Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Gỡ “nút thắt” về vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động nhưng chỉ chiếm khoảng 20% tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế.

Theo số liệu được Chủ tịch Quốc hội đưa ra, đến tháng 8-2026, dư nợ tín dụng đạt 4,1 triệu tỷ đồng, tăng 12,4% so với cuối năm 2025, cao hơn mức tăng chung của toàn hệ thống. Các ngân hàng đã công bố tín dụng ưu đãi quy mô hơn 407.000 tỷ đồng với lãi suất thấp hơn 1% đến 2%/năm. Tuy nhiên, đồng chí Trần Thanh Mẫn cho rằng, phần lớn doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận vốn, khoảng trống tài chính chưa được đáp ứng của doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn rất lớn, ước tính trước đây là khoảng 21,7 tỷ USD.

Cho rằng khả năng tiếp cận vốn là nút thắt, Chủ tịch Quốc hội lý giải nguyên nhân do doanh nghiệp nhỏ và vừa phụ thuộc quá nhiều vào tài sản thế chấp khi hầu hết ngân hàng vẫn yêu cầu bất động sản hoặc tài sản có giá trị cao để bảo đảm thế chấp cho vay. Trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là các doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp mới thành lập, thường thiếu hoặc không có tài sản bảo đảm.

Lý do thứ hai được Chủ tịch Quốc hội đưa ra là thiếu minh bạch thông tin và năng lực quản trị dòng tiền. Báo cáo tài chính nhiều doanh nghiệp chưa đạt yêu cầu, chưa tách bạch tài chính cá nhân với tài chính doanh nghiệp, từ đó ngân hàng khó đánh giá khả năng trả nợ thực tế. “Nếu không đánh giá được khả năng trả nợ thực sự thì ngân hàng đâu bao giờ bỏ tiền ra cho vay”, đồng chí Trần Thanh Mẫn nói.

Vấn đề thứ ba là năng lực hấp thụ vốn của doanh nghiệp còn hạn chế. Chủ tịch Quốc hội cho rằng ngay cả khi được vay vốn, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa có phương án kinh doanh rõ ràng, chưa quản trị tốt dòng tiền, dẫn đến rủi ro cao và ngân hàng e ngại mở rộng cho vay.

Từ đó dẫn đến vòng luẩn quẩn của việc thiếu vốn, không mở rộng sản xuất, không đầu tư công nghệ, không nâng cao năng lực cạnh tranh, khó tham gia chuỗi giá trị, doanh thu và dòng tiền yếu lại càng khó vay vốn hơn.

Để tháo gỡ vướng mắc về vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa, Chủ tịch Quốc hội cho rằng dự thảo Luật cần quy định chuyển từ cho vay dựa trên tài sản thế chấp sang cho vay dựa trên dòng tiền, dữ liệu giao dịch, hợp đồng đầu ra và vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng.

Chủ tịch Quốc hội cho biết, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Thống đốc Ngân hàng Nhà nước thí điểm cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho vay không hoặc ít tài sản bảo đảm dựa trên dữ liệu. Bên cạnh đó, đồng chí Trần Thanh Mẫn đề nghị cần tăng quỹ bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa; nâng cao năng lực minh bạch tài chính và quản trị tài chính doanh nghiệp; hỗ trợ về kế toán, phần mềm, đào tạo, đa dạng hóa nguồn vốn vay ngân hàng, quỹ đầu tư, trái phiếu, tài chính.

“Vốn không thiếu ở phía ngân hàng, ngân hàng sẵn sàng giải ngân nhưng cách đánh giá rủi ro và khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp vẫn là “nút thắt”. Nếu không tháo gỡ được điểm này một cách thực chất thì chính sách hỗ trợ khác như thuế, mặt bằng, công nghệ, thị trường sẽ khó phát huy tối đa được hiệu quả”, đồng chí Trần Thanh Mẫn nói.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu dự thảo Luật phải đi đúng hướng chiến lược “Lấy doanh nghiệp làm trung tâm hỗ trợ theo lộ trình trưởng thành, chuyển từ cấp phát sang kiến tạo”. Tuy nhiên, thành công sẽ phụ thuộc vào khả năng thực thi pháp luật. Do đó, Luật cần quy định việc số hóa triệt để ngay từ đầu, mọi chính sách hỗ trợ phải được thực hiện trên nền tảng dữ liệu liên thông, từ đăng ký doanh nghiệp, thuế, bảo hiểm xã hội, tín dụng…

Bên cạnh đó, phải gắn trách nhiệm giải trình với kết quả đầu ra rõ ràng, công khai, minh bạch; ưu tiên thực chất cho nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp.

“Nếu làm tốt những vấn đề trên, Luật sẽ không chỉ hỗ trợ mà sẽ trở thành công cụ giúp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam lớn lên về chất, góp phần đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.