Thí điểm phân loại rác theo túi tiêu chuẩn: Tiền đề nâng cao chất lượng duy trì vệ sinh môi trường

Thay đổi thói quen từ những bước đi bài bản và thiết thực

Ngay từ những ngày đầu triển khai kế hoạch thí điểm tại Tổ dân phố Lê Thánh Tông, không khí tại các khu dân cư đã có những nét đổi thay rõ rệt, sinh động và đầy phấn khởi. Người dân bắt đầu quen dần với hình ảnh những chiếc túi tiêu chuẩn có màu xám trong, thiết kế quai xách chắc chắn, trên thân túi in rõ ràng các thông tin hướng dẫn chi tiết về cách phân loại rác, khung giờ thu gom cùng mã QR định danh điện tử.

Đây không đơn thuần là một vật dụng đựng rác thông thường mà còn là công cụ kỹ thuật quan trọng đánh dấu bước chuẩn bị kỹ lưỡng cho lộ trình thu giá dịch vụ vệ sinh môi trường dựa trên khối lượng chất thải phát sinh thực tế. Nguyên tắc người xả ít trả ít, người xả nhiều trả nhiều dần được hiện thực hóa qua từng chiếc túi đựng chất thải còn lại sau khi đã tách bỏ hoàn toàn các thành phần có thể tái chế hay chất thải nguy hại trong sinh hoạt hằng ngày của mỗi hộ gia đình, cơ sở kinh doanh trên địa bàn.

Trong giai đoạn đầu, việc thay đổi một thói quen đã bám rễ lâu đời trong sinh hoạt thường nhật của người dân chưa bao giờ là chuyện một sớm một chiều hay có thể làm được ngay lập tức. Những bỡ ngỡ ban đầu là điều không thể tránh khỏi khi một bộ phận người dân chưa thể duy trì thường xuyên việc sử dụng túi tiêu chuẩn, còn gặp chút ít lúng túng trong việc phân định rác thải thực phẩm với các nhóm chất thải khác.

Bà Nguyễn Thu Giang, Tổ dân phố Lê Thánh Tông chia sẻ, từ khi nhận những chiếc túi tiêu chuẩn có in hướng dẫn tỉ mỉ và tuân thủ khung giờ đổ rác ban đêm, nề nếp sinh hoạt đã đổi khác hoàn toàn. Đường phố sạch sẽ hơn hẳn, không còn cảnh rác thải vương vãi mất mỹ quan như trước. Ban đầu, nhiều gia đình còn đôi chút bỡ ngỡ và lúng túng trong việc phân định rác thải. Tuy nhiên, nhờ sự kiên trì hướng dẫn sát sao của các lực lượng chức năng tại cơ sở, người dân đã dần quen tay, xem việc cột chặt miệng túi tiêu chuẩn trước khi đem ra điểm hẹn là thói quen tự giác mỗi ngày.

Ông Nguyễn Trường Linh, Giám đốc Chi nhánh Hoàn Kiếm, Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội cho biết, nhận diện rõ những khó khăn mang tính thực tiễn ấy, đơn vị và các lực lượng chức năng không chọn cách xử lý hành chính cứng nhắc mà thay vào đó là sự kiên trì trong công tác tuyên truyền, hướng dẫn trực tiếp tại từng hộ gia đình và cửa hàng kinh doanh dọc theo các tuyến phố. Sự đồng hành sát sao ấy chính là chìa khóa quan trọng giúp tháo gỡ từng điểm nghẽn, đưa chính sách đi vào cuộc sống một cách tự nhiên, hiệu quả và bền vững.

Cũng theo ông Nguyễn Trường Linh, để tiếp thêm động lực cho người dân, những giải pháp bổ sung mang tính sáng tạo đã được đưa ra và nhanh chóng phát huy hiệu quả thiết thực trong đời sống cộng đồng. Nổi bật trong số đó là mô hình tích điểm đổi quà gắn liền với nguyên tắc thực hiện ba đúng bao gồm đúng túi, đúng cách và đúng giờ. Mỗi lần người dân thực hiện đầy đủ các yêu cầu sẽ được ghi nhận bằng một con tem tích lũy trên thẻ cá nhân. Khi tích đủ số lượng tem theo quy định, họ sẽ nhận được những phần quà thiết thực trong các chương trình ngày hội đổi rác tổ chức định kỳ vào mỗi sáng thứ Bảy hằng tuần.

Hoạt động này đã khéo léo biến việc chấp hành các quy định về vệ sinh môi trường thành một nét sinh hoạt văn hóa có sức hút, khơi dậy niềm tự hào và ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với không gian sống chung.

Khơi gợi ý thức tự giác và hướng tới tầm nhìn đô thị xanh

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Thanh Sơn, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội cho biết, bên cạnh các hình thức khuyến khích mang tính khích lệ tinh thần, công tác quản lý trật tự đô thị cũng được siết chặt thông qua việc lắp đặt hệ thống camera giám sát tại những khu vực từng là điểm đen về đổ rác sai quy định.

Sự kết hợp nhịp nhàng giữa biện pháp hỗ trợ tích cực và công cụ quản lý hiện đại đã tạo nên một lưới lọc an toàn, giúp lực lượng chức năng nắm bắt kịp thời tình hình thực tế, chấn chỉnh ngay những biểu hiện lệch chuẩn và ngăn chặn từ sớm các hành vi gây ô nhiễm môi trường. Cùng với đó, hình ảnh những chiếc xe chuyên dùng vệ sinh môi trường với thiết kế nhỏ gọn, linh hoạt đi qua các ngõ sâu để tiếp nhận rác trực tiếp từ tay người dân theo khung giờ cố định đã góp phần đáng kể trong việc xóa bỏ hoàn toàn các điểm tập kết rác thủ công tạm bợ, giữ gìn trật tự và mỹ quan cho các tuyến phố nội đô.

Nhìn nhận một cách khách quan, những kết quả ban đầu tại phường Cửa Nam không chỉ là con số thống kê về số lượng túi tiêu chuẩn được phát ra hay số lượng sticker được tích lũy trên các tấm thẻ của người dân. Giá trị lớn hơn nhiều lần chính là sự chuyển biến về mặt ý thức hệ trong cộng đồng, nơi mỗi người dân dần xem việc bảo vệ môi trường là trách nhiệm tự thân chứ không phải là nghĩa vụ gượng ép theo mệnh lệnh hành chính. Khi từng hộ gia đình chủ động gạn bỏ nước trong rác thải thực phẩm trước khi bỏ vào túi tiêu chuẩn, và tuân thủ nghiêm ngặt khung giờ bàn giao cho đội ngũ thu gom, đó chính là minh chứng sinh động cho thấy chất lượng duy trì vệ sinh môi trường đang được nâng lên một tầm cao mới.

Cũng theo ông Nguyễn Thanh Sơn, thành công bước đầu của đợt thí điểm tại Tổ dân phố Lê Thánh Tông đang tạo ra sức lan tỏa mạnh mẽ, trở thành những bài học kinh nghiệm quý giá cho chặng đường tiếp theo. Khi thành phố chuẩn bị bước sang giai đoạn mở rộng mô hình ra toàn địa bàn phường và tiến tới nhân rộng trên quy mô toàn thành phố, những nền tảng đã được gây dựng hôm nay sẽ là hành trang quan trọng để giải quyết căn cơ bài toán rác thải đô thị.

Việc chuẩn hóa quy trình từ khâu cung cấp túi tiêu chuẩn, vận hành phương tiện cơ giới thân thiện với môi trường cho đến việc xây dựng các chế tài khen thưởng và xử phạt đồng bộ sẽ định hình nên một diện mạo hoàn toàn mới cho công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt.

Những bài học kinh nghiệm được đúc rút qua từng tuần triển khai thực tế sẽ là cơ sở thực tiễn sinh động để hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật, các tiêu chuẩn kỹ thuật về định mức giá dịch vụ thu gom rác thải theo khối lượng trong thời gian tới. Và khi chính sách đi vào cuộc sống bằng sự đồng thuận cao độ của nhân dân, mô hình thí điểm phân loại rác theo túi tiêu chuẩn tại phường Lê Thánh Tông, phường Cửa Nam sẽ là tiền đề quan trọng để các địa phương khác trên địa bàn thành phố triển khai thực hiện, góp phần xây dựng Thủ đô ngày càng xanh, sạch, đẹp.