Ngân hàng AI-first: Từ chiến lược đến vận hành và an ninh mạng

Chuyển đổi vận hành và yêu cầu quản trị

Theo các chuyên gia, nhiều ngân hàng hiện nay đã xây dựng chiến lược phát triển trí tuệ nhân tạo (AI), song việc ứng dụng trên thực tế như thế nào vẫn cần phải có đánh giá, đặc biệt trong bối cảnh tốc độ ứng dụng AI đang vượt xa khả năng hoàn thiện năng lực quản trị.

Theo ông Đoàn Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin - Ngân hàng Nhà nước, ngành Ngân hàng đang xây dựng đồng bộ 6 năng lực: Thể chế pháp lý, dữ liệu, hạ tầng công nghệ, con người, quản trị AI và hợp tác.

Trong đó, quyền tự chủ của AI càng lớn thì yêu cầu kiểm soát càng chặt chẽ; nhất là trong bối cảnh ngân hàng vận hành nhiều tác nhân AI (AI agent) phải tính đến mô hình hội đồng quản trị AI để vừa phát huy hiệu quả vừa kiểm soát rủi ro. Vấn đề không phải là dùng mô hình nào, mà là xác định AI giải quyết bài toán gì và phục vụ mục đích gì.

Trước nguồn lực hữu hạn, các ngân hàng đang chủ động chọn đúng bài toán để triển khai. Bà Phùng Nguyễn Hải Yến, Phó Tổng giám đốc Vietcombank cho biết, ngân hàng đánh giá từng đề xuất AI theo ba tiêu chí DVF: Mức độ đáng làm; hiệu quả chi phí và tính khả thi; không đánh đổi rủi ro. Công nghệ ngày càng rẻ và dễ tiếp cận trong khi năng lực của một tổ chức cần nhiều năm để tích lũy.

Còn ông Trần Công Quỳnh Lân, Phó Tổng giám đốc VietinBank phân tích, AI đang xóa mờ ranh giới giữa đội ngũ công nghệ và nghiệp vụ. Các nhóm làm việc có xu hướng chia nhỏ theo mô hình 3 nhân sự chính kết hợp khoảng 10 AI agent hỗ trợ.

Dự báo trong 3 năm tới, khoảng 50% giao dịch ngân hàng sẽ do AI agent thực hiện và khi các trợ lý tài chính của khách hàng trực tiếp giao dịch với AI agent của ngân hàng, các tổ chức phải chủ động tái cơ cấu để bảo đảm năng lực phục vụ.

Sự bứt phá về năng suất nhờ AI cũng được chứng minh tại Techcombank.Ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng thương mại cổ phần Kỹ thương Việt Nam (Techcombank) chia sẻ, ngân hàng phục vụ 18 triệu khách hàng với khoảng 12.000 nhân sự, quy mô gần như không đổi từ giai đoạn 2020-2021 dù doanh thu tăng 20-25% mỗi năm. Việc ứng dụng AI và Copilot đã giúp năng suất toàn hệ thống tăng 25-30%.

Theo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, đến nay toàn ngành đang ghi nhận ba chuyển dịch lớn gồm: Chuyển từ tự động hóa đơn lẻ sang hệ sinh thái AI thông minh giúp tiết kiệm 20-40% chi phí vận hành; dùng AI làm lá chắn phòng, chống gian lận thời gian thực kết hợp hệ thống SIMO của Ngân hàng Nhà nước; và hoàn thiện khung khổ pháp lý AI chuẩn hóa nhằm bảo đảm an toàn hệ thống.

Tối ưu hạ tầng và phòng thủ không gian mạng

Khi AI trở thành năng lực cốt lõi, vấn đề đặt ra là ngân hàng nên tự xây dựng đến đâu và hợp tác ở phần nào. Ông Vũ Thanh Tùng, Tổng giám đốc GreenNode - Tập đoàn VNG phân tích, ba thách thức lớn ở lớp hạ tầng gồm chi phí đầu tư đắt đỏ với máy chủ 8 GPU giá khoảng 20 tỷ đồng, thời gian tiếp cận thiết bị kéo dài và sự thiếu hụt nhân sự vận hành hạ tầng AI quy mô lớn.

Theo ông Tùng, ngân hàng cần tự làm chủ hai yếu tố thuộc phần gốc là tốc độ đổi mới kỹ năng của con người cùng việc xử lý dữ liệu và tri thức nghiệp vụ. Đối với lớp hạ tầng, ngân hàng nên hợp tác với các đối tác chuyên sâu. Đi đôi với công nghệ, năng lực quản trị rủi ro cũng được chú trọng qua các hoạt động diễn tập thực chiến.

Cảnh báo rủi ro an toàn thông tin, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng, Bộ Công an thông tin, tội phạm dùng AI tạo tin nhắn, video giả mạo diễn biến phức tạp. Nhiều hệ thống vẫn bị vượt qua khi kẻ gian chèn ảnh hoặc video ngắn thay cho sinh trắc học. Do đó, cơ quan công an khuyến nghị ngân hàng phải đầu tư cho an ninh mạng tương xứng với hạ tầng số, phối hợp chặt chẽ với lực lượng chuyên trách và chủ động cảnh báo rủi ro đến khách hàng.

Định hướng về ứng dụng AI trong thời gian tới, ông Phạm Tiến Dũng, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước khẳng định, việc ứng dụng AI phải mang lại giá trị thực chất. Lợi thế cạnh tranh nằm ở khả năng biến dữ liệu thành giá trị và biến công nghệ thành năng suất.

Các ngân hàng cần chú ý 4 yếu tố cần phát triển đồng bộ gồm: Công nghệ đủ mạnh, dữ liệu đủ tốt, quản trị đủ chặt chẽ và con người đủ năng lực. “AI giúp ngân hàng thông minh hơn, nhưng niềm tin của khách hàng và khả năng chống chịu mới quyết định sự phát triển bền vững”, ông Phạm Tiến Dũng nói.