời điểm chuyển sang quản lý dựa trên nguy cơ, thời hạn hoàn thành lộ trình phân tích nguy cơ và tiêu chí xác định nhóm thực phẩm nguy cơ cao. Các biện pháp kiểm tra, niêm phong, tạm dừng bán hoặc quảng cáo thực phẩm phải có căn cứ, điều kiện, phạm vi và thời hạn cụ thể; đồng thời quy định trách nhiệm bồi thường khi áp dụng không đúng.

Ủy ban thống nhất chủ trương tăng mức phạt tiền nhằm nâng cao tính răn đe, đồng thời đề nghị nghiên cứu bổ sung hình thức xử phạt bổ sung đối với hành vi vi phạm cố ý, nghiêm trọng; công khai cơ sở vi phạm trên nền tảng số và xây dựng chỉ số đánh giá hiệu quả hậu kiểm.

Đối với điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm, cần nghiên cứu lộ trình áp dụng Thực hành vệ sinh tốt (GHP) và hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến phù hợp từng nhóm cơ sở. Các yêu cầu bắt buộc phải được quy định bằng văn bản quy phạm pháp luật, tránh chỉ dẫn chung chung hoặc giao hướng dẫn nhưng thiếu căn cứ thực hiện. Điều kiện đối với chợ truyền thống, cơ sở nhỏ lẻ, thức ăn đường phố và hoạt động giao đồ ăn trực tuyến cần phù hợp thực tế, có lộ trình triển khai.

Dự thảo cũng cần hoàn thiện quy định về kiểm tra thực phẩm nhập khẩu, bổ sung cơ chế cảnh báo sớm và phản ứng nhanh khi xảy ra ngộ độc tập thể; phân cấp thu hồi thực phẩm theo mức độ nguy hiểm, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp chủ động phát hiện, thông báo và thu hồi sản phẩm không bảo đảm an toàn.

Về quảng cáo, ghi nhãn thực phẩm, Ủy ban đề nghị phân định rõ thẩm quyền quy định nội dung ghi nhãn đặc thù, bảo đảm thống nhất giữa các luật liên quan. Chính phủ cần chỉ đạo các bộ khẩn trương thống nhất phương án sửa đổi quy định về quảng cáo, tránh khoảng trống pháp lý.

Đối với các điều khoản thi hành và chuyển tiếp, cần xác định cụ thể thời điểm Luật có hiệu lực, bảo đảm đủ thời gian chuẩn bị cho cơ quan quản lý và doanh nghiệp; xử lý phù hợp hồ sơ, giấy tờ và sản phẩm đang lưu thông hợp pháp, hạn chế phát sinh thủ tục mới hoặc yêu cầu thực hiện lại các thủ tục đã hoàn thành.