Thời quét mã QR: Tiện lợi nhưng đừng mất cảnh giác

Nguy cơ lừa đảo rình rập…

Tại các quầy hàng, cửa tiệm, nhà hàng hay bãi gửi xe, mã QR ngày càng hiện diện phổ biến. Thay vì sử dụng tiền mặt hoặc nhập số tài khoản, người dùng chỉ cần mở ứng dụng ngân hàng, quét mã và xác nhận giao dịch. Sự tiện lợi này góp phần thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, song, cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về bảo mật và kỹ năng tự bảo vệ của người sử dụng.

Theo số liệu được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố, trong 8 tháng của năm 2026, thanh toán không dùng tiền mặt đạt hơn 21 tỷ giao dịch với tổng giá trị vượt 260,6 triệu tỷ đồng. Riêng phương thức thanh toán bằng mã QR ghi nhận 311 triệu giao dịch, tổng giá trị hơn 274 nghìn tỷ đồng, tăng 6,66% về số lượng giao dịch và tăng 25,85% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025.

Chị Nguyễn Quỳnh Nguyên ở phường Ba Đình chia sẻ, thanh toán bằng mã QR giúp chị tiết kiệm đáng kể thời gian khi mua sắm hằng ngày.

“Trước đây, đi chợ hay uống cà phê, tôi thường phải chuẩn bị tiền mặt hoặc chờ nhận lại tiền thừa. Bây giờ, chỉ cần mở ứng dụng ngân hàng, quét mã là có thể thanh toán nhanh chóng, không cần mang nhiều tiền trong ví. Tuy nhiên, tôi cũng chú ý kiểm tra tên người nhận và số tiền trước khi xác nhận giao dịch để tránh chuyển nhầm hoặc gặp phải mã QR giả mạo”, chị Nguyên nói.

Sự thận trọng này không phải không có cơ sở. Thực tế cho thấy, các đối tượng lừa đảo đã lợi dụng thói quen thanh toán nhanh gọn để thực hiện nhiều thủ đoạn, từ đánh tráo mã nhận tiền tại điểm kinh doanh đến dựng kịch bản trực tuyến nhằm dẫn dụ nạn nhân làm theo hướng dẫn.

Đầu tháng 9-2026, Công an xã Phước An (tỉnh Đồng Nai) điều tra vụ một nam thanh niên mang theo 90 bản photocopy mã QR liên kết với tài khoản cá nhân, dán đè lên mã thanh toán của các hộ kinh doanh. Người này khai đã thu lợi bất chính khoảng 20 triệu đồng.

Với thủ đoạn này, khách hàng vẫn tưởng đang chuyển tiền cho cửa hàng, nhưng tiền thực tế lại được chuyển vào tài khoản của đối tượng. Nếu không đối chiếu thông tin người thụ hưởng, người mua rất khó nhận ra sai lệch trước khi xác nhận giao dịch.

Một hình thức khác là lợi dụng các giao dịch trực tuyến để dẫn dụ nạn nhân thao tác theo hướng dẫn. Tại Côn Đảo, một người quản lý cơ sở lưu trú bị lừa gần 50 triệu đồng sau khi làm theo hướng dẫn của khách đặt phòng giả, thực hiện thao tác liên quan đến mã QR và ví điện tử. Vụ việc cho thấy kẻ gian có thể dựng lên tình huống tưởng như hợp lý, từng bước tạo lòng tin và hướng dẫn nạn nhân thực hiện những thao tác bất lợi cho chính mình.

Trên không gian mạng, mã QR còn được sử dụng làm “mồi nhử” trong các chương trình nhận quà, hoàn tiền, khuyến mại. Cuối tháng 9-2026, Bộ Công an cảnh báo thủ đoạn gửi bưu phẩm như bánh trung thu, quà tri ân, voucher hoặc thiệp tặng quà kèm mã QR. Lợi dụng hình ảnh, logo thương hiệu quen thuộc để tạo lòng tin, các đối tượng có thể dẫn người nhận đến website giả mạo hoặc dụ cài đặt ứng dụng chứa mã độc nhằm đánh cắp thông tin, chiếm đoạt tài sản.

Theo chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu, mã QR không rõ nguồn gốc có thể dẫn người dùng đến website giả mạo nhằm đánh cắp thông tin. Trong một số trường hợp, người dùng còn bị dụ tải tệp chứa mã độc về thiết bị. Vì vậy, rủi ro không chỉ nằm ở việc chuyển tiền nhầm do mã thanh toán bị đánh tráo, mà còn ở việc truy cập đường dẫn không an toàn hoặc làm theo những hướng dẫn đáng ngờ sau khi quét mã.

Luật gia Trần Văn Hiếu (Chi hội luật gia - Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho rằng, thói quen quét mã gần như theo phản xạ có thể khiến người dùng bỏ qua bước kiểm tra thông tin, nhất là khi vội vàng mua hàng hoặc thanh toán tại nơi đông người. Khi sự tiện lợi lấn át tâm lý thận trọng, những sơ hở nhỏ có thể trở thành cơ hội để kẻ gian lợi dụng.

Chậm vài giây kiểm tra, tránh nguy cơ mất tiền

Để hạn chế rủi ro, chuyên gia Ngô Minh Hiếu khuyến cáo, người dùng cần kiểm tra kỹ thông tin sau khi quét mã QR thanh toán, đặc biệt là số tài khoản, tên chủ tài khoản và tên chủ cửa hàng. Nếu phát hiện thông tin không khớp, cần báo ngay cho đơn vị kinh doanh. Với mã QR dẫn đến đường link, người dùng nên kiểm tra kỹ địa chỉ truy cập, chỉ sử dụng mã từ nguồn đáng tin cậy và thận trọng với các tệp được yêu cầu tải về. Việc xác minh trước khi thao tác giúp hạn chế nguy cơ chuyển nhầm tiền hoặc bị dẫn dụ đến các trang giả mạo.

Đối với thanh toán tại cửa hàng, theo luật gia Trần Văn Hiếu, người dân cần kiểm tra kỹ mã QR trước khi quét, nhất là những mã được đặt ở quầy thu ngân, trên bàn ăn, quầy hàng ngoài chợ hoặc khu vực gửi xe. Nếu mã có dấu hiệu bong tróc, dán chồng, thay đổi bất thường hoặc không khớp với thông tin của cửa hàng, khách hàng nên hỏi trực tiếp người bán để xác minh. Sau khi quét, cần đối chiếu tên người thụ hưởng, số tài khoản và số tiền hiển thị trên ứng dụng ngân hàng trước khi xác nhận.

Luật gia Trần Văn Hiếu cũng lưu ý, người dùng nên kiểm chứng thông tin người nhận sau khi quét mã. Nếu tên tài khoản không đúng với người bán hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ, cần dừng giao dịch và thông báo cho cửa hàng. Với các hộ kinh doanh, việc kiểm tra mã QR thường xuyên, cố định mã ở vị trí dễ quan sát và rà soát dấu hiệu bị thay thế cũng là biện pháp quan trọng để bảo vệ cả người bán lẫn khách hàng.

“Trong trường hợp đã quét mã và phát hiện dấu hiệu đáng ngờ, người dùng không nên tiếp tục nhập thông tin, tải ứng dụng hoặc xác nhận giao dịch. Nếu đã cung cấp thông tin đăng nhập hoặc phát hiện tiền bị chuyển đi bất thường, cần liên hệ ngay ngân hàng hoặc đơn vị cung cấp ví điện tử qua kênh chính thức để yêu cầu hỗ trợ bảo vệ tài khoản. Đồng thời, lưu lại tin nhắn, đường dẫn, thông tin tài khoản nhận tiền và chứng từ giao dịch để phục vụ việc trình báo cơ quan công an khi cần thiết”, luật gia Trần Văn Hiếu nhấn mạnh.

Thanh toán bằng mã QR mang lại sự tiện lợi nhưng không đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối. Bên cạnh giải pháp bảo mật từ ngân hàng và các đơn vị cung cấp dịch vụ, mỗi người cần chủ động kiểm chứng thông tin trước khi thao tác. Chậm vài giây để kiểm tra mã, người nhận và mục đích giao dịch chính là cách thiết thực để bảo vệ tài sản trong môi trường số.