Khơi vốn từ quỹ năng lượng cho doanh nghiệp phát triển kinh tế

Gợi mở kinh nghiệm để khơi thông

Năm 2026, Luật số 77/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả và Nghị định số 30/2026/NĐ-CP của Chính phủ có hiệu lực. Luật và Nghị định đã bổ sung quy định về Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, tạo cơ sở pháp lý để xây dựng công cụ hỗ trợ tài chính cho lĩnh vực này. Cùng với đó, Chỉ thị số 09/CT-TTg ngày 19-3-2026 của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện.

Thời gian qua, thông qua Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (VNEEP), nhiều hoạt động nâng cao nhận thức, đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật và áp dụng giải pháp tiết kiệm năng lượng đã được triển khai. Tuy nhiên, việc chuyển những cơ hội tiết kiệm thành dự án đầu tư vẫn còn gặp khó khăn, nhất là trong tiếp cận tài chính. Doanh nghiệp cần nguồn vốn có chi phí và kỳ hạn phù hợp để đổi mới thiết bị, cải thiện công nghệ, tối ưu vận hành.

Tại Hội thảo “Tham vấn Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả” do Cục Năng lượng - Dầu khí (Bộ Công Thương) tổ chức, GS.TS Abul Quasem Al-Amin (Trung tâm châu Á Harvard, Đại học Harvard) chia sẻ kinh nghiệm quốc tế từ nghiên cứu rà soát mô hình của năm quỹ tại Thái Lan, Ấn Độ, Bulgaria, Malaysia và Tunisia. Trong đó, hai mô hình được nghiên cứu chuyên sâu là Quỹ EERF của Thái Lan và công cụ GTFS của Malaysia.

Việt Nam nên phân định rõ các khâu đánh giá điều kiện kỹ thuật, quyết định tín dụng và hỗ trợ rủi ro; thiết kế cơ chế cho vay thông qua ngân hàng, trong đó ngân hàng chịu trách nhiệm về rủi ro tín dụng như mô hình của Thái Lan; đồng thời chú trọng hỗ trợ kỹ thuật trong kiểm toán năng lượng, chuẩn bị dự án và nâng cao năng lực cho doanh nghiệp.

Theo ông John Robert Cotton, Giám đốc Chương trình Đối tác chuyển dịch năng lượng Đông Nam Á (ETP), yêu cầu xây dựng mô hình Quỹ có tính khả thi, đáp ứng nhu cầu thực tiễn và tạo điều kiện khơi thông nguồn vốn đầu tư cho các dự án tiết kiệm năng lượng.

Sau khi cơ sở pháp lý được thiết lập, nhiệm vụ trọng tâm là nghiên cứu mô hình tổ chức, cơ chế quản trị, phương án huy động vốn và các công cụ tài chính phù hợp. Cơ chế này cần giúp doanh nghiệp có thêm điều kiện đầu tư các giải pháp giảm tiêu thụ năng lượng, đồng thời tạo cơ sở để các ngân hàng tham gia tài trợ dự án.

Trong khuôn khổ chương trình hỗ trợ kỹ thuật kéo dài từ tháng 9/2026 đến tháng 8/2027, ETP sẽ phối hợp với Bộ Công Thương đánh giá tiềm năng đầu tư, xác định các rào cản tài chính và đề xuất phương án thiết kế tài chính, cơ chế vận hành Quỹ. Mục tiêu là tạo cơ sở để Chính phủ xem xét, quyết định việc thành lập và từng bước huy động nguồn lực từ ngân sách nhà nước, ngân hàng thương mại, các đối tác phát triển và nguồn tài chính khí hậu.

Tối ưu nguồn lực để triển khai

Theo TS. Nguyễn Thị Mai Anh, chuyên gia EEI cho biết, việc thành lập Quỹ được định hình bởi nhóm văn bản pháp luật và phải tuân thủ yêu cầu bắt buộc. Đó là, xây dựng cơ chế tài chính độc lập, có khả năng huy động vốn, cho vay bán buôn, đầu tư, hỗ trợ và nhận ủy thác trên phạm vi cả nước.

Nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công, bao gồm ngân sách Nhà nước và các khoản tài trợ, đồng thời thúc đẩy hợp tác công – tư; Hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh xanh, đáp ứng các yêu cầu về môi trường và phát thải như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), Hệ thống mua bán phát thải (ETS) và các quy định xanh tại những thị trường xuất khẩu lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản;

Cung cấp các công cụ hỗ trợ như ưu đãi lãi vay, hỗ trợ kỹ thuật và phát triển thị trường cho các dự án sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; Thúc đẩy chuyển đổi công nghệ, giảm cường độ năng lượng và mở rộng thị trường dịch vụ công ty dịch vụ năng lượng (ESCO); Bổ trợ cho thị trường tài chính hiện có, tạo thêm cơ chế khuyến khích đầu tư mà không thay thế hoặc cạnh tranh với hoạt động của các tổ chức tín dụng.

Ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Năng lượng-Dầu khí cho biết, nhu cầu năng lượng phục vụ phát triển kinh tế tiếp tục gia tăng, trong khi thị trường năng lượng thế giới diễn biến phức tạp. Trong bối cảnh đó, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng mà còn giúp doanh nghiệp giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Tuy nhiên, việc triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng vẫn gặp khó khăn do hạn chế về nguồn vốn, khả năng tiếp cận tín dụng và năng lực chuẩn bị dự án. Vì vậy, Quỹ được đề xuất nhằm góp phần tháo gỡ những rào cản đó. Với định hướng là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, Quỹ được kỳ vọng kết nối các nguồn lực trong nước và quốc tế, các nguồn xã hội hóa, kết hợp hỗ trợ tài chính với hỗ trợ kỹ thuật để doanh nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận nguồn vốn ưu đãi nhằm thực hiện những giải pháp tiết kiệm năng lượng có hiệu quả.

“

Theo kế hoạch, dự kiến trong tháng 12-2026, Bộ Công Thương sẽ trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt thành lập Quỹ trực thuộc. Hồ sơ gồm quyết định thành lập với 5 điều và quy định về tổ chức, hoạt động của Quỹ gồm 6 chương, 47 điều, với thời điểm có hiệu lực dự kiến từ ngày 1-1-2027.
Trong giai đoạn 2027-2029, kế hoạch dự kiến bố trí vốn điều lệ và kinh phí hoạt động bộ máy; đồng thời có sự tham gia của đại diện Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước trong Hội đồng quản lý.