Dấu ấn phụ nữ trong đổi mới nông nghiệp

Từ nghiên cứu giống cây trồng, ứng dụng công nghệ cao đến phát triển chuỗi giá trị thực phẩm và sinh kế nông thôn, phụ nữ Việt Nam đang có những đóng góp ngày càng đa dạng vào quá trình đổi mới nông nghiệp.

Những đóng góp này được ghi nhận qua 10 gương mặt tiêu biểu được vinh danh nhân Ngày Lương thực thế giới 2026 (16-10).

Đề cập đến vai trò của phụ nữ trong phát triển nông nghiệp bền vững, Trưởng đại diện Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) tại Việt Nam Vinod Ahuja nhấn mạnh với Báo Hànộimới: “Khi phụ nữ có cơ hội bình đẳng trong tiếp cận đất đai, nguồn vốn, tri thức và thị trường, năng suất mùa vụ được nâng cao, trẻ em được chăm sóc dinh dưỡng tốt hơn và cộng đồng có khả năng phục hồi nhanh hơn trước những khó khăn, thách thức”.

Mười gương mặt, nhiều hướng đổi mới

Tại Cà Mau, bà Lâm Ngọc Bảo Hân phát triển mô hình nuôi tôm, cua và cá dưới tán rừng ngập mặn theo hướng sinh thái, có truy xuất nguồn gốc. Với thương hiệu Gia đình Nhà Cua, bà còn tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất than sinh học, kết hợp phát triển sản phẩm địa phương với bảo vệ môi trường.

Ở Trà Vinh, bà Thạch Thị Chal Thi, nhà sáng lập Sokfarm, phát triển các sản phẩm từ mật hoa dừa phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu. Doanh nghiệp liên kết hơn 150 hộ trồng dừa, tạo việc làm cho hơn 300 lao động địa phương, trong đó có nhiều phụ nữ và người Khmer.

Bà Thái Hương, nhà sáng lập Tập đoàn TH, phát triển mô hình chăn nuôi bò sữa công nghệ cao, ứng dụng công nghệ vào sản xuất và chế biến nhằm nâng cao chất lượng thực phẩm.

Trong lĩnh vực nghiên cứu, Thạc sĩ Đinh Thị Tiếu Oanh, Trưởng Bộ môn Cây công nghiệp thuộc Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên, đã tham gia chọn tạo gần 20 giống cà phê được công nhận chính thức sau gần 30 năm nghiên cứu. Bà còn chuyển giao kỹ thuật, tập huấn cho nông dân nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Hải, Trưởng phòng Khuyến nông Chăn nuôi và Thú y thuộc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, thúc đẩy thực hành an toàn sinh học, hỗ trợ phòng dịch và khôi phục sản xuất sau thiên tai.

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, thúc đẩy kết nối nghiên cứu, đào tạo và hợp tác quốc tế, đồng thời tham gia tư vấn chính sách về nông nghiệp và đổi mới sáng tạo. Tiến sĩ Nguyễn Thị Hồng Minh, nguyên Thứ trưởng Bộ Thủy sản, thúc đẩy ứng dụng truy xuất nguồn gốc và nền tảng số trong ngành thủy sản, thực phẩm, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản lý và mở rộng thị trường.

Ở khu vực kinh tế tập thể, bà Nông Thị Thắm, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã Y dược học cổ truyền Yên Thế, xây dựng mạng lưới liên kết hơn 270 hộ sản xuất dược liệu, cây trồng và hoa tại Lào Cai. Bà đồng thời chia sẻ kiến thức công nghệ và quản lý sản xuất với phụ nữ dân tộc thiểu số, góp phần phát triển sinh kế tại địa phương.

Bà Lương Thị Hạnh, nhà sáng lập Công ty cổ phần Hanhsilk, kết nối nghề trồng dâu, nuôi tằm, sản xuất lụa đũi Nam Cao với phát triển sản phẩm và du lịch trải nghiệm, tạo thêm việc làm cho người dân, đặc biệt là phụ nữ.

Trong lĩnh vực công nghệ, bà Nguyễn Phạm Cẩm Tú, đồng sáng lập Công ty TNHH Năng lượng CAS tại Đà Nẵng, phát triển mô hình AgriSolar kết hợp sản xuất nông nghiệp với điện mặt trời và tự động hóa, hướng tới sử dụng đất hiệu quả và tạo việc làm xanh cho phụ nữ nông thôn.

Hợp tác thúc đẩy nông nghiệp bền vững

Đổi mới sáng tạo và tăng cường hợp tác cũng là trọng tâm của Hội nghị kỷ niệm Ngày Lương thực thế giới 2026 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với FAO tổ chức, với chủ đề “Sáng tạo cho ngày mai đủ đầy” (Innovate today. Nourish tomorrow). Hội nghị nhấn mạnh vai trò của khoa học, công nghệ và sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân trong phát triển hệ thống lương thực bền vững.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nêu rõ mục tiêu nâng cao chất lượng, giá trị nông sản, giảm phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu và cải thiện sinh kế cho nông dân. Đề án phát triển một triệu héc-ta lúa chuyên canh chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 là một trong những chương trình cụ thể hóa định hướng này.

Chia sẻ với Báo Hànộimới, Tổng Lãnh sự Australia tại TP Hồ Chí Minh Kate Wallace cho biết Australia hỗ trợ Việt Nam triển khai Đề án thông qua Dự án Chuyển đổi chuỗi giá trị lúa gạo thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long (TRVC), do Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia (DFAT) tài trợ.

Dự án áp dụng Quy trình 4043 về canh tác, thu hoạch, xử lý sau thu hoạch và quản lý rơm rạ nhằm nâng cao chất lượng lúa gạo, giảm phát thải. Bà Kate Wallace đánh giá TRVC là “mô hình mẫu cung cấp kinh nghiệm quý báu để nhân rộng sản xuất lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long”.

Bên cạnh TRVC, các chương trình STAR-FARM do Liên minh châu Âu tài trợ, GoRice do Canada tài trợ và VN-ADAPT do Chính phủ Đức tài trợ cũng hỗ trợ Việt Nam phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Thông qua những sáng kiến từ cộng đồng và chương trình hợp tác quốc tế, việc ứng dụng khoa học, công nghệ đang mở ra nhiều hướng phát triển cho nông nghiệp Việt Nam. Mở rộng cơ hội để phụ nữ tham gia nghiên cứu, sản xuất, quản lý và tiếp cận thị trường sẽ góp phần đưa những đổi mới này vào thực tiễn, đồng thời cải thiện sinh kế cho người dân nông thôn.