Minh bạch - yêu cầu tất yếu của giáo dục

Trước những băn khoăn trong quá trình triển khai, điều quan trọng là hiểu đúng quy định, phân định rõ trách nhiệm và bảo đảm mọi hoạt động đều xuất phát từ lợi ích của học sinh.

Rõ trách nhiệm, bảo đảm sự tự nguyện

Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT thay thế Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT, làm rõ chức năng, nhiệm vụ và giới hạn hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh, hướng đến ngăn ngừa tình trạng vận động đóng góp không đúng quy định.

Theo đó, Ban đại diện không được đặt ra khoản đóng góp bắt buộc, ấn định mức hỗ trợ bình quân, mức tối thiểu hoặc thời hạn hỗ trợ; không được ép buộc hay gây áp lực để phụ huynh đóng góp. Đáng chú ý, Ban đại diện không được trực tiếp thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ. Khi có nhu cầu hỗ trợ hoạt động thuộc phạm vi được phép, mục đích, nội dung và phương thức thực hiện phải được công khai để phụ huynh tự nguyện quyết định.

Nguồn hỗ trợ cũng không được sử dụng để xây dựng, sửa chữa cơ sở vật chất; mua sắm, lắp đặt, sửa chữa, bảo dưỡng thiết bị, đồ dùng dạy học; chi cho hoạt động quản lý, điều hành, chuyên môn và các dịch vụ thường xuyên thuộc trách nhiệm của nhà trường.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Tiến Sỹ, giảng viên cao cấp Học viện Quản lý giáo dục cho rằng, Thông tư 81 định hình lại mối quan hệ giữa gia đình và nhà trường thông qua việc xác định rõ chức năng, phạm vi hoạt động và trách nhiệm của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Ban đại diện được trả về đúng vai trò đồng hành trong giáo dục, thay vì trở thành đầu mối vận động đóng góp; qua đó góp phần ngăn ngừa lạm thu, bảo đảm quyền tự nguyện của phụ huynh.

Theo ông Đỗ Tiến Sỹ, việc xác định rõ giới hạn hoạt động còn giúp ngăn tình trạng lạm quyền, can thiệp sai chức năng hoặc chuyển trách nhiệm của nhà trường sang phụ huynh.

Để quy định phát huy hiệu quả, nhà trường cần chủ động hướng dẫn, giám sát hoạt động của Ban đại diện, công khai trách nhiệm của các bên và kịp thời chấn chỉnh những nội dung chưa phù hợp. Ban đại diện cũng cần thông tin rõ mục đích, nhu cầu và phương thức hỗ trợ trước mỗi hoạt động để phụ huynh hiểu, cân nhắc và tự quyết định.

Làm rõ giới hạn không có nghĩa là ngăn cản sự đồng hành của phụ huynh, mà là đưa sự đồng hành về đúng ý nghĩa. Ban đại diện cần là cầu nối trao đổi thông tin, phản ánh nguyện vọng của gia đình và phối hợp giáo dục học sinh, thay vì trở thành đầu mối giải quyết các nhu cầu tài chính của lớp học.

Không yêu cầu chấm dứt tất cả chương trình liên kết

Nếu Thông tư 81 làm rõ giới hạn hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh, Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT tập trung phân định giữa hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học.

Theo ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo), hoạt động giáo dục tăng cường là những nội dung thuộc trách nhiệm bảo đảm của Nhà nước và nhà trường theo quy định, vì vậy không được thu tiền của người học dưới bất kỳ hình thức nào. Kinh phí tổ chức, bao gồm học liệu, phần mềm, thiết bị và vật tư phục vụ hoạt động, được bảo đảm từ dự toán chi thường xuyên hằng năm của cơ sở giáo dục, nguồn học liệu dùng chung do cơ quan quản lý giáo dục cung cấp và các nguồn kinh phí hợp pháp khác.

Trong khi đó, hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học có thể được tổ chức trên cơ sở tự nguyện và thu phí theo quy định khi đáp ứng đủ điều kiện. Các nội dung chuyên sâu về ngoại ngữ, lập trình, robot, IoT, nghiên cứu khoa học kỹ thuật hoặc phát triển năng khiếu văn hóa, nghệ thuật, thể thao..., có thể được xem xét tổ chức theo hình thức này, tùy thuộc bản chất hoạt động và các điều kiện liên quan.

Điểm mấu chốt là không thể chỉ căn cứ vào tên gọi hoặc việc có đối tác tham gia để xác định một hoạt động được phép thu tiền. Những nội dung cơ bản, nền tảng, cần thiết thuộc trách nhiệm bảo đảm của Nhà nước và nhà trường không được chuyển sang hoạt động theo nhu cầu để thu phí. Do đó, mỗi cơ sở giáo dục cần rà soát nội dung thực tế của từng chương trình, xác định rõ trách nhiệm bảo đảm của mình và nhu cầu bổ sung của người học, tránh nhập nhằng giữa hai loại hoạt động.

Ông Thái Văn Tài nêu rõ, thông tư không quy định chấm dứt tất cả chương trình liên kết. Việc tiếp tục, điều chỉnh hoặc chấm dứt phải căn cứ vào từng trường hợp cụ thể, dựa trên bản chất nội dung, điều kiện tổ chức, quy định của thông tư và pháp luật liên quan.

Các hoạt động đã được phê duyệt hoặc đang thực hiện theo văn bản, hợp đồng ký kết trước ngày 15-11 được tiếp tục đến hết năm học 2026-2027. Tuy nhiên, quy định chuyển tiếp này không đồng nghĩa mọi chương trình đang triển khai đều được tiếp tục mà không cần rà soát.

Tại Hà Nội, cách tổ chức hoạt động liên kết ở các trường là khác nhau, tùy thuộc nhu cầu của học sinh và phụ huynh. Trường Tiểu học và THCS Chương Dương (phường Hồng Hà), Trường THCS Mỹ Đức (xã Mỹ Đức) dừng các hoạt động liên kết có thu phí sau khi khảo sát, lấy ý kiến và ghi nhận các gia đình không có nhu cầu. Các trường tập trung thực hiện tốt nội dung môn học theo chương trình.

Trong khi đó, Trường Tiểu học Tây Mỗ (phường Tây Mỗ) tiếp tục tổ chức hoạt động liên kết với thời lượng 3 tiết mỗi tuần, gồm 1 tiết STEM và 2 tiết kỹ năng sống. Nhà giáo Nguyễn Khắc Hợp, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết việc đăng ký học hoàn toàn tự nguyện; các tiết học được xếp vào cuối buổi, gia đình không có nhu cầu có thể đón con sau giờ học chính khóa. Mức thu thực hiện theo hướng dẫn tại Nghị quyết số 60/2025/NQ-HĐND của HĐND thành phố, với mức 15.000 đồng/tiết.

Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý giáo dục Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng giáo dục Trường THPT Đinh Tiên Hoàng (Hà Nội) cho rằng, Thông tư 85 và Thông tư 81 đều hướng đến sự minh bạch - yêu cầu tất yếu trong giáo dục. Minh bạch không chỉ là công khai khoản thu, mức phí hay quy trình tổ chức, mà còn là sự tường minh về trách nhiệm, mục đích và quyền lựa chọn của mỗi bên.

Thực tế cho thấy, các quy định chỉ thực sự phát huy hiệu quả, ý nghĩa nếu được thực hiện bằng tinh thần trách nhiệm và sự trong sáng trong giáo dục. Khi nhà trường làm đúng trách nhiệm, phụ huynh được tôn trọng quyền lựa chọn, học sinh là đối tượng được hưởng lợi thì công tác triển khai sẽ nhận được sự đồng thuận và khó khăn (nếu có) cũng dễ dàng tìm ra giải pháp khắc phục.