Tạo đột phá từ hoàn thiện pháp luật và số hóa dữ liệu đất đai

Để làm rõ hơn một số vấn đề trong quá trình triển khai thực hiện, ngày 22-10, tại Hà Nội, Báo An ninh Thủ đô phối hợp cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) tổ chức cuộc Tọa đàm với chủ đề: “Hoàn thiện Luật Đất đai và Số hóa dữ liệu: Đột phá hướng tới quản lý minh bạch, hiệu quả”.

Đẩy mạnh kiện toàn cơ sở dữ liệu đất đai

Phát biểu khai mạc toạ đàm, Tiến sĩ Chu Quốc Dũng, Trưởng ban Biên tập Báo An ninh Thủ đô cho biết, Quốc hội đang tập trung thảo luận, cho ý kiến về việc sửa đổi Luật Đất đai, một trong những nội dung quan trọng có tác động trực tiếp nhất đến người dân và doanh nghiệp, đó là các quy định mới về đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất và số hóa dữ liệu đất đai. Chính vì vậy, số hóa và chuẩn hóa dữ liệu hiện nay là yêu cầu bắt buộc, là nhiệm vụ chiến lược đang được triển khai quyết liệt trên phạm vi toàn quốc.

“Vấn đề cốt lõi hiện nay là đề xuất các giải pháp khả thi, đột phá để khi các quy định mới của Luật Đất đai được Quốc hội thông qua sẽ ngay lập tức được cụ thể hóa, tháo gỡ được những vướng mắc mang tính lịch sử về quản lý đất đai tại địa phương; để duy trì dữ liệu đất đai sau khi đã làm sạch luôn luôn ở trạng thái “sống” và kết nối liên thông dòng chảy dữ liệu này giữa cơ quan quản lý đất đai với cơ quan thuế, ngân hàng, công chứng một cách an toàn, bảo mật tuyệt đối...”, Tiến sĩ Chu Quốc Dũng nhấn mạnh.

Thông tin về công tác quản lý hồ sơ đất đai thời điểm hiện tại, Trưởng phòng Công nghệ số, Cục Chuyển đổi số (Bộ NN&MT) Nguyễn Ngọc Vũ cho biết, cả nước có khoảng 104,8 triệu thửa đất. Đến nay, đã có hơn 68,6 triệu thửa (khoảng 65%) được xây dựng cơ sở dữ liệu và quản lý trên Hệ thống thông tin đất đai quốc gia (VNLIS), còn khoảng 36 triệu thửa phải tiếp tục xây dựng.

Tuy nhiên, phần công việc còn lại là khó khăn nhất, do một số nguyên nhân: Hồ sơ địa chính được lập qua nhiều thời kỳ, chủ yếu là hồ sơ giấy, nhiều nơi lưu trữ kém, rách nát, thất lạc, biến động đất đai nhiều năm chưa được chỉnh lý đầy đủ; thông tin về người sử dụng đất chưa đầy đủ, thống nhất (nhất là vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số); 58% thửa đất của tổ chức chưa có mã định danh; Một số địa phương trước đây dùng phần mềm riêng, thiếu cán bộ kỹ thuật, thiếu công cụ nên việc chuyển đổi, đồng bộ còn chậm…

Về kết quả triển khai số hoá cơ sở dữ liệu đất đai, Phó Trưởng phòng Thống kê, Kiểm kê và Thông tin đất đai (Cục Quản lý đất đai, Bộ NN&MT) Đào Đức Mẫn cho biết, cả nước đã có khoảng 68,6 triệu thửa đất được xây dựng cơ sở dữ liệu và đồng bộ về Trung ương. Trong đó, hơn 52,8 triệu thửa đất đạt tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống”, tăng gần 29 triệu thửa, tức là gấp hơn hai lần so với thời điểm cuối tháng 3-2026. Bộ NN&MT đã đồng bộ sang Trung tâm dữ liệu quốc gia được gần 40 triệu thửa đất đạt chuẩn, với tốc độ trung bình hơn 2 triệu thửa mỗi ngày.

Theo kế hoạch, trong những tháng cuối năm 2026, các địa phương tiếp tục hoàn thành làm sạch hơn 15,2 triệu thửa đất đã có dữ liệu và xây dựng mới khoảng 3,4 triệu thửa; năm 2027 tập trung đo đạc, xây dựng dữ liệu cho khoảng 34,8 triệu thửa còn lại, đúng mục tiêu Nghị quyết số 21-NQ/TW đề ra.

Minh bạch thông tin, ngăn ngừa sai phạm

Theo Luật sư Vũ Mạnh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Sáng chế Việt Nam, trong giai đoạn cách mạng công nghệ lần thứ 4 hiện nay, việc chuyển đổi số là không thể chậm trễ. Vì vậy việc cập nhật, bổ sung số hoá dữ liệu đất đai cần có những quy định rõ ràng, cụ thể hơn, đó là: Trách nhiệm, thời hạn và hậu quả pháp lý khi dữ liệu không được cập nhật hoặc cập nhật sai (phần chi tiết có thể giao Chính phủ quy định thời hạn và quy trình chi tiết cho từng loại biến động); trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân trong các giao dịch liên quan đến đất đai; bảo đảm an ninh mạng và an toàn hệ thống cũng là vấn đề cần quan tâm.

“Luật cần quy định những nguyên tắc, quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm và bảo đảm pháp lý có tính ổn định; còn tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình kết nối, định dạng dữ liệu và yêu cầu vận hành nên được giao cho văn bản dưới luật quy định chi tiết để có thể cập nhật theo sự phát triển của công nghệ”, luật sư Vũ Mạnh Hùng nhìn nhận.

Liên quan đến đến việc bảo đảm minh bạch thông tin để ngăn ngừa tình trạng “thổi” giá đất và sai phạm quy định của pháp luật về đất đai, Phó trưởng Phòng Thống kê, Kiểm kê và Thông tin đất đai (Cục Quản lý đất đai, Bộ NN&MT) Đào Đức Mẫn cho biết, theo pháp luật đất đai Việt Nam, người sử dụng đất có quyền yêu cầu cung cấp thông tin, phản ánh sai sót và đề nghị kiểm tra, chỉnh lý thông tin thửa đất. Việc chỉnh sửa thông tin trong cơ sở dữ liệu do cơ quan có thẩm quyền thực hiện, Bộ NN&MT đang phối hợp với Bộ Công an để triển khai tích hợp và đưa Giấy chứng nhận lên ứng dụng VneID, người dân có thể tự kiểm tra các thông tin về thửa đất của mình.

Đặc biệt, hiện nay, song song với việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai thì cơ sở dữ liệu đất đai đã và đang chia sẻ dữ liệu cho cho các bộ, ngành: Công an, Tài chính, Thuế, Bộ Xây dựng… theo pháp luật dữ liệu. Ngoài ra, theo pháp luật đất đai, các bộ, ngành có liên quan cũng sẽ chia sẻ các dữ liệu chuyên ngành để đồng bộ vào trong cơ sở dữ liệu đất đai.

“Giai đoạn tới, khi dữ liệu đất đai được chuẩn hóa và đồng bộ hoàn thiện, việc công khai đầy đủ thông tin về pháp lý, hiện trạng sử dụng, định hướng quy hoạch… là giải pháp cốt lõi để xây dựng thị trường bất động sản minh bạch, giúp triệt tiêu hành vi đầu cơ, thổi giá, giảm tối đa tranh chấp phát sinh; đồng thời sẽ là công cụ hỗ trợ giúp cơ quan quản lý phát hiện dự án chậm tiến độ, sử dụng đất sai mục đích, vi phạm pháp luật”, ông Đào Đức Mẫn nhấn mạnh.