Tăng cường công tác thi hành án dân sự trong tình hình mới

Quản trị tiến độ từng vụ việc

Thi hành án dân sự là khâu quan trọng bảo đảm bản án, quyết định có hiệu lực của Tòa án và các quyết định được thi hành theo quy định pháp luật được thực hiện trên thực tế. Hiệu quả của công tác này không chỉ liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người được thi hành án, người phải thi hành án mà còn tác động đến niềm tin vào công lý, môi trường đầu tư, kinh doanh và việc sử dụng hiệu quả các nguồn lực của xã hội.

Ngày 12-10-2026, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đã ký ban hành Chỉ thị số 36/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường công tác thi hành án dân sự trong tình hình mới, thay thế yêu cầu chỉ đạo được đặt ra từ Chỉ thị số 05/CT-TTg ngày 06-2-2017.

Chỉ thị tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn trong xác minh, xử lý tài sản, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan và tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong tổ chức thi hành án.

Theo luật sư Phạm Ngọc Thanh, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, một trong những điểm đáng chú ý của Chỉ thị số 36/CT-TTg là yêu cầu chuyển mạnh từ theo dõi kết quả chung sang quản trị tiến độ đối với từng vụ việc, tài sản và nguồn tiền có giá trị lớn. Theo đó, cần hoàn thiện các chỉ số quản trị, xây dựng cơ chế cảnh báo đối với hồ sơ chậm xác minh, chậm kê biên, chậm xử lý tài sản hoặc chậm xử lý tiền thi hành án.

Đây là định hướng quan trọng nhằm khắc phục tình trạng một số vụ việc kéo dài, tài sản đã được kê biên nhưng chậm xử lý, hoặc phải tổ chức thẩm định giá, đấu giá nhiều lần mà chưa đạt kết quả. Thay vì chỉ đánh giá hiệu quả thông qua số liệu tổng hợp cuối kỳ, cơ quan quản lý cần nhận diện kịp thời từng khâu đang gặp khó khăn, xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm và biện pháp tháo gỡ.

Từ góc độ pháp lý, việc quản trị theo từng vụ việc phải gắn với yêu cầu tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục thi hành án; bảo đảm quyền khiếu nại, tố cáo hợp pháp của đương sự; đồng thời ngăn ngừa việc lợi dụng các quyền này để cố tình kéo dài quá trình thi hành án. Quản lý tiến độ không đồng nghĩa với chạy theo thành tích hoặc bỏ qua các điều kiện pháp luật bắt buộc.

Tháo gỡ điểm nghẽn trong xác minh và xử lý tài sản

Thực tế thi hành án trong những năm qua cho thấy, xử lý tài sản là đất đai, bất động sản, dự án đầu tư và tài sản bảo đảm trong các vụ án tín dụng, ngân hàng thường gặp nhiều vướng mắc. Tài sản có thể chưa hoàn thiện hồ sơ pháp lý, hiện trạng không phù hợp với giấy tờ, đang có tranh chấp hoặc chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính. Những vấn đề này khiến quá trình kê biên, thẩm định giá, đấu giá và bàn giao tài sản bị kéo dài.

Chỉ thị số 36/CT-TTg yêu cầu Bộ Tư pháp phối hợp với các bộ, ngành rà soát, tổng hợp những bất cập của pháp luật phát sinh từ thực tiễn, tập trung vào các lĩnh vực đất đai, đầu tư, doanh nghiệp, dân sự, hình sự và xử lý tài sản trong các vụ án lớn. Trên cơ sở đó kịp thời đề xuất hướng dẫn, sửa đổi, bổ sung quy định để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và khả thi.

Đáng chú ý, Chỉ thị số 36/CT-TTg đặt ra yêu cầu tăng cường xác minh, truy tìm tài sản; rà soát các trường hợp có hành vi hoặc dấu hiệu che giấu, chuyển dịch, tẩu tán tài sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ thi hành án. Khi có đủ căn cứ, cơ quan có thẩm quyền cần chuyển hoặc kiến nghị xử lý theo quy định pháp luật.

Đối với tài sản có giá trị lớn, tài sản phải thẩm định lại nhiều lần hoặc đấu giá nhiều lần không thành, việc kiểm tra, giám sát hoạt động thẩm định giá cần được tăng cường để kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản mà còn góp phần phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực, thất thoát và lãng phí.

“Tuy nhiên, đẩy nhanh xử lý tài sản phải đi đôi với bảo vệ quyền sở hữu, quyền tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức; không được vì yêu cầu tiến độ mà bỏ qua việc xác định đúng chủ sở hữu, phần quyền của người thứ ba hoặc các quyền, lợi ích hợp pháp có liên quan”, luật sư Phạm Ngọc Thanh nói.

Chuyển đổi số, liên thông dữ liệu để nâng cao hiệu quả thi hành án

Một điểm mới có ý nghĩa thực tiễn rõ nét là Chỉ thị số 36/CT-TTg yêu cầu đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong toàn bộ quá trình tổ chức thi hành án dân sự.

Chỉ thị số 36/CT-TTg yêu cầu hoàn thiện cơ sở dữ liệu, dịch vụ công trực tuyến, tăng cường kết nối và chia sẻ dữ liệu với các cơ quan liên quan. Các nguồn thông tin về dân cư, đất đai, tài khoản, tài sản, thuế, chứng khoán và đăng ký doanh nghiệp được xác định là những dữ liệu cần khai thác theo quy định pháp luật để phục vụ xác minh điều kiện thi hành án, truy tìm và xử lý tài sản.

Đồng thời, việc số hóa hồ sơ, thực hiện các tác nghiệp trên nền tảng số, thanh toán trực tuyến và tăng cường kiểm soát thu, chi trên hệ thống được đặt ra như những nhiệm vụ trọng tâm. Chỉ thị số 36/CT-TTg giao Bộ Tư pháp phối hợp với các cơ quan liên quan triển khai các nhiệm vụ kết nối, chia sẻ dữ liệu và hiện đại hóa hệ thống, với yêu cầu hoàn thành các nhiệm vụ được nêu trong năm 2027.

Đáng chú ý, Chỉ thị số 36/CT-TTg đề cập việc cho phép người phải thi hành án nộp tiền thông qua quét mã QR tích hợp trên quyết định thi hành án; đồng thời phối hợp triển khai dịch vụ trên ứng dụng VNeID, gồm nộp tiền thi hành án và các dịch vụ công liên quan đến tạm ứng án phí, lệ phí, yêu cầu thi hành án, xác nhận kết quả thi hành án theo quy định pháp luật.

Chuyên gia pháp lý cho rằng, nếu được triển khai đồng bộ, các giải pháp này có thể giảm thời gian đi lại, chi phí hành chính, hạn chế việc xử lý hồ sơ thủ công và tăng tính minh bạch trong quá trình giải quyết công việc. Dữ liệu được cập nhật, kết nối hiệu quả còn giúp cơ quan thi hành án phát hiện sớm biến động tài sản, giảm tình trạng phải xác minh qua nhiều đầu mối.

Đặc biệt, Chỉ thị số 36/CT-TTg nhấn mạnh yêu cầu nâng cao trách nhiệm phối hợp, nhất là đối với những vụ việc phức tạp, có tài sản ở nhiều địa phương hoặc thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo dõi, chỉ đạo. Đối với các vụ việc này, cần xác định một đầu mối tổng hợp, theo dõi tiến độ xử lý chung để hạn chế tình trạng thông tin phân tán, trách nhiệm không rõ ràng.

“Có thể thấy, Chỉ thị số 36/CT-TTg không chỉ đặt ra yêu cầu nâng cao kết quả thi hành án dân sự mà còn hướng đến đổi mới phương thức quản lý, hiện đại hóa quy trình, tháo gỡ điểm nghẽn về tài sản và siết chặt trách nhiệm phối hợp. Hiệu quả thực hiện Chỉ thị số 36/CT-TTg cần được đánh giá bằng những chuyển biến thực chất. Đó cũng là nền tảng để củng cố tính nghiêm minh của pháp luật, nâng cao niềm tin của người dân, doanh nghiệp vào hoạt động tư pháp và góp phần khơi thông các nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế – xã hội”, luật sư Phạm Ngọc Thanh nhận định.