NSND Mai Hoa: Hành trình từ Tiếng hát Hà Nội đến danh hiệu NSND và một bản sắc nghệ thuật riêng biệt

Bước ngoặt từ Tiếng hát Hà Nội

Năm 1996, giải Nhất cuộc thi Tiếng hát Truyền hình Hà Nội mở ra cánh cửa để ca sĩ Mai Hoa bước vào con đường ca hát chuyên nghiệp. Đó là dấu mốc quan trọng trong hành trình nghệ thuật của nữ ca sĩ sinh năm 1975 tại Hà Nam, người vốn được đào tạo về kịch nói tại Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Quân đội và từng công tác tại Đoàn nghệ thuật Phòng không - Không quân.

Thành tích tại cuộc thi được NSND Mai Hoa coi đó chính là điểm khởi đầu của hành trình nghệ thuật nhiều dấu ấn, thành tựu của mình. Sau dấu mốc năm 1996, ca sĩ Mai Hoa liên tiếp giành được nhiều thành công, giải thưởng trong sự nghiệp, với nhiều Huy chương Vàng tại các cuộc thi âm nhạc chuyên nghiệp toàn quốc.

Nhưng nếu những giải thưởng là sự ghi nhận về chuyên môn, thì tình cảm bền bỉ của công chúng mới là điều giúp tên tuổi chị ở lại lâu dài. Mai Hoa chinh phục người nghe bằng cách xử lý ca khúc tinh tế, lối hát giàu tự sự và khả năng đưa cảm xúc vào từng giai điệu. Chị thường nói vui, mình là người 'chậm'- chậm cả trong đời sống lẫn cách hát. Nhưng chính nét chậm rãi ấy lại trở thành bản sắc, thứ quyến rũ khiến người nghe một khi đã nghe chị hát, đã “chạm” vào thì chẳng nỡ rời đi.

Thập niên 1990 cũng là giai đoạn âm nhạc phim truyền hình Việt Nam tạo được sức lan tỏa mạnh mẽ. Những ca khúc vang lên trong các bộ phim được đông đảo khán giả đón đợi, đôi khi trở thành một phần không thể tách rời của câu chuyện trên màn ảnh. Trong dòng chảy ấy, Mai Hoa tìm được mảnh đất nghệ thuật phù hợp với chất giọng đặc biệt của mình.

Các ca khúc trong phim Đất và người, Mùa lá rụng, Đường đời, Chuyện phố phường, Hương đất... dần gắn liền với tên tuổi nữ ca sĩ. Tiếng hát của chị không chỉ làm nhiệm vụ chuyển tải giai điệu, mà còn góp phần khắc sâu những thân phận, nỗi niềm và dư vị trong mỗi câu chuyện phim. Đây cũng là giai đoạn hiếm hoi mà có nhiều bài hát, dù bộ phim đã khép lại từ lâu, vẫn có thể tiếp tục có đời sống riêng, trở thành ca khúc được đông đảo khán giả yêu mến đến tận bây giờ. Mai Hoa sở hữu không ít những ca khúc như vậy. Danh xưng “nữ hoàng nhạc phim” cũng từ đó được công chúng dành tặng cho chị.

Cũng có ý kiến cho rằng, thành công nổi bật ấy là nhờ thế mạnh của Mai Hoa xuất phát từ cái nôi kịch nói - nơi chị từng được đào tạo bài bản trước khi tỏa sáng ở vai trò ca sĩ. Sự am hiểu sâu sắc về nghệ thuật diễn xuất đã trở thành chiếc cầu nối giúp chị thấu cảm từng thước phim, để rồi chuyển hóa thành ngôn ngữ âm nhạc đầy tinh tế. Nhờ đó, mỗi ca khúc nhạc phim qua tiếng hát Mai Hoa không đơn thuần là sự chuyển tải tinh thần bộ phim, mà còn mở ra những khoảng không gian giàu sức gợi trong lòng người nghe. Mới đây, năm 2023, Mai Hoa được mời thể hiện ca khúc cho bộ phim Hồng Hà nữ sĩ, tác phẩm lịch sử kể về cuộc đời nhà thơ Đoàn Thị Điểm. Đây tiếp tục là một dấu mốc cho thấy nhắc đến những tác phẩm nhạc phim, cái tên Mai Hoa vẫn luôn là một sự gợi nhớ sâu sắc.

Năm 2007, Mai Hoa được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú (NSƯT), khi tuổi đời và tuổi nghề còn khá trẻ. Năm 2024, chị tiếp tục được trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân (NSND), một sự ghi nhận cao quý cho những đóng góp trong suốt quá trình hoạt động nghệ thuật.

Nhìn lại chặng đường đầy dấu ấn trong sự nghiệp của mình, Mai Hoa từng chia sẻ rằng mục tiêu hàng đầu của chị trong quá trình làm nghệ thuật là cống hiến cho khán giả. Với nữ nghệ sĩ, những tấm huy chương, danh hiệu là sự ghi nhận đáng quý, nhưng tình yêu thương của công chúng mới là điều khiến hành trình ấy trở nên có ý nghĩa, giàu động lực để liên tiếp có những sản phẩm mới gửi đến khán giả.

Tình yêu sâu đậm mang tên Hà Nội

Nếu nhạc phim giúp Mai Hoa đến gần đông đảo khán giả, thì Hà Nội lại mở ra một không gian cảm xúc đặc biệt trong hành trình nghệ thuật của chị. Sau hơn ba thập niên sinh sống và gắn bó với Thủ đô, nữ nghệ sĩ không chỉ hát về Hà Nội bằng sự rung động của người nghệ sĩ trước một đề tài âm nhạc đẹp, mà còn bằng ký ức của một người đã dành phần lớn tuổi trẻ cho mảnh đất này. Và lạ là dù không phải người sinh ra lớn lên tại Hà Nội, nhưng khi nghe Mai Hoa hát về Hà Nội, người ta lại nhận ra những nét rất đặc trưng Hà Nội ở trong đó. Dường như Mai Hoa đã tạo được cho mình một miền riêng về Hà Nội không thể trộn lẫn.

Hà Nội trong tiếng hát Mai Hoa luôn hiện lên với những cảm thức rất đặc trưng. Đó là một mùa lá rụng, một chiều phố vắng, một nỗi nhớ dịu dàng hay bóng dáng con người mang theo những thăng trầm của thời cuộc. Chất giọng nữ trầm đặc trưng giúp chị chạm đến những tầng sâu cảm xúc ấy bằng sự lắng đọng, tạo nên một vẻ đẹp vừa sang trọng, vừa gần gũi; vừa phảng phất hoài niệm, vừa có sức lay động đối với người nghe.

Ngay từ ca khúc đầu tiên hát về Hà Nội và con người Hà Nội, Mai Hoa đã được định danh là một giọng hát của Hà Nội và dành cho Hà Nội. Đó là khi chị hát ca khúc Chị tôi của nhạc sĩ Trọng Đài, phổ nhạc từ bài thơ Cho một ngày sinh của nhà thơ Đoàn Thị Tảo. Gắn liền với bộ phim Người Hà Nội, ca khúc đã vượt ra ngoài khuôn khổ một bài hát trong phim để trở thành giai điệu thân thuộc với nhiều thế hệ khán giả.

Qua tiếng hát Mai Hoa, Chị tôi mang vẻ đẹp của một câu chuyện đời được kể bằng âm nhạc: có nỗi niềm, có những khoảng lặng, có sự bao dung và cả những điều không dễ gọi thành tên. Giai điệu ấy gợi nhớ bóng dáng người phụ nữ Hà Nội với những phận đời riêng, đồng thời khơi dậy tình cảm sâu kín của những người từng sống, từng yêu và từng mang trong mình ký ức về thành phố.

Không chỉ với Chị tôi, mối gắn bó giữa tiếng hát Mai Hoa và Hà Nội còn được thể hiện qua những tác phẩm như Chuyện phố phường cùng các ca khúc mang âm hưởng trữ tình, hoài niệm. Ở đó, Hà Nội không chỉ là một địa danh, mà là không gian sống với những chuyển động, những góc khuất và những lớp ký ức đan xen. Chất giọng trầm của nữ nghệ sĩ dường như có khả năng giữ lại những điều mong manh ấy, khiến câu hát không dừng ở việc miêu tả cảnh sắc mà còn gợi ra chiều sâu tâm trạng.

Qua nhiều năm tháng, tình yêu Hà Nội trong âm nhạc của Mai Hoa ngày càng được bồi đắp nhiều hơn, dày dặn hơn, trở thành một miền riêng của chị. Album Hà Nội 49, gồm 10 ca khúc thuộc dòng nhạc tiền chiến, là một trong những sản phẩm tiêu biểu cho sự gắn bó của chị với những giai điệu xưa mang cái tên chất chứa biết bao tình cảm sâu nặng với Hà Nội như vậy. Trong album này, với dòng nhạc vốn đòi hỏi sự tinh tế trong cách xử lý ca từ, khả năng làm chủ sắc thái và chiều sâu biểu cảm, Mai Hoa đã tìm thấy không gian để phát huy thế mạnh của mình. Những ca khúc như Con thuyền không bến, Bướm hoa, Ngày về, Hà Nội 49, Lá đổ muôn chiều... qua cách thể hiện của chị gợi lên vẻ đẹp cổ điển, đằm sâu, không vội vã, như những gì đa số chúng ta vẫn nhớ và suy tư về Hà Nội.

Gần hai thập niên sau Hà Nội 49, Mai Hoa trở lại với một dự án dành trọn cho Thủ đô: album Hà Nội cờ hoa, ra mắt năm 2025 nhân kỷ niệm 80 năm Cách mạng tháng Tám và Quốc Khánh 2-9, với phần phối khí của nhạc sĩ Hồng Kiên. Nếu Hà Nội 49 đưa người nghe trở về không gian âm nhạc tiền chiến, thì Hà Nội cờ hoa mở rộng bức tranh cảm xúc bằng những ca khúc thuộc nhiều giai đoạn, kết nối ký ức với nhịp sống Hà Nội hôm nay.

Album gồm chín ca khúc: Hà Nội trái tim hồng của Nguyễn Đức Toàn, Nhớ mùa thu Hà Nội của Trịnh Công Sơn, Trời Hà Nội xanh của Văn Ký, Hà Nội và tôi của Lê Vinh, Hà Nội mùa thu của Vũ Thanh, Nhớ về Hà Nội của Hoàng Hiệp, Hà Nội mùa lá bay của Hữu Xuân, Chiều Hà Nội của Vũ Quang Trung và Chị tôi của Trọng Đài.

Đó là những ca khúc mang những sắc thái khác nhau của Hà Nội: có niềm tự hào, có tình yêu tha thiết, có nỗi nhớ mùa thu, có vẻ đẹp của phố phường và những rung động sâu kín trước con người. Việc đặt các tác phẩm ấy trong cùng một album cũng là cách Mai Hoa kể câu chuyện về thành phố qua nhiều lớp thời gian, từ những ký ức đã lắng sâu đến những cảm nhận vẫn đang tiếp diễn.

Điểm đáng chú ý của Hà Nội cờ hoa nằm ở cách Mai Hoa thử thách chính mình. Vốn được nhận diện bằng chất giọng nữ trầm, chị không chỉ khai thác những nốt thấp ấm áp mà còn mở rộng không gian biểu đạt bằng những nốt cao trong trẻo. Sự thay đổi ấy không nhằm phủ nhận dấu ấn đã làm nên tên tuổi, mà cho thấy mong muốn khám phá thêm những khả năng của chính mình, để Hà Nội trong tiếng hát không chỉ trầm mặc, sâu lắng mà còn có những khoảnh khắc tươi sáng, rộn ràng.

Nhạc sĩ Hồng Kiên xem chín ca khúc trong album như một hành trình đưa người nghe đi qua Hà Nội của nhiều thời kỳ. Với cách lựa chọn và sắp xếp tác phẩm, người nghe có thể cảm nhận nhịp sống chậm rãi, vẻ thanh lịch, những trầm tích văn hóa và cả sức sống mới của thành phố. Trong hành trình ấy, Mai Hoa không cố gắng tạo ra một Hà Nội duy nhất, mà để mỗi ca khúc mở ra một góc nhìn, một miền cảm xúc riêng.

Từ Hà Nội 49 đến Hà Nội cờ hoa, từ những ca khúc nhạc phim đến những bài hát trữ tình, tiền chiến, Mai Hoa luôn dành cho thành phố một sự gắn bó bền bỉ. Và chính sự bền bỉ ấy đã giúp tiếng hát chị trở thành một trong những thanh âm gợi nhớ Hà Nội theo cách riêng: sâu lắng, tinh tế và khó trộn lẫn.

Một hành trình không ngừng khám phá sau những nốt trầm

Sẽ là chưa đủ khi nhìn Mai Hoa chỉ qua danh xưng “nữ hoàng nhạc phim” hay những ca khúc về Hà Nội. Đằng sau giọng hát trầm sâu đã trở thành dấu nhận diện ấy là một nghệ sĩ có khả năng hoạt động trên nhiều lĩnh vực, từ ca hát, diễn xuất đến sáng tác. Ở lĩnh vực nào chị cũng đạt được những thành tựu đáng để tự hào.

Những năm sau này, Mai Hoa không tham gia diễn xuất nữa, nhưng khán giả vẫn nhớ đến vai diễn trưởng thôn Tám của chị trong phim Hương đất (đạo diễn Trần Quốc Trọng). Nhân vật mạnh mẽ, quyết liệt, luôn mong muốn đưa cuộc sống của người dân trong thôn đi lên, đòi hỏi người diễn viên phải thể hiện được cá tính và sức nặng của một con người gắn bó với cộng đồng. Vai diễn mà Mai Hoa từng trần tình là “đi đóng phim như… điếc không sợ súng” đã mang đến cho chị sự ghi nhận của khán giả qua giải thưởng nữ diễn viên truyền hình được yêu thích năm 2005. Sau đó, Mai Hoa tiếp tục tham gia phim Bí thư tỉnh ủy, đảm nhận vai bí thư huyện ủy Chi.

Rõ ràng, Mai Hoa không bước vào diễn xuất như một cuộc dạo chơi bên lề sự nghiệp, mà vận dụng nền tảng kịch nói của mình để diễn và đạt được thành tựu mà các diễn viên chuyên nghiệp mơ ước.

Dẫu vậy, Mai Hoa vẫn khiêm tốn nói rằng, đó là nhờ chị may mắn khi được làm việc trong giai đoạn mà các bộ phim truyền hình Việt Nam nhận được sự quan tâm lớn của khán giả. Khi ấy, âm nhạc, câu chuyện phim và người thể hiện ca khúc có sự gắn kết chặt chẽ. Chị vừa diễn xuất, vừa hát cho nhiều bộ phim truyền hình, phim điện ảnh, đồng thời tham gia các vở kịch nói... giúp chị có kinh nghiệm diễn xuất và giàu trải nghiệm, từ đó có thêm những thành công.

Không dừng lại ở ca hát và diễn xuất, Mai Hoa còn thử sức với sáng tác. Ca khúc Đợi xuân trên quê hương, sử dụng trong phim Bí thư tỉnh ủy, là tác phẩm đầu tay do chính chị sáng tác và thể hiện. Đây là ca khúc được đánh giá cao và góp phần tạo nên dấu ấn cho bộ phim.

Nhìn lại chặng đường từ Tiếng hát Hà Nội 1996 đến khi được phong tặng NSND năm 2024 và cho đến nay, Mai Hoa hoạt động nghệ thuật rất tích cực, nhiều mảng miếng. Chị chưa từng chậm lại, ngưng lại, liên tục ra các sản phẩm âm nhạc mới để cống hiến đến khán giả cũng như thị trường âm nhạc. Mỗi sản phẩm Mai Hoa ra mắt đều đem đến những dấu ấn, cho thấy các bước phát triển không ngừng nơi chị. Đồng thời cũng khẳng định cách làm việc chỉn chu, nghiêm cẩn với tình yêu hết mình dành cho âm nhạc của chị.

Tháng 12-2024, Nốt trầm Vol.1 là đĩa than đầu tiên trong sự nghiệp của Mai Hoa được ra mắt sau 3 năm ấp ủ và hoàn thiện. Album gồm 8 tác phẩm của các nhạc sĩ Dzoãn Mẫn, Dương Thiệu Tước, Nguyễn Ánh 9, Tô Vũ, Vũ Thành An, Hoàng Giác và Văn Cao. Trong thời đại âm nhạc số, việc lựa chọn định dạng đĩa than thể hiện sự quan tâm của nữ nghệ sĩ đến chất lượng âm thanh và trải nghiệm thưởng thức của những khán giả yêu nhạc.

Tên gọi Nốt trầm cũng thêm một lần nữa định hình bản sắc rất riêng của giọng hát của Mai Hoa- một giọng hát trầm ấm, giàu tự sự, có khả năng làm sống dậy ký ức và chạm đến những cảm xúc sâu kín của người nghe.

Ở thời điểm hiện tại, NSND Mai Hoa cho biết đang chuẩn bị hoàn thiện album tiếp theo trong sự nghiệp với các ca khúc nhạc Trịnh. Đặc biệt, chị cũng đang ấp ủ dự án album kết hợp cùng NSND Hồng Hạnh, Giám đốc Nhà hát ca múa nhạc Quân đội, người bạn nghề từng chung bước tại Tiếng hát Hà Nội 1996. Từ bước ngoặt năm đó (Mai Hoa đạt giải Nhất, Hồng Hạnh đạt giải Nhì), hai nữ nghệ sĩ vẫn luôn song hành trong cuộc sống và đang cùng nhau ấp ủ về một sản phẩm chung. Đây chắc chắn sẽ là một món quà âm nhạc đặc biệt, ghi dấu sự thăng hoa của hai nghệ sĩ lớn trưởng thành từ chiếc nôi Tiếng hát Hà Nội.