“Hồn Việt” trong lăng kính Gen Z

Ở vòng chung kết cuộc thi “The Vietnamese Soul” (Hồn Việt) do Viện Hà Nội học và Đào tạo quốc tế (Trường Đại học Thủ đô Hà Nội) tổ chức vào chiều 18-10 vừa qua, chủ thể chính dường như không phải các thí sinh sinh viên, mà chính là Hà Nội - một Hà Nội với những lớp lang văn hóa, từ di sản ngàn năm đến nhịp sống dung dị đời thường.

Đưa văn hóa, di sản lên sân khấu học đường

Tại sân chơi này, thế hệ trẻ không chọn cách đứng ngoài cuộc để chiêm ngưỡng lịch sử, văn hóa. Bằng tư duy nhạy bén và công nghệ số, họ trực tiếp “lặn ngụp” vào đời sống Thủ đô, biến những thước phim ngắn thành chiếc cầu nối đưa khán giả chạm tới di sản, ký ức, không gian văn hóa và nhịp sống của vùng đất ngàn năm văn hiến.

Như những lời nhắn nhủ của TS Lê Thị Thu Hương, Viện trưởng Viện Hà Nội học và Đào tạo quốc tế (Trường Đại học Thủ đô Hà Nội) tại lễ khai mạc vòng chung kết cuộc thi: Giáo dục văn hóa và nghệ thuật không bao giờ là một phần tách rời, mà chính là mạch nguồn cốt lõi trong quá trình đào tạo sinh viên, giúp khơi dậy niềm tự hào dân tộc, kiến tạo tinh thần đoàn kết và sức sáng tạo trong cộng đồng học đường.

Thông qua một chương trình văn hóa được tổ chức bài bản và có hệ thống, mỗi sinh viên sẽ có cơ hội trực tiếp chạm vào các giá trị truyền thống, từ đó nâng cao trách nhiệm cá nhân trong việc bảo tồn, kế thừa và tích hợp di sản đất nước vào chính cuộc sống hiện tại.

Quả thực, bước vào không gian cuộc thi, người xem không khỏi ấn tượng trước một sân chơi học đường nhưng lại mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, nơi mỗi chặng đường thử thách đều là một nấc thang đánh giá toàn diện bản lĩnh của người trẻ.

Không gian ấy được mở ra đầy ấn tượng bằng phần thi trình diễn trang phục truyền thống trên nền nhạc. Ở đó, người xem bắt gặp tà áo tứ thân Bắc Bộ gợi nhắc về một miền ký ức thôn quê tần tảo, một chiếc áo Gia Lĩnh cổ kính tượng trưng cho triết lý hài hòa của đất trời, hay sự huyền bí, lộng lẫy của trang phục trong Di sản văn hóa Đạo Mẫu với hình tượng Cô Đôi Thượng Ngàn.

Sự tiếp nối đầy tự hào của tà áo dài cách tân đã chứng minh nét thanh lịch Tràng An không hề mất đi mà đang được thổi vào hơi thở phóng khoáng, năng động của thời đại mới. Qua lời thuyết minh trực tiếp trên sân khấu, mỗi bộ trang phục trở thành nhịp cầu truyền tải văn hóa dân tộc, tôn vinh vẻ đẹp và bản lĩnh của người phụ nữ Việt Nam qua các thời kỳ.

Ngay sau sắc màu trang phục, phần thi “Thuyết minh Di sản và Trải nghiệm Văn hóa” lại đem tới nhiều cảm xúc và sự bất ngờ. Các đội thi thuyết minh trực tiếp trên sân khấu, lồng tiếng và bình luận song hành cho những thước phim do chính mình đi thực địa, ghi hình.

Từ không gian nghìn năm của Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, đến những nghề truyền thống như giấy dó hay cuộc sống dung dị hàng ngày… tất cả hiện lên sinh động, chứng minh nét văn hóa Hà Nội đang ngày càng thấm sâu và đánh thức mọi giác quan của thế hệ Gen Z.

Góp lời giải cho bài toán bảo tồn văn hóa

Hành trình trải nghiệm thực tế của sinh viên đã tháo dỡ định kiến về một Hà Nội khô khan qua những khối nhà cao tầng. Đối với nhiều bạn trẻ ngoại tỉnh, ngày đầu tiên đặt chân lên Hà Nội học, nơi đây trở nên ấm áp nhờ bóng mát của những hàng cây xanh, nhịp sống đêm nhộn nhịp đượm nghĩa tình, và những hương vị mùa thu đặc trưng không thể trộn lẫn như vị cay nồng của nộm bò khô, vị thanh của bánh bột lọc phố cổ, vị ngọt buốt của kem Tràng Tiền hay nét mộc mạc của cốm xanh.

Cùng với thời gian, thay vì đi chỉ để lưu giữ những khung hình “check-in” đăng tải lên mạng xã hội, giới trẻ chọn cách quan sát, lắng nghe, hiểu và gắn kết để tình yêu Thủ đô lớn dần cùng sự trưởng thành của mỗi cá nhân. Để rồi đến một lúc nào đó, như một thí sinh đã chia sẻ, rằng không phải các bạn đang sống ở Hà Nội, mà chính Hà Nội đang sống trong ký ức và sự trưởng thành của các bạn. Bảo tồn và lan tỏa di sản không phải là điều gì quá xa xôi, mà bắt đầu chính từ sự thấu hiểu và truyền tải tinh thần ấy tới mai sau.

Sự thấu cảm được đẩy lên cao hơn qua vòng thi ứng xử, bắt đầu từ những điều bình dị nhất. Ấy là khoảnh khắc buổi sáng ngồi sau xe bố mẹ trên con đường hàng ngày tới trường của những sinh viên năm nhất, để thấy thành phố không phải khái niệm trừu tượng trong sách giáo khoa mà là một thực thể đang sống, đang chở che cho thanh xuân mỗi người.

Để rồi qua lớp lớp ký ức, người trẻ ý thức rõ việc sử dụng tri thức nhằm giới thiệu nét đẹp Thủ đô tới bạn bè quốc tế, cũng như chủ động đưa ra các đề xuất cụ thể để thay đổi Hà Nội ngày càng thân thiện hơn.

Chiến thắng thuyết phục và giành giải Nhất chung cuộc từ đề tài Hoàng thành Thăng Long, nhóm sinh viên thuộc các chuyên ngành khác nhau như Văn, Toán và Giáo dục tiểu học đã có những chia sẻ rất dung dị. Trong nhóm có bạn sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, nhưng cũng có bạn là sinh viên ngoại tỉnh. Dẫu vậy, tất cả đều chung nhận định: Tình yêu Hà Nội không có biên giới địa lý. Nó hiện hữu và lớn dần lên trong trái tim của mọi người con đến đây học tập, sinh sống, thông qua những trải nghiệm thực tế để cùng gánh vác trách nhiệm giữ gìn, phát huy các giá trị di sản của Thủ đô.

Có lẽ, sự thấu hiểu sâu sắc về lịch sử, văn hóa dân tộc chính là câu trả lời của người trẻ cho bài toán bảo tồn văn hóa trong kỷ nguyên số. Họ tìm về di sản không phải hoài cổ một cách thụ động, mà để truyền tải tinh thần Thăng Long cho các thế hệ mai sau. Yêu Hà Nội không chỉ qua lời nói. Người trẻ hôm nay chọn đi để trải nghiệm, nhìn để thấu cảm, và dùng công nghệ để viết tiếp câu chuyện văn hóa trong tương lai.