"SE" những mạch văn hóa - Nối hành trình sáng tạo

“Tái sinh” ký ức nghề bằng nghệ thuật

Bước vào không gian “SE”, người xem ấn tượng với những thân cột gỗ lớn mang màu đen sẫm, bề mặt lưu lại dấu vết lửa, xen giữa là những dải vải thổ cẩm với màu sắc tự nhiên. Gỗ dựng thành các trục đứng, vải trải theo chiều ngang, tạo nên cấu trúc gợi hình ảnh rừng cây, đồng thời mang dáng dấp của một công trình kiến trúc đang tiếp tục hình thành.

Ra mắt từ giữa tháng 10-2026 tại Đoài to the West, thuộc xóm Cò, thôn Yên Bình 2, xã Yên Xuân, “SE” là dự án hợp tác giữa Tổ hợp Đoài, MÔ he Studio và Hoa Tiến Brocade. Ý tưởng bắt đầu từ một vụ hỏa hoạn tại xưởng mộc của Tổ hợp Đoài. Thay vì loại bỏ những vật liệu còn lại, Tổ hợp Đoài và MÔ he Studio quyết định giữ gần 200 cột gỗ cháy dở, đưa chúng vào một cấu trúc nghệ thuật mới. Dấu vết của lửa và thời gian trên bề mặt gỗ được giữ nguyên, trở thành một phần ký ức của tác phẩm.

Kiến trúc sư Khuất Văn Thắng, nhà sáng lập Tổ hợp Đoài – không gian sáng tạo và trải nghiệm văn hóa cho rằng, những gì tưởng như đã mất đi vẫn có thể bắt đầu một đời sống khác, mang ý nghĩa mới trên cơ sở câu chuyện có thật.

“

Chúng tôi chọn cách đi theo con đường “tái sinh”, không chỉ với vật liệu mà cốt lõi nhất chính là tái sinh câu chuyện.

Kiến trúc sư Khuất Văn Thắng, nhà sáng lập Tổ hợp Đoài

Gần 200 thân cột gỗ được phục dựng và dựng đứng, mỗi thân mang hình dáng, sắc độ và những vết nứt gãy riêng. Cấu trúc ấy gợi ra nhiều liên tưởng. Có người nhận thấy hình ảnh những trụ đá trong văn hóa Mường vươn thẳng lên trời; người khác liên tưởng đến những chiếc cọc cắm xuống dòng sông Bạch Đằng lịch sử hay những cánh cổng trời hùng vĩ. Cũng có người hình dung đây là một khu rừng đang hồi sinh sau biến cố…

Những cách cảm nhận khác nhau bắt nguồn từ chính lịch sử của vật liệu. Gỗ vốn được lấy từ rừng, từng phục vụ việc dựng nhà và tạo nên không gian sinh hoạt của con người. Sau hỏa hoạn, các thân cột mất đi công năng ban đầu nhưng vẫn lưu giữ dấu tích của một đời sống đã qua. Khi được đặt trong cấu trúc nghệ thuật mới, chúng vừa gợi nhắc về kiến trúc truyền thống, vừa khơi mở suy ngẫm về mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, giữa mất mát và tiếp nối.

Để tạo nên một cấu trúc cân bằng, kiến trúc sư Khuất Văn Thắng cho biết: “Vì các cột gỗ dựng vươn thẳng theo chiều dọc, chúng tôi nhận thấy cần một yếu tố kết nối mềm mại theo chiều ngang. Vì vậy, tôi đã mời Hoa Tiến Brocade cùng tham gia vào dự án này. Những sợi vải thổ cẩm truyền thống khi kết nối các trụ gỗ lại với nhau đã tạo nên một sự vắt ngang mềm mại. Chất liệu vải thổ cẩm vừa đủ sự tinh xảo, vừa đủ độ mềm để nối liền những đứt gãy và khơi gợi cảm xúc cho người thưởng lãm”.

“

Bất kỳ một vật liệu nào tồn tại ở đây cũng đều mang trong mình một câu chuyện và giá trị riêng biệt. Chúng tôi chỉ tiếp nhận và xử lý chúng, chứ không cần phải gượng ép kể cho chúng một câu chuyện quá cầu kỳ, bởi tự bản thân những thớ gỗ ấy đã mang một lịch sử quá dày dặn.

KTS Phương Thanh Tùng - MÔ he Studio

Cách tổ chức tác phẩm cũng thể hiện tư duy sáng tạo của nhóm kiến trúc sư MÔ he Studio. Thay vì che lấp dấu vết cũ hay áp đặt một câu chuyện mới lên vật liệu, nhóm lựa chọn giữ lại hình dáng riêng của từng thân gỗ, đặt chúng trong mối tương quan với chất liệu dệt thủ công.

Những dải vải thổ cẩm trong “SE” do Hoa Tiến Brocade mang đến, gắn với câu chuyện làng nghề Hoa Tiến, xã Châu Tiến, Nghệ An, nơi nghề dệt thổ cẩm của người Thái được duy trì qua nhiều thế hệ.

Đằng sau mỗi tấm vải là chuỗi công đoạn thủ công từ trồng bông, nuôi tằm, kéo sợi, nhuộm màu đến dệt và thêu. Tri thức về nguyên liệu, kỹ thuật và hoa văn được tích lũy qua thực hành nghề, trở thành một phần ký ức văn hóa của cộng đồng. Khi đưa vào “SE”, vải thổ cẩm không đứng riêng như một sản phẩm giới thiệu nghề dệt mà tham gia trực tiếp vào cấu trúc tác phẩm, đối thoại với gỗ và tạo nên diện mạo không gian.

Kết nối nghề, nghệ thuật và cộng đồng

Sự kết hợp giữa Tổ hợp Đoài, MÔ he Studio và Hoa Tiến Brocade đưa kinh nghiệm về kiến trúc truyền thống, tư duy thiết kế và tri thức nghề thủ công vào cùng một dự án tạo nên tác phẩm mang nhiều lớp nghĩa văn hóa.

“

Chúng tôi nhận ra chữ SE mang một năng lượng kết nối rất kỳ diệu.

Chị Nguyễn Thị Kim Oanh, quản lý dự án "SE"

Chị Nguyễn Thị Kim Oanh, người quản lý, vận hành dự án “SE” cho biết, tham gia Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026, Tổ hợp Đoài mong muốn duy trì tinh thần sáng tạo và hướng về cộng đồng. “SE” được xây dựng như một điểm gặp gỡ để người làm nghề, người sáng tạo và công chúng cùng chia sẻ ý tưởng, mở ra những câu chuyện mới. Tên gọi “SE” cũng gợi nhiều lớp nghĩa: “Se lại - Kết nối”, “SE - Sáng tạo”, “SE - Sẻ chia”, “SE – Sẽ tiếp tục”.

Vì vậy, đến với không gian nghệ thuật sắp đặt “SE”, người tham dự có thể dùng tay hoặc cọ nhuộm vải bằng nguyên liệu thảo mộc tự nhiên như vỏ cây, lá rừng, củ hoàng đằng…

Qua việc thử nghiệm màu sắc và trực tiếp chạm vào chất liệu, mỗi người có cơ hội tìm hiểu thêm về thực hành thủ công, đồng thời để lại dấu ấn cá nhân trong không gian chung. Chương trình còn có phần trình diễn cồng chiêng Mường, tạo cơ hội để công chúng tiếp xúc với những thực hành văn hóa bản địa.

Tham gia trải nghiệm tại “SE”, chị Trần Thị Mỹ Duyên (phường Ba Đình, Hà Nội) ấn tượng với cảm giác giản dị, gần gũi và bình yên của không gian. Sắc nâu của gỗ, màu đen của những vết cháy, ánh vàng của ánh sáng cùng các gam màu mộc mạc tạo nên tổng thể hài hòa. Những chất liệu quen thuộc khi được đặt trong không gian nghệ thuật có thể trở thành điểm khởi đầu cho những cuộc gặp gỡ và trò chuyện về văn hóa.

Chị Mỹ Duyên chia sẻ: “Công trình này đang làm được một điều rất trân quý là tái hiện văn hóa một cách trực quan để những người bình thường được trải nghiệm và cảm nhận bằng tất cả các giác quan. Qua những cuộc gặp gỡ với nghệ nhân bản địa, tôi có cơ hội tìm hiểu thêm về ý nghĩa của cồng chiêng Mường, trang phục và các vật dụng truyền thống, nhận ra những mối liên hệ giữa lịch sử với hiện tại”.

Theo chị Nguyễn Thị Kim Oanh, “SE” được định hướng trở thành không gian có thể tiếp tục phục vụ các hoạt động cộng đồng. Nơi đây có thể tổ chức sự kiện và hoạt động trải nghiệm dành cho người dân, trẻ em. Việc duy trì các hoạt động sẽ tạo cơ hội để công chúng quay lại, tiếp tục tìm hiểu nghề thủ công và tham gia vào đời sống của không gian sáng tạo.

Nối sáng tạo với công nghiệp văn hóa

Là người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, chị Trần Thị Mỹ Duyên quan tâm đến những dự án sáng tạo có khả năng góp phần hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa. Theo chị, đây là hành trình dài, đòi hỏi sự tham gia của nhiều chủ thể. Điều quan trọng là đưa văn hóa vào đời sống thường nhật, tạo cơ hội để công chúng tiếp cận các giá trị truyền thống thông qua những trải nghiệm cụ thể.

“Nếu cứ mãi nghĩ về công nghiệp văn hóa như một điều gì đó quá lớn lao, xa vời, chúng ta sẽ chẳng bao giờ dám bước đi bước đầu tiên”, chị Mỹ Duyên chia sẻ. Từ góc nhìn của chị, những dự án ở quy mô cộng đồng như “SE” tạo điểm gặp gỡ giữa chất liệu văn hóa, người thực hành nghề và công chúng, khơi gợi sự quan tâm, hiểu biết về các giá trị truyền thống.

“

Công nghiệp văn hóa chính là hành trình đưa văn hóa tiệm cận với đời sống của nhân dân và đại chúng, đưa các giá trị truyền thống thấm sâu vào từng hoạt động thường nhật để từ đó lan tỏa những giá trị tốt đẹp.

Chị Trần Thị Mỹ Duyên

Với những người thực hiện, hoạt động sáng tạo cần bắt đầu từ những câu chuyện có chiều sâu và mối liên hệ thực chất với cộng đồng. Kiến trúc sư Khuất Văn Thắng chia sẻ: “Tham gia Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 3 năm qua, tôi và các cộng sự tại Tổ hợp Đoài luôn tâm niệm rằng, khi hoạt động trong ngành công nghiệp văn hóa, chúng ta phải kể những câu chuyện có chiều sâu để hỗ trợ cộng đồng, thúc đẩy các mối liên kết và tạo ra một dòng chảy văn hóa liên hồi, mạnh mẽ”.

Tinh thần ấy được thể hiện trong “SE”. Từ một biến cố, câu chuyện về những thân gỗ cháy dở trở thành điểm khởi đầu cho cuộc gặp gỡ giữa kiến trúc, nghệ thuật sắp đặt, nghề thủ công và văn hóa bản địa. Di sản trong cách tiếp cận này không bị giới hạn ở việc lưu giữ những gì thuộc về quá khứ, mà có thể tiếp tục hiện diện thông qua những hình thức sáng tạo phù hợp với đời sống hôm nay.

“SE” hiện mở cửa miễn phí phục vụ công chúng tham quan, trải nghiệm tại Đoài to the West đến hết năm 2026. Theo kiến trúc sư Khuất Văn Thắng, không gian này sẽ tiếp tục triển khai những dự án sáng tạo, góp phần đưa các hoạt động văn hóa ra ngoài khu vực trung tâm. Trong hành trình hướng về phía Tây, Tổ hợp Đoài mong muốn kết nối Hà Nội với những vùng đất như Hòa Bình, Mộc Châu, Điện Biên và các cộng đồng Thái, Mường, Mông, Dao… Mỗi vùng đất mang những giá trị riêng về lịch sử, phong tục và tri thức bản địa. Việc phát triển các hoạt động văn hóa, du lịch cần tôn trọng bản sắc và tạo điều kiện để chính cộng đồng tham gia gìn giữ, giới thiệu di sản của mình.

Những mô hình như “SE” gợi mở một hướng đi thiết thực đóng góp xây dựng hệ sinh thái sáng tạo. Trong đó, di sản là nguồn lực, nghề là nền tảng, cộng đồng là người đồng kiến tạo, nghệ thuật cộng sinh cùng kinh tế và bản sắc địa phương kết nối với đương đại tiếp tục lan tỏa, định vị Hà Nội trong các mạng lưới sáng tạo của Việt Nam và thế giới, đúng như tinh thần của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026.

Thực hiện: Yên Nga