Luật Thủ đô năm 2026: Gỡ vướng thủ tục, đẩy nhanh các dự án xử lý điểm nghẽn

Xác định rõ trường hợp áp dụng, thẩm quyền quyết định

Thực hiện điểm c khoản 5 Điều 22 Luật Thủ đô năm 2026, HĐND thành phố Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 19/2026/NQ-HĐND quy định trường hợp, thẩm quyền, trình tự, thủ tục thực hiện dự án, công trình khẩn cấp, lệnh xây dựng công trình khẩn cấp, tạo cơ chế để xử lý các điểm nghẽn trên địa bàn Thủ đô.

Thực hiện Chương trình hành động số 01 CTr/TU của Thành ủy, thành phố Hà Nội đang quyết liệt tháo gỡ 5 điểm nghẽn lớn gồm: Úng ngập, ùn tắc giao thông, trật tự đô thị, ô nhiễm môi trường và vệ sinh an toàn thực phẩm. Nhiều dự án, công trình cần được triển khai ngay để ngăn chặn nguy cơ gây hậu quả nghiêm trọng, bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe nhân dân, an sinh xã hội và sự phát triển ổn định của Thủ đô.

Tuy nhiên, theo Sở Xây dựng Hà Nội, qua thực tiễn triển khai dự án, công trình khẩn cấp theo pháp luật về đầu tư công, xây dựng và các cơ chế đặc thù đã phát sinh một số khó khăn: Quy trình chưa rõ và chưa thống nhất, nhất là đối với dự án không có cấu phần xây dựng; chưa có danh mục, nhóm trường hợp cụ thể để nhận diện dự án, công trình khẩn cấp; chưa xác định rõ cơ quan, đơn vị lập đề xuất; trách nhiệm, quy trình thực hiện ở cấp xã còn thiếu cụ thể nên việc tổ chức triển khai chưa quyết liệt, đồng bộ.

Vì vậy, Nghị quyết số 19/2026/NQ-HĐND được ban hành nhằm khắc phục khoảng trống, sự thiếu thống nhất trong quá trình thực hiện dự án, công trình khẩn cấp trên địa bàn thành phố. Xác định rõ trường hợp áp dụng, thẩm quyền quyết định, cơ quan lập đề xuất, trách nhiệm của chủ đầu tư và các cơ quan liên quan; thiết lập quy trình chung, liên tục từ khâu đề xuất, quyết định, chuẩn bị dự án, bố trí vốn, thiết kế, thi công đến hoàn thiện hồ sơ, thanh toán và quyết toán.

Đồng thời, Nghị quyết tạo cơ chế rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai dự án nhưng vẫn bảo đảm công khai, minh bạch, phòng, chống tham nhũng, thất thoát, lãng phí, tiêu cực; tạo điều kiện xử lý kịp thời các tình huống cấp bách, đặc biệt là 5 điểm nghẽn của thành phố; hạn chế thiệt hại về người, tài sản, kết cấu hạ tầng, môi trường và an sinh xã hội; góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô.

Nghị quyết đã quy định cụ thể các nhóm trường hợp được xem xét áp dụng cơ chế khẩn cấp, trong đó nhận diện rõ các dự án, công trình xử lý 5 điểm nghẽn của thành phố; đồng thời khẳng định đây chỉ là cơ sở xem xét, không áp dụng tự động cho mọi dự án.

Việc quyết định đầu tư khẩn cấp, ban hành Lệnh xây dựng công trình khẩn cấp phải dựa trên tính cấp thiết, cấp bách, bắt buộc phải triển khai ngay nhằm ngăn chặn nguy cơ sụp đổ, hư hỏng kết cấu hạ tầng công trình, tránh gây hậu quả nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe người dân và ổn định an sinh xã hội, đảm bảo sự phát triển của Thủ đô.

Các dự án, công trình khẩn cấp phải đảm bảo hiệu quả xã hội, giải quyết toàn bộ hoặc một phần vấn đề cấp bách; thời gian thực hiện phải nhanh hơn so với việc thực hiện đầu tư theo quy trình thông thường.

Nâng cao chất lượng hạ tầng và đời sống người dân

Đồng thời, Nghị quyết số 19/2026/NQ-HĐND xác định rõ cơ quan, đơn vị lập đề xuất ở cấp thành phố, cấp xã và đối với dự án sử dụng nguồn vốn khác; khắc phục tình trạng chưa rõ đầu mối, trách nhiệm trong giai đoạn đề xuất.

Thiết lập một khung pháp lý chung cho cả dự án có cấu phần xây dựng và dự án không có cấu phần xây dựng; phân biệt rõ quyết định thực hiện dự án đầu tư khẩn cấp và lệnh xây dựng công trình khẩn cấp. Đặc biệt, đẩy mạnh phân cấp cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã đối với dự án thuộc cấp mình quản lý, gắn quyền quyết định với trách nhiệm đánh giá tính cấp bách, cân đối vốn và trách nhiệm giải trình.

Nghị quyết số 19/2026/NQ-HĐND cũng cho phép mức tạm ứng hợp đồng tối đa 50% giá trị hợp đồng để đáp ứng yêu cầu triển khai ngay, đồng thời thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ bằng bảo lãnh tạm ứng, quy định thu hồi, sử dụng đúng mục đích và không điều chỉnh giá đối với phần đã tạm ứng.

Bên cạnh đó, quy định các mốc thời gian cụ thể để hoàn thiện thủ tục chỉ định thầu và hợp đồng, góp phần rút ngắn quy trình nhưng không bỏ qua yêu cầu công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia…

Một trong năm trường hợp được áp dụng Nghị quyết số 19/2026/NQ-HĐND là các dự án đầu tư mới hoặc cải tạo công trình nhằm xử lý các điểm nghẽn về úng ngập, bao gồm cải tạo sông, hồ, kênh, mương; trạm bơm tiêu, bể ngầm; hệ thống thoát nước và các dự án nâng cao năng lực quản lý, vận hành hệ thống thoát nước.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, hệ thống sông, hồ, kênh mương là đặc trưng cảnh quan của Thủ đô nhưng đang đối mặt với nhiều thách thức như tắc nghẽn, ô nhiễm và đặc biệt là tình trạng ngập úng sau mỗi trận mưa lớn.

Vì vậy, việc HĐND thành phố ban hành nghị quyết cho phép áp dụng cơ chế đặc biệt đối với các dự án chống ngập, cải tạo sông, hồ và trạm bơm sẽ góp phần rút ngắn quy trình, cắt giảm các thủ tục trung gian và đẩy nhanh tiến độ triển khai các công trình cấp bách.

Cơ chế mới không chỉ giúp Hà Nội xử lý các điểm ngập hiện hữu mà còn tạo điều kiện chuyển từ tư duy khắc phục hậu quả sang chủ động phòng ngừa và quản lý rủi ro. Thành phố sẽ có điều kiện đầu tư đồng bộ hệ thống kênh mương, cống thoát nước, dự báo nguy cơ ngập lụt, vận hành linh hoạt các trạm bơm để vừa bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất, vừa tiêu úng hiệu quả, đồng thời ứng dụng các công nghệ giám sát tự động, giám sát thông minh.

Việc triển khai đồng bộ các giải pháp sẽ giúp Hà Nội xây dựng hệ thống hạ tầng và công cụ quản lý hiện đại, nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Qua đó, góp phần cải thiện môi trường sống và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.