Luật Thủ đô năm 2026: Khơi thông nguồn lực, tạo động lực tăng trưởng

Tháo gỡ đồng bộ các điểm nghẽn, tạo dư địa tăng trưởng

Tăng trưởng nhanh nhưng không chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá, đồng thời nâng cao chất lượng sống của người dân là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình Hà Nội triển khai Luật Thủ đô năm 2026. Trên tinh thần đó, thành phố tập trung khơi thông các nguồn lực cho phát triển trước mắt, đồng thời tạo dựng những động lực tăng trưởng mới cho dài hạn.

Trong ngắn hạn, các lĩnh vực được ưu tiên gồm đầu tư công, phát triển hạ tầng và đô thị, huy động nguồn lực xã hội, thu hút đầu tư và nhà đầu tư chiến lược. Thành phố đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ các vướng mắc về quy hoạch, đất đai và đầu tư, qua đó rút ngắn thời gian chuẩn bị, đẩy nhanh tiến độ dự án và đưa nguồn lực vào phát triển.

Đây cũng là những lĩnh vực có mối liên hệ chặt chẽ với các điểm nghẽn đang ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai dự án. Vì vậy, theo Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu, việc tháo gỡ phải được thực hiện đồng bộ nhưng có thứ tự ưu tiên, tập trung trước vào những khâu đang làm chậm dự án, cản trở dòng vốn và nguồn lực đi vào nền kinh tế.

Trước hết, thành phố đẩy nhanh việc cụ thể hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô thông qua các quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết; đồng thời hoàn thiện dữ liệu đất đai, rà soát thủ tục giao đất, cho thuê đất, xác định giá đất và chuyển mục đích sử dụng đất. Mục tiêu là hạn chế tình trạng dự án đã có chủ trương, có nguồn lực nhưng vẫn phải chờ hoàn tất các thủ tục đầu vào.

Cùng với đó, công tác giải phóng mặt bằng được xác định là khâu quan trọng. Thành phố phân công, phân cấp rõ trách nhiệm, giao thẩm quyền và chỉ tiêu cho cấp xã; đồng thời chú trọng vận động, thuyết phục người dân, thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, tạm cư theo đúng quy định. Việc triển khai phải bảo đảm đúng pháp luật, hợp tình, hợp lý và hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân, nhà đầu tư.

Đối với các dự án trọng điểm, dự án đầu tư công có khả năng giải ngân lớn, dự án đầu tư xã hội có sức lan tỏa cao và những dự án tồn đọng kéo dài, thành phố chuyển từ cách xử lý chung theo từng thủ tục sang rà soát, tháo gỡ theo từng dự án, từng nhóm vướng mắc cụ thể. Việc thuộc thẩm quyền cấp nào phải được giải quyết ở cấp đó; những nội dung vượt thẩm quyền cần được tổng hợp, báo cáo kịp thời, tránh tình trạng hồ sơ đi vòng hoặc kéo dài thời gian xử lý.

Một nhiệm vụ khác là rà soát, xử lý các dự án chậm triển khai, sử dụng đất chưa hiệu quả. Với dự án còn khả năng thực hiện, thành phố tập trung tháo gỡ để tiếp tục triển khai; những dự án không còn phù hợp hoặc không có khả năng thực hiện phải được xử lý theo quy định, đưa đất đai và các nguồn lực liên quan trở lại phục vụ phát triển, tránh lãng phí.

Những cơ chế mới cũng bước đầu tạo điều kiện tháo gỡ khó khăn tại một số dự án trọng điểm, khẩn cấp, trong đó có các công trình cầu qua sông Hồng, đường vành đai, đường sắt đô thị, công trình chống ngập và nhà ở xã hội. Kết quả giải ngân đầu tư công đứng đầu cả nước về giá trị tuyệt đối, tạo khối lượng xây dựng lớn và góp phần vào mức tăng trưởng GRDP 10,02% trong quý III.

Song song với việc tháo gỡ những vướng mắc hiện hữu, Hà Nội hướng tới các động lực tăng trưởng mới, trong đó khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp và chuyển đổi số được xác định là những hướng trọng tâm. Thành phố đã cho phép 2 dự án thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực giao thông tự hành thông minh và chế biến sâu đất hiếm; tiếp nhận chính thức 5 hồ sơ, đang hướng dẫn 9 đề xuất.

Cách tiếp cận trong nghiên cứu khoa học và công nghệ cũng được đổi mới theo hướng đặt hàng giải quyết những bài toán thực tiễn, gắn với sản phẩm đầu ra. Thành phố đã phê duyệt 21 nhiệm vụ từ khoảng 160 đề xuất, liên quan đến 30 bài toán lớn. Cách làm này hướng tới huy động thêm nguồn lực xã hội, giảm áp lực cho ngân sách và gắn trách nhiệm của doanh nghiệp với hiệu quả nghiên cứu.

Trong lĩnh vực cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, thành phố triển khai cơ chế đơn giản hóa thủ tục đăng ký doanh nghiệp, cắt giảm thành phần hồ sơ, rút ngắn thời hạn giải quyết một số thủ tục thành lập, thay đổi đăng ký doanh nghiệp xuống 2 ngày làm việc; thủ tục chấm dứt hoạt động, giải thể xuống 4 ngày làm việc. Những điều chỉnh này góp phần tạo thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Lấy kết quả thực chất và sự thụ hưởng của người dân làm thước đo

Để các cơ chế đặc thù phát huy hiệu quả, Hà Nội xác định phải chuyển mạnh từ quản lý theo quy trình sang quản trị theo kết quả. Theo đó, giá trị của Luật Thủ đô năm 2026 không nằm ở số lượng chính sách được ban hành hay dự án được phê duyệt, mà phải thể hiện qua những chuyển biến thực chất đối với tăng trưởng, chất lượng sống của người dân, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và hiệu quả quản trị của chính quyền.

Mỗi cơ chế khi triển khai cần làm rõ 3 vấn đề: Giải quyết điểm nghẽn nào; tạo thêm nguồn lực, động lực tăng trưởng nào; kết quả cuối cùng được đo bằng chỉ tiêu gì. Chẳng hạn, với các cơ chế về đầu tư, đất đai và phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), kết quả không chỉ được tính bằng số dự án được phê duyệt mà còn phải thể hiện ở thời gian chuẩn bị đầu tư được rút ngắn, nguồn lực đất đai được đưa vào sử dụng, vốn xã hội được huy động và tiến độ các công trình chiến lược được đẩy nhanh.

Tương tự, hiệu quả thu hút nhà đầu tư chiến lược cần được đánh giá thông qua quy mô vốn thực hiện, công nghệ được chuyển giao, năng lực nghiên cứu và phát triển, số việc làm chất lượng cao và giá trị gia tăng tạo ra trên địa bàn. Với khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, những chỉ tiêu quan trọng là số sản phẩm được thương mại hóa, doanh nghiệp công nghệ hình thành và đóng góp thực tế vào năng suất, tăng trưởng của thành phố.

Cùng với xác định chỉ tiêu đầu ra, thành phố yêu cầu làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và người đứng đầu. Mỗi nhiệm vụ phải có cơ quan chủ trì, người chịu trách nhiệm, tiến độ, sản phẩm và tiêu chí đánh giá cụ thể. Người đứng đầu không chỉ chịu trách nhiệm về việc đã triển khai mà còn phải chịu trách nhiệm về kết quả đầu ra; những nhiệm vụ chậm phải xác định rõ vướng mắc, thẩm quyền giải quyết và thời hạn xử lý.

Các chỉ số được thành phố chú trọng theo dõi gồm tăng trưởng GRDP, năng suất lao động, tổng vốn đầu tư xã hội, vốn tư nhân và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thực hiện, tỷ lệ giải ngân đầu tư công, số dự án tồn đọng được tháo gỡ, hiệu quả khai thác quỹ đất và tài sản công, tiến độ các dự án hạ tầng chiến lược, thời gian xử lý thủ tục hành chính và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp. Đây là cơ sở để nhận diện những cơ chế phát huy hiệu quả, những nội dung còn hạn chế để kịp thời điều chỉnh.

Đặc biệt, Luật Thủ đô năm 2026 phải trở thành công cụ hình thành những động lực tăng trưởng mới, chứ không chỉ dừng lại ở việc tháo gỡ thủ tục và vướng mắc hiện hữu. Thành phố định hướng ưu tiên huy động, đưa nhanh các nguồn lực về đất đai, tài chính, tín dụng, khoa học - công nghệ, dữ liệu và nguồn lực xã hội vào những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao như công nghệ cao, bán dẫn, kinh tế số, đổi mới sáng tạo, công nghiệp văn hóa, tài chính xanh, logistics và phát triển đô thị gắn với TOD.

Tuy nhiên, tăng trưởng và hiệu quả quản trị chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân, doanh nghiệp được thụ hưởng những thành quả cụ thể. Vì vậy, việc triển khai Luật được gắn với yêu cầu nâng cao chất lượng dịch vụ công, cải thiện môi trường sống và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trong lĩnh vực y tế, HĐND thành phố đã ban hành Nghị quyết số 14/2026/NQ-HĐND ngày 2-6-2026, làm cơ sở triển khai chính sách khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần cho người dân từ ngày 1-7-2026. Nghị quyết cũng quy định cơ chế hỗ trợ chi phí cấp cứu ngoại viện, ưu tiên các nhóm yếu thế trong xã hội. Trước thềm năm học mới vừa qua, thành phố tổ chức khám sức khỏe miễn phí cho trẻ em, học sinh dưới 18 tuổi.

Trong lĩnh vực giáo dục, thành phố đang xây dựng lộ trình miễn phí sách giáo khoa cho học sinh phổ thông, triển khai các khoản hỗ trợ đầu năm học và thực hiện các chính sách hỗ trợ học phí, bữa ăn bán trú theo quy định, ưu tiên đối tượng chính sách và địa bàn còn khó khăn.

Cùng với đó, mô hình chính quyền địa phương hai cấp hướng tới đưa nhiều công việc về giải quyết trực tiếp tại xã, phường, rút ngắn quy trình và tạo thuận lợi cho người dân. Chỉ số cải cách hành chính năm 2025 của Hà Nội đạt 92,9%, xếp thứ 5 cả nước. Thành phố tiếp tục duy trì các kênh tiếp nhận phản ánh, kiến nghị như ứng dụng iHanoi để tăng cường kết nối với người dân.

Bên cạnh những kết quả bước đầu, thành phố vẫn cần tập trung giải quyết các vấn đề như úng ngập cục bộ khi mưa lớn, ùn tắc giao thông và tình trạng hạ tầng đô thị tại một số nơi chưa theo kịp tốc độ phát triển. Đây là những nhiệm vụ đòi hỏi sự ưu tiên nguồn lực và các giải pháp đồng bộ, gắn với định hướng của Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu, thước đo quan trọng nhất của Luật Thủ đô năm 2026 là người dân và doanh nghiệp có thực sự được thụ hưởng, cảm nhận sự thay đổi hay không. Người dân phải thấy việc đi lại thuận tiện hơn, hạ tầng và môi trường sống được cải thiện, việc tiếp cận dịch vụ công, giáo dục, y tế thuận lợi hơn; doanh nghiệp phải thấy thủ tục nhanh hơn, chi phí giảm hơn và môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng hơn.

Với định hướng đó, Hà Nội tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản thi hành Luật, tăng cường kiểm tra, đôn đốc tiến độ, rà soát những khó khăn, điểm nghẽn và khoảng trống pháp lý để kịp thời xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Việc đánh giá tác động, hướng dẫn tháo gỡ vướng mắc và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan cũng được chú trọng nhằm bảo đảm các chính sách được thực hiện đồng bộ, thống nhất.

Từ việc chủ động hoàn thiện thể chế đến tháo gỡ điểm nghẽn và đổi mới phương thức quản trị, yêu cầu xuyên suốt là biến quyền chủ động lớn hơn thành trách nhiệm thực thi cao hơn, đưa các cơ chế đặc thù vào cuộc sống. Hiệu quả cuối cùng phải được thể hiện bằng nguồn lực được khơi thông, động lực tăng trưởng mới được hình thành và những cải thiện cụ thể trong đời sống người dân, hoạt động của doanh nghiệp Thủ đô.