Hộ kinh doanh doanh thu đến 10 tỷ đồng: Cần cho tự chọn cách tính thuế từ năm 2026

Giảm áp lực chi phí tuân thủ

Theo dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa được Chính phủ trình Quốc hội chiều 17-10, doanh nghiệp, cá nhân cư trú có thu nhập từ kinh doanh với doanh thu năm không quá 10 tỷ đồng được lựa chọn tính thuế theo thu nhập tính thuế nhân với thuế suất hoặc theo doanh thu nhân với tỷ lệ phần trăm theo quy định. Dự kiến, luật có hiệu lực từ ngày 1-7-2027, nhưng quy định về lựa chọn phương pháp tính thuế được đề xuất áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026.

Theo Bộ Tài chính, cả nước hiện có hơn 2,69 triệu hộ kinh doanh có doanh thu năm không quá 10 tỷ đồng, chiếm 99,98% tổng số hộ. Vì vậy, đề xuất này nếu được thông qua sẽ tác động đến đông đảo hộ kinh doanh, đặc biệt là nhóm có doanh thu trên 3 tỷ đồng đến 10 tỷ đồng vốn đang phải tính thuế theo lợi nhuận theo quy định hiện hành.

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas cho biết, khi ngưỡng doanh thu được nâng lên 10 tỷ đồng, hộ kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ đồng đến 10 tỷ đồng sẽ được lựa chọn tính thuế theo doanh thu hoặc lợi nhuận. Nhóm có doanh thu trên 10 tỷ đồng đến 50 tỷ đồng sẽ thuộc diện tính thuế theo lợi nhuận theo phương án đề xuất.

Ưu điểm của phương pháp tính thuế theo doanh thu là đơn giản hóa yêu cầu về sổ sách, chứng từ. Hộ kinh doanh chủ yếu cần ghi nhận đầy đủ doanh thu bán hàng, cung cấp dịch vụ và thực hiện đúng nghĩa vụ kê khai, xuất hóa đơn đầu ra. Dữ liệu từ phần mềm bán hàng, hóa đơn điện tử có thể hỗ trợ ghi nhận doanh thu vào sổ kế toán mẫu S2a-HKD theo quy định.

Theo ông Lê Văn Tuấn, cách tính này giúp hộ kinh doanh giảm áp lực tập hợp chứng từ đầu vào để xác định chi phí được trừ, tiết kiệm chi phí thuê kế toán và thời gian thực hiện thủ tục. Nguồn lực tiết kiệm được có thể dành cho hoạt động kinh doanh, thay vì phải đầu tư quá nhiều vào công tác hành chính.

Thực tế, nhiều hộ kinh doanh chỉ có một hoặc hai người vừa bán hàng vừa quản lý thu chi, hàng hóa và sổ sách. Bà Nguyễn Thị Phượng, chủ hộ kinh doanh văn phòng phẩm tại phường Dương Nội (Hà Nội) bày tỏ: “Điều chúng tôi mong muốn là chính sách thuế rõ ràng, dễ thực hiện và cho phép lựa chọn phương pháp phù hợp với tình hình kinh doanh. Với những cửa hàng có doanh thu tương đối lớn nhưng lợi nhuận không cao, việc tính thuế theo doanh thu hay lợi nhuận sẽ cho kết quả khác nhau. Nếu được lựa chọn ngay từ năm 2026, chúng tôi có thể chủ động tính toán nghĩa vụ thuế, sắp xếp lại việc quản lý hóa đơn, chứng từ và tránh bị động khi bước sang năm sau”.

Ở góc độ đại diện cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cũng đề xuất cho doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh có doanh thu dưới 10 tỷ đồng/năm được nộp thuế theo doanh thu. Theo ông Đậu Anh Tuấn, việc xác định thu nhập chịu thuế bằng cách lấy doanh thu trừ chi phí khá phức tạp với những cơ sở chưa có hệ thống kế toán chuyên nghiệp.

Dù vậy, tính thuế theo doanh thu không đồng nghĩa với việc hộ kinh doanh được bỏ qua chứng từ đầu vào. Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas lưu ý, hóa đơn, chứng từ mua hàng vẫn cần được lưu giữ để phục vụ truy xuất nguồn gốc, chứng minh tính hợp pháp của hàng hóa và giải trình khi cơ quan thuế yêu cầu. Mục tiêu của phương pháp đơn giản là giảm gánh nặng thủ tục, không phải giảm yêu cầu minh bạch trong kinh doanh.

Cần cơ chế chuyển tiếp ngay trong năm 2026

Về thời điểm áp dụng, một số đại biểu Quốc hội đề nghị quy định mới có hiệu lực từ kỳ tính thuế năm 2027 nhằm bảo đảm đồng bộ với các luật thuế liên quan, tránh phát sinh việc điều chỉnh nghĩa vụ thuế của năm 2026. Và việc áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026 có thể phát sinh vấn đề hồi tố và yêu cầu quyết toán lại.

Tuy nhiên, ông Lê Văn Tuấn cho rằng, cần có điều khoản cho phép hộ kinh doanh đủ điều kiện lựa chọn phương pháp tính thuế theo doanh thu ngay từ năm 2026. Nếu lùi thời điểm áp dụng đến năm 2027, nhóm hộ có doanh thu trên 3 tỷ đồng đến 10 tỷ đồng sẽ tiếp tục phải chuẩn bị hồ sơ chi phí để tính thuế theo lợi nhuận trong năm 2026, dù nhiều hộ chưa đủ kiến thức và kỹ năng đáp ứng yêu cầu.

Theo ông Tuấn, khi thay đổi một chính sách thuế lớn, cần có giai đoạn chuyển tiếp để người nộp thuế thích nghi. Trong năm 2026, hộ kinh doanh thực hiện kê khai, tạm nộp thuế định kỳ; vì vậy, cơ quan quản lý cần hướng dẫn cụ thể cách lựa chọn phương pháp, hồ sơ và quyết toán để hạn chế xáo trộn nếu quy định mới được áp dụng.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh hướng dẫn sử dụng hóa đơn điện tử, phần mềm bán hàng và sổ kế toán; hỗ trợ hộ kinh doanh thực hiện đúng quy định về ghi nhận doanh thu, lưu trữ chứng từ. Hộ kinh doanh cũng cần được cung cấp thông tin để so sánh nghĩa vụ thuế giữa hai phương pháp, bởi lựa chọn phù hợp còn phụ thuộc vào biên lợi nhuận, đặc điểm ngành nghề và khả năng chứng minh chi phí.

Dự thảo luật còn đề xuất hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp thông qua miễn một số phí, lệ phí đăng ký lần đầu và miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc diện quy định.

Theo Bộ Tài chính, trong 8 tháng năm 2026, cả nước có 771.129 hộ kinh doanh thành lập mới, tăng 30,3% so với cùng kỳ. Những con số này cho thấy khu vực kinh doanh cá thể tiếp tục phát triển và cần chính sách phù hợp hơn với năng lực quản trị thực tế.

Cho phép hộ kinh doanh có doanh thu đến 10 tỷ đồng lựa chọn phương pháp tính thuế theo doanh thu ngay từ năm 2026, đi kèm hướng dẫn rõ ràng và cơ chế chuyển tiếp hợp lý, sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ, tạo điều kiện để hộ kinh doanh thích nghi và hoạt động minh bạch, chuyên nghiệp hơn.