Ngăn chặn ma túy xâm nhập học đường: Trang bị kỹ năng để học sinh tự bảo vệ mình

Cạm bẫy ma túy được ngụy trang tinh vi

Tội phạm ma túy đã và đang thay đổi phương thức, thủ đoạn hoạt động theo hướng tinh vi, ẩn danh và khó phát hiện. Đặc biệt, các đối tượng lợi dụng không gian mạng để mua bán các loại ma túy “núp bóng” sản phẩm tưởng chừng vô hại và nhắm thẳng vào học sinh, sinh viên và thanh thiếu niên.

Theo đó mới đây, Phòng Cảnh sát hình sự, Công an thành phố Hà Nội phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ triệt phá đường dây mua bán, san chiết trái phép tinh dầu chứa chất ma túy Etomidate núp bóng đầu Pod và thuốc lá điện tử. Các đối tượng đã mua bán hàng trăm lít dung dịch chứa ma túy, cùng hàng chục nghìn đầu hút và hàng trăm nghìn vỏ Pod, phụ kiện để phân phối trên phạm vi cả nước.

Trước đó, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (Bộ Công an) cũng thông tin về một đường dây mua bán ma túy núp bóng thuốc lá điện tử, Pod chill và tinh dầu. Các đối tượng sử dụng mạng xã hội để quảng cáo, nhận tiền qua tài khoản ngân hàng rồi gửi hàng qua dịch vụ chuyển phát nhanh, nhắm tới nhóm khách hàng chủ yếu là thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên.

Những vụ việc trên cho thấy, ma túy có thể được che giấu dưới hình thức sản phẩm quen thuộc, bắt mắt, đi kèm lời quảng cáo như “không gây nghiện”, “chỉ giúp thư giãn”. Người sử dụng có thể bị đánh lừa bởi hình thức bên ngoài mà không biết rõ thành phần, mức độ nguy hiểm của sản phẩm.

Theo Thạc sĩ Vũ Thị Bền, Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học và Đào tạo, Viện Nghiên cứu và Ứng dụng phòng, chống ma túy PSD, độ tuổi sử dụng ma túy đang có xu hướng trẻ hóa, trong đó có nhóm từ 12-13 tuổi. Các chất gây nghiện hướng thần mới và ma túy tổng hợp được ngụy trang dưới nhiều hình thức như bánh kẹo, nước uống, thuốc lá điện tử, tinh dầu, thực phẩm chức năng hoặc các sản phẩm giải trí… Điều này khiến một bộ phận người trẻ lầm tưởng đó là những sản phẩm vô hại, chỉ mang tính kích thích hoặc giải trí thông thường.

Phương thức tiếp cận của tội phạm cũng có nhiều thay đổi. Các đối tượng lợi dụng Facebook, TikTok, Instagram, Telegram, Zalo và những ứng dụng nhắn tin để quảng cáo, lập nhóm kín, sử dụng tiếng lóng, ký hiệu riêng hoặc giới thiệu chất cấm dưới dạng sản phẩm giải trí, sản phẩm giúp giảm căng thẳng, tăng hưng phấn nhằm che giấu hoạt động mua bán và đánh lừa người trẻ. “Nhiều đối tượng còn sử dụng ngôn ngữ - tiếng loóng, ký hiệu riêng hoặc quảng cáo dưới dạng sản phẩm giải trí, thuốc giảm căng thẳng, thuốc tăng hưng phấn để qua mặt cơ quan chức năng và đánh lừa người trẻ”, Thạc sĩ Vũ Thị Bền cho biết.

Bên cạnh đó, các mối quan hệ bạn bè cũng có thể trở thành kênh lôi kéo. Tâm lý tò mò, muốn thể hiện bản thân, mong được chấp nhận trong nhóm hoặc sợ bị tẩy chay… khiến một số học sinh dễ chấp nhận lời mời thử chất lạ. “Đáng lo ngại là nhiều em không nhận thức được rằng, chỉ một lần dùng cũng có thể dẫn đến nguy cơ lệ thuộc và gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe tâm thần và những hệ luỵ liên quan đến tương lai của mình”, Thạc sĩ Vũ Thị Bền chia sẻ.

Rèn kỹ năng từ chối, ứng phó với áp lực bạn bè

Thạc sĩ Vũ Thị Bền cho rằng, nội dung truyền thông phòng, chống ma túy cần tập trung vào bốn nhóm: nhận diện ma túy mới; nhận diện thủ đoạn lôi kéo; hiểu rõ tác hại, hậu quả; trang bị kỹ năng phòng ngừa từ sớm. Đây là những năng lực thiết thực để học sinh tự bảo vệ mình trong các tình huống có nguy cơ.

Trước hết, học sinh cần được trang bị kiến thức về các dạng sản phẩm có nguy cơ chứa chất cấm và thủ đoạn quảng cáo trá hình. Hình thức bắt mắt hay những lời giới thiệu như “tự nhiên”, “thư giãn”, “không gây nghiện” không phải căn cứ để xác định một sản phẩm an toàn. Khi không rõ nguồn gốc, thành phần, các em không nên nhận hoặc sử dụng. Nếu nghi ngờ sản phẩm có chứa chất ma túy, học sinh cần báo cho cha mẹ, giáo viên hoặc cơ quan chức năng để được hướng dẫn xử lý.

Quan trọng hơn, học sinh cần được thực hành kỹ năng từ chối. Lời rủ rê có thể đi kèm những câu nói như “thử một lần không sao”, “ai cũng dùng” hoặc “không thử thì không phải bạn bè”. Nỗi sợ bị chê cười, bị tách khỏi nhóm có thể khiến các em khó đưa ra quyết định đúng, dù đã được nghe cảnh báo về tác hại của ma túy.

Vì vậy, nhà trường cần tăng cường các hoạt động đóng vai, xử lý tình huống để học sinh tập nói lời từ chối rõ ràng, không tranh cãi kéo dài, chủ động rời khỏi nơi không an toàn và liên hệ người đáng tin cậy khi bị gây sức ép. Chẳng hạn, khi được bạn bè mời sử dụng thuốc lá điện tử không rõ thành phần, các em cần biết cách từ chối dứt khoát, không vì nể nang mà thử. Nếu tiếp tục bị ép buộc, các em nên rời khỏi tình huống và tìm đến cha mẹ, giáo viên hoặc người có trách nhiệm.

Học sinh cũng cần được hướng dẫn cách ứng xử khi phát hiện bạn bè có dấu hiệu sử dụng chất gây nghiện. Thay vì tự xử lý hoặc che giấu sự việc vì sợ ảnh hưởng đến tình bạn, các em nên tìm người có trách nhiệm để thông tin, bảo đảm an toàn cho bản thân và bạn bè.

Một nội dung cần quan tâm là kỹ năng quản lý cảm xúc. Áp lực học tập, mâu thuẫn gia đình, khó khăn trong quan hệ bạn bè hay cảm giác cô đơn có thể khiến học sinh tìm kiếm những cách giải tỏa thiếu an toàn. Giáo dục phòng, chống ma túy vì thế cần gắn với tư vấn tâm lý học đường, giúp các em nhận diện cảm xúc, giải tỏa căng thẳng thông qua thể thao, nghệ thuật và chủ động tìm người chia sẻ khi gặp khó khăn.

Đặc biệt, kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn cần được đưa vào hoạt động giáo dục. Học sinh phải biết cảnh giác trước lời mời kết bạn bất thường, các nhóm kín quảng cáo chất kích thích, thông tin thiếu kiểm chứng và những lời hứa hẹn về công dụng của sản phẩm. Khi gặp nội dung đáng ngờ, các em không nên chia sẻ, đặt mua hoặc làm theo hướng dẫn mà cần báo cho người có trách nhiệm.

Để các kỹ năng này được hình thành và vận dụng trong đời sống, Thạc sĩ Bền cho rằng, cần đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng lấy học sinh làm trung tâm, lấy kỹ năng làm trọng tâm và lấy trải nghiệm làm phương pháp. “Thay vì chỉ nghe giảng, học sinh cần có cơ hội trao đổi, đặt câu hỏi, tham gia diễn đàn, tọa đàm, giao lưu với chuyên gia, cán bộ phòng, chống ma túy và những người từng cai nghiện.

Các hoạt động mô phỏng tình huống, trò chơi tương tác, video ngắn, phim ngắn, podcast, infographic và chiến dịch truyền thông trên nền tảng số cũng có thể giúp thông điệp phòng, chống ma túy gần gũi hơn với học sinh. Nhà trường nên phát huy vai trò của các câu lạc bộ, nhóm học sinh nòng cốt và đội truyền thông học đường để các em chia sẻ kiến thức đúng với bạn bè cùng trang lứa”, Thạc sĩ Bền cho biết.

Gia đình, nhà trường cùng tạo điểm tựa an toàn

Nhằm nâng cao kỹ năng tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật phòng ngừa vi phạm pháp luật về ma túy dành cho học sinh các trường THCS, THPT và Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên trên địa bàn thành phố Hà Nội, ngày 21-10-2026, Công an thành phố Hà Nội phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức chương trình “Tiết học GenZ mùa 2” với chủ đề “Chuyến xe - Hành trình của những lựa chọn”.

Chương trình được tổ chức tại 4 điểm cầu, gồm Cơ sở cai nghiện ma túy số 1 Hà Nội, Trường THPT Đa Phúc, Trường THPT Phan Đình Phùng và Trường THCS - THPT Lương Thế Vinh; đồng thời được truyền hình trực tiếp, phát trực tuyến để học sinh tại các trường trên địa bàn thành phố theo dõi. Thông qua đối thoại với học viên đang cai nghiện, học sinh có cơ hội tìm hiểu những câu chuyện thực tế, nhận thức rõ hơn hệ quả của các lựa chọn liên quan đến ma túy, đồng thời trao đổi về áp lực tâm lý tuổi vị thành niên và vai trò đồng hành của gia đình, nhà trường. Các em cũng được tìm hiểu pháp luật, thảo luận cách xử lý khi bị bạn bè rủ rê, gặp nguy hiểm hoặc chứng kiến hành vi vi phạm.

Đồng thời, chương trình cũng hướng dẫn học sinh tìm kiếm sự trợ giúp, phản ánh thông tin qua đường dây nóng, trang Facebook Công an thành phố Hà Nội và ứng dụng Hà Nội Smart Police với tính năng “Cuộc gọi khẩn cấp SOS”.

Phát biểu tại chương trình, Đại tá Nguyễn Đức Long, Phó Giám đốc Công an thành phố Hà Nội nhấn mạnh: Bản lĩnh của tuổi trẻ thể hiện ở sự tỉnh táo, dũng cảm từ chối những lời mời gọi nguy hiểm để bảo vệ bản thân và tương lai. Khi gặp khó khăn, học sinh cần chủ động tìm đến cha mẹ, thầy cô hoặc lực lượng công an, không vì sĩ diện hay sợ mất lòng bạn bè mà đánh đổi sức khỏe, danh dự và tương lai của mình. Thông điệp được ông nhấn mạnh là: “Không thử ma túy dù chỉ một lần”.

Đại tá Nguyễn Đức Long cũng đề nghị phụ huynh, giáo viên trở thành “trạm dừng an toàn”, lắng nghe và thấu hiểu những thay đổi trong tâm lý học sinh. Đối với những người đang cai nghiện, sự đồng hành của gia đình, xã hội và lực lượng công an có ý nghĩa quan trọng trong quá trình phục hồi, tái hòa nhập cộng đồng. Công tác phòng, chống ma túy học đường cũng cần sự phối hợp của các sở, ban, ngành và người dân Thủ đô.

Xây dựng trường học không ma túy không chỉ giúp học sinh ghi nhớ những lời cảnh báo mà quan trọng hơn là mỗi em biết nhận diện cạm bẫy, đủ bản lĩnh từ chối lời rủ rê, biết kiểm soát cảm xúc và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần thiết. Khi kỹ năng được rèn luyện từ sớm, cùng sự đồng hành thường xuyên của gia đình, nhà trường và các cơ quan chức năng, học sinh sẽ có thêm khả năng tự bảo vệ mình trước những cám dỗ ngày càng tinh vi.