Ba nhà bắt tay để hóa giải nguy cơ thiếu hụt nhân lực ngành Xây dựng

Tọa đàm "Hóa giải nguy cơ thiếu hụt nhân lực ngành Xây dựng - Cần cái bắt tay của ba nhà" do Báo Xây dựng tổ chức chiều nay 22-10, đặt ra yêu cầu phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà trường và doanh nghiệp để chủ động chuẩn bị nhân lực cho giai đoạn phát triển mới.

Nhu cầu tăng mạnh, nguồn cung chưa theo kịp

Phát triển kết cấu hạ tầng tiếp tục là một trong những đột phá chiến lược, kéo theo khối lượng công việc lớn cho ngành Xây dựng – Giao thông. Nhiều dự án đường bộ, đường sắt, hàng không có quy mô lớn, yêu cầu kỹ thuật và công nghệ cao được triển khai. Nhu cầu tuyển dụng tăng mạnh trong khi các doanh nghiệp phải cạnh tranh để thu hút lao động.

Thực tế tại các công trường cho thấy, cơ hội việc làm rộng mở nhưng doanh nghiệp không dễ tìm được người phù hợp. Tình trạng thiếu hụt diễn ra ở cả đội ngũ kỹ sư, chuyên gia trình độ cao và lực lượng lao động trực tiếp như lái xe, lái máy, nhân lực trắc địa, công nhân kỹ thuật. Đặc biệt, các dự án xa trung tâm, đòi hỏi người lao động thường xuyên di chuyển, gặp khó khăn trong tuyển dụng và giữ chân nhân sự.

Theo ông Lê Hữu Cầu, Trưởng phòng Khoa học công nghệ, Ban Quản lý dự án Thăng Long (Bộ Xây dựng), chỉ tính nhu cầu nhân lực phục vụ công tác quản lý dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam giai đoạn 2026-2032 đã lên tới khoảng 700-900 cán bộ, chưa kể các lực lượng khác.

Trong khi đó, Ban hiện mới có 134 cán bộ trên định biên 150 người. Khó khăn về nhân lực ngành giao thông kéo dài nhiều năm, liên quan đến sức hút tuyển sinh, cơ cấu đào tạo và chính sách đãi ngộ.

Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi số còn đặt ra yêu cầu mới: Cán bộ cần làm chủ mô hình thông tin công trình (BIM), hệ thống thông tin địa lý (GIS), trí tuệ nhân tạo (AI) và các phần mềm chuyên dụng. Nguồn kỹ sư chuyên sâu đáp ứng những yêu cầu này còn hạn chế, không thể bổ sung nhanh.

Áp lực cũng gia tăng tại các doanh nghiệp. Ông Trần Đình Lân, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Trung Chính cho biết, từ năm 2025 đến nay, nhu cầu nhân lực của công ty tăng gần gấp ba lần. Tuy nhiên, một bộ phận sinh viên sau tốt nghiệp không muốn làm việc tại các dự án xa Hà Nội.

Tập đoàn Đèo Cả hiện có hơn 10.000 nhân sự trên cả ba miền. Theo ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn, nhu cầu nhân lực trong hai năm tới dự kiến tăng khoảng 30%, tương đương 3.000 người. Đặc thù công trình trải dài qua nhiều địa phương đòi hỏi doanh nghiệp vừa tuyển lao động tại chỗ, vừa chuẩn bị đội ngũ nòng cốt có tay nghề cao, sẵn sàng luân chuyển theo dự án.

Cần sự phối hợp thực chất giữa “ba nhà”

Từ góc độ hoạch định chiến lược, PGS.TS. Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam cho rằng, một hạn chế kéo dài là chưa chủ động xây dựng chiến lược phát triển nhân lực dài hạn dựa trên dự báo khoa học.

Từng có giai đoạn ngành cầu đường tại một số trường đại học tuyển sinh rất ít. Khi nhu cầu đầu tư tăng mạnh, việc nhanh chóng bổ sung kỹ sư đủ năng lực giải quyết các vấn đề phức tạp về kết cấu, vật liệu và công nghệ là điều không dễ dàng.

Theo ông Trần Chủng, bên cạnh nâng cao chất lượng đào tạo, cần cải thiện môi trường làm việc, thu nhập và chế độ đãi ngộ. Người lao động ngành xây dựng, giao thông thường phải xa nhà, sinh hoạt trong điều kiện khó khăn, nếu thu nhập chưa tương xứng, ngành khó cạnh tranh với các lĩnh vực khác.

Từ thực tiễn doanh nghiệp, ông Nguyễn Quang Huy cho biết Tập đoàn Đèo Cả xác định quan điểm chuẩn bị nhân sự trước khi dự án triển khai. Tập đoàn điều chuyển lao động từ các dự án đã hoàn thành sang công trình mới, điều chỉnh tiền lương theo thị trường và phối hợp với các trường đại học đưa sinh viên đến trải nghiệm tại công trường. Trong 6 tháng gần đây, mức lương bình quân của người lao động tại tập đoàn tăng khoảng 40-50% so với giai đoạn 2020-2021.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Quang Huy, tăng lương để thu hút lao động từ doanh nghiệp khác chưa phải giải pháp căn cơ. Doanh nghiệp cần chủ động đào tạo đội ngũ hiện có, đồng thời phối hợp với nhà trường tạo nguồn nhân lực trẻ, giúp sinh viên tiếp cận sớm với môi trường làm việc thực tế.

Ở phía cơ sở đào tạo, PGS.TS. Nguyễn Hoàng Long, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ giao thông vận tải nhấn mạnh, chương trình đào tạo cần sát nhu cầu thị trường và yêu cầu từng vị trí việc làm; tăng thời lượng thực hành, ứng dụng công nghệ để sinh viên sớm đáp ứng công việc. Doanh nghiệp cần tham gia xây dựng chương trình, xác định chuẩn đầu ra, tổ chức thực tập và đánh giá năng lực người học.

Cùng quan điểm, PGS.TS.KTS. Nguyễn Vũ Phương, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng cho rằng, đào tạo phải đi trước một bước, gắn với tiến độ dự án và yêu cầu từng giai đoạn. Các cơ sở đào tạo cần rà soát nhu cầu, tập trung vào chuyên ngành cần thiết, cập nhật chương trình theo sự phát triển của khoa học, công nghệ và chú trọng kỹ năng thực hành. Sự tham gia sâu hơn của doanh nghiệp sẽ giúp nhà trường đào tạo sát thực tế, đồng thời giúp doanh nghiệp chủ động chuẩn bị nhân lực.

Hóa giải nguy cơ thiếu hụt nhân lực ngành Xây dựng không chỉ tăng quy mô tuyển sinh hay mở rộng tuyển dụng. Vấn đề cốt lõi là phối hợp thường xuyên giữa cơ quan quản lý, nhà trường và doanh nghiệp để dự báo đúng nhu cầu, đào tạo đúng chuyên môn, cải thiện điều kiện làm việc và tạo cơ hội phát triển nghề nghiệp. Đây là cơ sở để ngành Xây dựng chuẩn bị đội ngũ đủ về số lượng, vững về tay nghề, đáp ứng yêu cầu triển khai các công trình hạ tầng quy mô lớn.