Đề xuất không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại dữ liệu Nhà nước đã có

Bảo đảm không tạo khoảng trống pháp lý

Thảo luận tại Tổ Hà Nội, đại biểu Nguyễn Thị Tuyến cho rằng, việc kéo dài hiệu lực các văn bản được ban hành theo cơ chế đặc biệt tại Nghị quyết số 206/2025/QH15 đến ngày 31-12-2027 là cần thiết, nhằm bảo đảm tính liên tục, đồng bộ của hệ thống pháp luật. Tuy nhiên, cần gắn việc gia hạn với trách nhiệm cụ thể của các cơ quan trong hoàn thành sửa đổi, bổ sung các văn bản liên quan.

Theo đại biểu, ý nghĩa của Nghị quyết số 206 không chỉ nằm ở việc tháo gỡ những vướng mắc cụ thể mà còn thể hiện sự đổi mới tư duy xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, từ xử lý vấn đề phát sinh sang nâng cao năng lực phát hiện, dự báo và phản ứng chính sách.

Về cơ chế đặc biệt, đại biểu Nguyễn Thị Tuyến lưu ý cần bảo đảm phù hợp với những nguyên tắc nền tảng của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Cơ chế này không đồng nghĩa với việc chuyển giao quyền lập pháp của Quốc hội, mà phải được thực hiện trong phạm vi, điều kiện xác định, đi đôi với trách nhiệm pháp lý và giải trình. Việc áp dụng cần giới hạn ở những trường hợp cấp thiết, đã được đánh giá đầy đủ và không thể xử lý kịp thời theo trình tự thông thường.

Để nâng cao chất lượng xây dựng và thi hành pháp luật thời gian tới, đại biểu đề nghị chuyển từ xử lý từng vướng mắc riêng lẻ sang giải quyết đồng bộ những bất cập mang tính hệ thống; tăng cường phối hợp giữa Chính phủ, các bộ, ngành và cơ quan của Quốc hội; gắn trách nhiệm xây dựng văn bản với theo dõi, đánh giá hiệu quả thực hiện.

Đồng thời, cần tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong sửa đổi, bổ sung văn bản, xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn hoàn thành.

Đại biểu Nguyễn Thị Tuyến cũng đề nghị nghiên cứu, kế thừa có chọn lọc những cơ chế đã được thực tiễn kiểm nghiệm, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và khả thi; không luật hóa một cách cơ học các giải pháp mang tính tình thế khi chưa đánh giá đầy đủ tác động.

Góp ý dự thảo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (Đoàn Hà Nội) đề nghị làm rõ thứ bậc, hiệu lực và cơ chế áp dụng văn bản; bảo đảm những nội dung hạn chế quyền công dân phải được quy định bằng luật; đồng thời tăng cường đánh giá tác động, tham vấn đối tượng chịu ảnh hưởng và kiểm soát việc ban hành văn bản trong trường hợp khẩn cấp.

Về thủ tục hành chính tại Điều 8, đại biểu cho rằng, việc nhận diện thủ tục trong điều khoản hoặc phụ lục là cần thiết, nhưng chỉ nêu tên thủ tục chưa phản ánh đầy đủ gánh nặng tuân thủ. Do đó, cần bổ sung quy định về sử dụng lại dữ liệu, không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp thông tin mà cơ quan nhà nước đã có trên hệ thống và được phép chia sẻ hợp pháp.

Về cơ chế ban hành pháp lệnh, nghị định điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp khẩn cấp, đại biểu nhấn mạnh cần bảo đảm thẩm quyền lập pháp của Quốc hội và giới hạn quyền lực hành pháp trong hoàn cảnh ngoại lệ.

Vì thế, theo đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung, dự thảo cần làm rõ tiêu chí xác định tình huống khẩn cấp, cấp bách; quy định những nội dung không được điều chỉnh theo cơ chế này, nhất là các quyền cơ bản, thuế và vấn đề cốt lõi thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Đồng thời, cần quy định trách nhiệm báo cáo, thẩm tra, trình Quốc hội xem xét, phê chuẩn tại kỳ họp gần nhất và cơ chế tự hết hiệu lực với thời hạn rõ ràng.

Góp ý dự thảo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đại biểu Lê Nhật Thành (Đoàn Hà Nội) đề nghị hoàn thiện một số quy định để bảo đảm tính thống nhất, rõ ràng và tránh chồng chéo trong thực hiện.

Về thí điểm chính sách tại Điều 20, đại biểu đề nghị bổ sung lĩnh vực dân tộc vào các lĩnh vực chính quyền địa phương không được ban hành văn bản quy phạm pháp luật thí điểm chính sách, bảo đảm phù hợp với Hiến pháp và thẩm quyền của Quốc hội. Đồng thời, đại biểu đề nghị bổ sung cụm từ “của dân tộc” sau cụm từ “thuần phong, mỹ tục” tại điểm d khoản 2 Điều 20 để bảo đảm thống nhất với các quy định pháp luật liên quan.

Đối với nguyên tắc xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật tại Điều 5, đại biểu cho rằng, khoản 5 có nội dung trùng lặp với khoản 9 về yêu cầu đối với việc tổ chức thi hành văn bản. Do đó, đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát, chỉnh lý để tránh trùng lặp.

Về thông qua chương trình lập pháp hằng năm tại Điều 23, đại biểu đề nghị bổ sung tiêu chí xác định “luật có nội dung quan trọng cần được xem xét, thông qua tại nhiều kỳ họp”, làm cơ sở áp dụng thống nhất trong thực tiễn.

Siết chặt cơ chế điều chỉnh luật bằng văn bản dưới luật

Thảo luận về dự án Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đại biểu Tô Huy Vũ tán thành sự cần thiết ban hành Luật, đồng thời đánh giá cao những đổi mới trong dự thảo, như xác lập thứ bậc hiệu lực pháp lý của 12 cấp văn bản, giảm từ 22 xuống 17 hình thức văn bản và cắt giảm khoảng 30% thành phần hồ sơ.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm tính ổn định, thống nhất và khả thi của hệ thống pháp luật.

Theo đại biểu Tô Huy Vũ, dự thảo đã giảm thủ tục nhưng chưa giải quyết triệt để tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết và thiếu ổn định của pháp luật.

Đại biểu đề nghị khôi phục yêu cầu gửi kèm dự thảo văn bản quy định chi tiết đối với các nội dung cốt lõi; bổ sung nguyên tắc cho phép áp dụng trực tiếp những quy định đủ rõ của luật khi văn bản hướng dẫn chậm ban hành; đồng thời công khai định kỳ danh mục văn bản chậm ban hành, gắn với trách nhiệm của người đứng đầu.

Đại biểu cũng cho rằng, việc đơn giản hóa quy trình cần đi đôi với tăng cường trách nhiệm giải trình. Dự thảo Luật cần quy định đánh giá định lượng tối thiểu về chi phí tuân thủ, công khai báo cáo tiếp thu, giải trình và làm rõ trách nhiệm bồi thường khi văn bản trái pháp luật gây thiệt hại.

Trong khi đó, góp ý dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà tập trung đề xuất hai nhóm giải pháp nhằm bảo đảm quyền lợi của chủ sở hữu tài sản, đồng thời tháo gỡ vướng mắc trong quản lý, sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp khi thực hiện quyết định trưng mua, trưng dụng.

Theo đại biểu, việc trưng dụng một bộ phận tài sản thiết yếu, dù không gây hư hỏng trực tiếp, vẫn có thể khiến cả hệ thống ngừng hoạt động, làm doanh nghiệp mất doanh thu, phát sinh chi phí duy trì nhân lực kỹ thuật và nguy cơ bị đối tác phạt vi phạm hợp đồng. Vì vậy, nếu chỉ bồi thường thiệt hại trực tiếp đối với tài sản bị trưng dụng thì chưa phản ánh đầy đủ tổn thất thực tế.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định theo hướng: Khi việc trưng dụng một bộ phận tài sản ảnh hưởng đến khả năng vận hành bình thường của cả hệ thống, người có tài sản được lựa chọn trưng dụng toàn bộ phân đoạn hệ thống cần thiết; hoặc Nhà nước có cơ chế bồi thường, hỗ trợ chi phí khôi phục hoạt động và chi phí ngừng việc tối thiểu cho người lao động trực tiếp bị ảnh hưởng.

Đối với doanh nghiệp có vốn nhà nước, đại biểu cho rằng, việc chấp hành quyết định trưng mua, trưng dụng trong tình huống khẩn cấp có thể dẫn đến giảm doanh thu, lợi nhuận, phát sinh chi phí hoặc chênh lệch âm giữa số tiền được thanh toán và giá trị ghi sổ kế toán của tài sản. Trong khi đó, người quản lý doanh nghiệp và người đại diện phần vốn nhà nước vẫn phải chịu trách nhiệm về bảo toàn vốn, hiệu quả hoạt động.

Theo đại biểu, nếu không có quy định rõ ràng làm căn cứ cho cơ quan thanh tra, kiểm toán và cơ quan đại diện chủ sở hữu, người quản lý doanh nghiệp có thể gặp khó khăn khi vừa phải chấp hành quyết định của Nhà nước, vừa phải bảo đảm các chỉ tiêu quản lý vốn.

Do đó, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị bổ sung quy định xác định các khoản giảm doanh thu, giảm lợi nhuận, chi phí phát sinh và chênh lệch âm do thực hiện quyết định trưng mua, trưng dụng là nguyên nhân khách quan.

Theo đại biểu, các khoản này cần được xem xét khi đánh giá việc bảo toàn vốn, xếp loại doanh nghiệp và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người quản lý, người đại diện phần vốn nhà nước; đồng thời, nghiên cứu quy định về việc tính các khoản chi phí này khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp.