Tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2027-2028: Công bố sớm phương án tuyển sinh sẽ giúp học sinh chủ động hơn

Dự thảo quy chế mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất giao địa phương quyết định phương thức tuyển sinh; nếu tổ chức thi tuyển vào lớp 10 trường trung học phổ thông không chuyên, kỳ thi dự kiến gồm hai môn toán và ngữ văn. Đây mới là đề xuất trong dự thảo, phương án chính thức vẫn cần được công bố để học sinh và gia đình có căn cứ chuẩn bị phù hợp.

Mong sớm biết phương án tuyển sinh

Thời điểm này, học sinh lớp 9 và phụ huynh mong sớm biết phương án tuyển sinh lớp 10 năm học 2027-2028 để chủ động chuẩn bị.

Em Nguyễn Tuấn Anh, học sinh Trường Trung học cơ sở Long Biên (phường Long Biên) cho biết, hiện em dành nhiều thời gian ôn luyện ba môn toán, ngữ văn và ngoại ngữ. Trước đề xuất giảm số môn thi vào lớp 10 từ ba xuống hai, Tuấn Anh mong rằng việc giảm số môn thi sẽ thuận lợi hơn cho kế hoạch ôn tập nếu được thông qua và công bố sớm.

Thực tế, dù phương án tuyển sinh được tổ chức theo hình thức nào, học sinh vẫn cần học đầy đủ các môn trong chương trình. Vì vậy, điều em quan tâm là thời điểm có thông tin chính thức để sắp xếp việc học phù hợp, không phải thay đổi kế hoạch khi đã bước vào giai đoạn ôn tập sâu.

Cùng mối quan tâm đó, bà Trần Thị Quỳnh Chi, phụ huynh học sinh Trường Liên cấp Lý Thường Kiệt (phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám) cho rằng, việc công bố sớm phương án tuyển sinh sẽ giúp gia đình và học sinh chủ động hơn. Theo bà, khi biết rõ phương án tuyển sinh, phụ huynh có thể cùng con xây dựng kế hoạch học tập phù hợp với năng lực, thay vì chỉ dựa vào những thông tin đang trong quá trình đề xuất.

Bà Quỳnh Chi cũng cho rằng điều quan trọng không chỉ là số môn phải thi mà còn là cách thức tuyển sinh, điều kiện dự tuyển và khả năng lựa chọn trường của học sinh. Những thông tin này càng rõ ràng, gia đình càng thuận lợi khi định hướng cho con.

Theo dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp giáo dục phổ thông do Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng, việc tiếp nhận học sinh vào lớp 10 có thể thực hiện theo một trong ba phương thức: Xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp thi tuyển với xét tuyển. Căn cứ quy mô học sinh, nhu cầu học tập, khả năng tiếp nhận, mạng lưới trường lớp và điều kiện thực tế, sở giáo dục và đào tạo quyết định phương thức tuyển sinh tại địa phương.

Một điểm đáng chú ý là dự thảo đặt ra điều kiện tổ chức thi tuyển hoặc kết hợp thi tuyển với xét tuyển. Theo đó, phương thức này chỉ được quyết định sau khi xác định số lượng đăng ký vượt khả năng tiếp nhận và đã rà soát, áp dụng các phương án điều phối, phân bổ theo kế hoạch nhưng vẫn không bảo đảm bố trí đủ chỗ học. Nếu địa phương lựa chọn thi tuyển vào lớp 10 trường trung học phổ thông không chuyên, kỳ thi dự kiến gồm hai môn toán và ngữ văn.

So với kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 gồm ba môn được tổ chức tại Hà Nội và một số địa phương trong năm học trước, đề xuất này đồng nghĩa với việc giảm một môn thi nếu được thông qua.

Tuy nhiên, đây vẫn là nội dung của dự thảo, chưa phải phương án chính thức. Việc lựa chọn phương thức tuyển sinh còn phụ thuộc vào điều kiện thực tế của từng địa phương, trong đó có quy mô học sinh và khả năng đáp ứng chỗ học của hệ thống trường lớp.

Đổi mới tuyển sinh đi đôi với nâng cao chất lượng trường học

Từ câu chuyện đổi mới phương thức tuyển sinh vào lớp 10, Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý giáo dục Việt Nam cho rằng, dù xét tuyển dựa trên kết quả học tập, rèn luyện ở cấp trung học cơ sở là một hướng có thể nghiên cứu, việc thay đổi phương thức tuyển sinh cần được chuẩn bị kỹ lưỡng và có lộ trình phù hợp.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm, đây là hướng đi có ý nghĩa lâu dài. Việc đánh giá học sinh hiện nay còn nặng về thi cử, khiến không ít em học chủ yếu để đáp ứng yêu cầu của các kỳ thi, hướng tới mục tiêu vào trường công lập. Nếu chuyển sang xét tuyển, ngành Giáo dục có thể từng bước khắc phục tình trạng này, qua đó góp phần nâng cao chất lượng dạy và học thực chất ở các trường trung học cơ sở.

Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm cũng lưu ý, cách tổ chức thi tuyển hiện nay có thể khiến nhà trường dành nhiều sự quan tâm cho nhóm học sinh có khả năng đạt kết quả cao trong kỳ thi, trong khi những em có học lực yếu hơn dễ bị bỏ lại phía sau. Khi kết quả thi vào trường công lập trở thành mục tiêu quá lớn, áp lực không chỉ dừng ở chuyện học tập mà còn có thể ảnh hưởng đến cơ hội học tập và sự phát triển của học sinh. Đây là vấn đề ngành Giáo dục cần nghiêm túc nhìn nhận để tìm hướng giải quyết.

Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm cho rằng chuyển từ thi tuyển sang xét tuyển không đồng nghĩa với giảm yêu cầu kiểm tra, đánh giá. Ngành Giáo dục cần có giải pháp kiểm soát chất lượng đánh giá giữa các trường, bảo đảm kết quả học tập phản ánh đúng năng lực học sinh, tránh tình trạng đánh giá thiếu đồng đều khiến học sinh chịu thiệt thòi và làm giảm niềm tin của xã hội vào phương thức xét tuyển. Mục tiêu lâu dài là nâng cao chất lượng các trường để học sinh có thể lựa chọn môi trường học tập phù hợp, thay vì để các trường lựa chọn học sinh.

Từ góc nhìn này, Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm cho rằng áp lực thi tuyển cũng là một trong những nguyên nhân khiến tình trạng dạy thêm, học thêm khó được giải quyết triệt để. Khi việc trúng tuyển vào trường công lập vẫn là mục tiêu được nhiều gia đình đặt nặng, nhu cầu ôn luyện để tăng cơ hội cạnh tranh sẽ khó giảm chỉ bằng việc thay đổi số môn thi.

Về lâu dài, theo Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm, cần hướng tới hệ thống trường học có chất lượng đồng đều hơn, tạo điều kiện để học sinh lựa chọn môi trường phù hợp với năng lực và nguyện vọng. Khi chất lượng giáo dục giữa các trường được nâng lên, học sinh sẽ có thêm cơ hội học tập, thay vì tập trung cạnh tranh vào một số trường nhất định. Khi đó, tuyển sinh vào lớp 10 cũng sẽ bớt phụ thuộc vào những kỳ thi có tính cạnh tranh cao.

Rõ ràng, đổi mới tuyển sinh không chỉ là lựa chọn giữa thi tuyển và xét tuyển mà còn gắn với yêu cầu bảo đảm chất lượng đánh giá, sự công bằng cũng như cơ hội học tập của học sinh. Việc sớm công bố phương án tuyển sinh năm học 2027-2028 sẽ giúp học sinh chủ động hơn; còn về lâu dài, nâng cao chất lượng đồng đều giữa các trường mới là nền tảng để học sinh có nhiều lựa chọn phù hợp hơn.