Công nghệ giúp người khiếm thị hòa nhập cộng đồng tốt hơn

“Đôi mắt” mới của chàng trai tuổi 16

Tại số nhà 19 ngõ 433 Kim Ngưu (phường Vĩnh Tuy), có một mái ấm nhỏ luôn đầy ắp tình thương và nghị lực. Đó là tổ ấm của Đậu Ngọc Kiên - chàng trai sinh năm 2010 mang trong mình chứng khiếm thị một phần bẩm sinh.

Hoàn cảnh gia đình Kiên rất đặc biệt khi bố em hỏng mắt hoàn toàn, còn người mẹ tảo tần cũng chịu chung cảnh suy giảm thị lực. Để mưu sinh và nuôi con ăn học, bao năm qua bố mẹ Kiên đã mở cơ sở tẩm quất, xoa bóp bấm huyệt người mù ngay tại nhà. Bằng đôi bàn tay lành nghề, sự chu đáo và tấm lòng thơm thảo, góc nhỏ trị liệu ấy không chỉ là nguồn sinh kế giúp gia đình trụ vững giữa đất Thủ đô, mà còn lan tỏa giá trị lao động chân chính của những người khuyết tật vượt khó vươn lên.

Lớn lên trong tiếng lách cách của nhịp gậy và sự chăm chút của mẹ, Kiên thấu hiểu sâu sắc cái giá của sự tự lập. Những năm tháng ấu thơ, khi mắt mẹ còn nhìn thấy lờ mờ, mẹ chính là “đôi mắt” dẫn dắt Kiên trên từng chặng đường đến trường, hướng dẫn cậu dò dẫm từng bậc thang hay cách nhận biết một trạm xe buýt. Tuy nhiên, theo thời gian, thị lực của mẹ ngày một yếu dần, buộc Kiên từ năm lên 8 tuổi đã phải tự mình đối mặt với phố xá thênh thang. Đã có những lần hụt chân ngã nhào nơi cầu thang lạ, những cú va quệt trầy da tróc vảy giữa ngã tư đông đúc, nhưng thay vì thu mình trong mặc cảm, Kiên chọn cách làm quen với cây gậy trắng để từng bước tìm lại sự thăng bằng.

Hiện là học sinh lớp 10 Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Nguyễn Văn Tố (phố Hàng Quạt, phường Hoàn Kiếm), Kiên không chỉ sử dụng thành thạo phần mềm đọc màn hình TalkBack để theo kịp chương trình học phổ thông mà còn nuôi dưỡng ước mơ thi đỗ vào một trường đại học chính quy.

Nhu cầu đi lại hằng ngày của một học sinh cấp ba khiến cậu nhận ra chiếc gậy trắng dù quan trọng nhưng chưa thể giải quyết hết những tình huống trong quá trình di chuyển. Mỗi lần di chuyển quãng đường xa, chi phí gọi xe công nghệ là gánh nặng không nhỏ đối với kinh tế gia đình. Việc tự chủ đi lại bằng mạng lưới xe buýt hay tàu điện trên cao thông qua thẻ ưu tiên miễn phí trở thành bài toán cấp thiết.

Kiên luôn khao khát nắm vững các ứng dụng số hỗ trợ giao thông không chỉ để bản thân chủ động tới trường, mà lớn hơn cả là trở thành người hướng dẫn, truyền lại kỹ năng cho bố mẹ. Cậu tin rằng, với những người khiếm thị toàn phần như bố, khả năng thính giác và sự tập trung âm thanh vượt trội sẽ giúp họ thao tác ứng dụng thậm chí còn thuần thục hơn, từ đó xóa bỏ hoàn toàn nỗi sợ hãi mỗi khi bước chân ra khỏi ngưỡng cửa gia đình.

Điểm tựa nhân văn từ những nhịp gậy thời đại số

Câu chuyện và khát vọng tự lập của Đậu Ngọc Kiên phản chiếu sinh động thực tế của hàng nghìn người khiếm thị trên địa bàn Hà Nội. Thấu hiểu sâu sắc những nhọc nhằn ấy, thầy Nguyễn Trung Thái, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp thuộc Hội Người mù thành phố Hà Nội luôn trăn trở về quyền được đi lại an toàn và bình đẳng của người khuyết tật.

Theo thầy Nguyễn Trung Thái, đối với người mắt sáng, bước lên một chuyến xe buýt, băng qua ngã tư hay rảo bước tới nơi làm việc là điều hiển nhiên, nhưng với người khiếm thị, mỗi hành trình đều là một cuộc thử thách đầy cam go đòi hỏi kỹ năng, sự tự tin và khả năng phán đoán nhạy bén.

Cây gậy trắng xưa nay vẫn luôn là người bạn đồng hành thủy chung, là cánh tay nối dài giúp người khiếm thị dò tìm vật cản, cảm nhận sự thay đổi của mặt đường để chủ động tránh xa rủi ro. Cây gậy giúp người khiếm thị mở lối, nhưng chính sự thấu hiểu và trách nhiệm của toàn xã hội mới làm cho con đường ấy thực sự bằng phẳng.

Dẫu vậy, lãnh đạo Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp Hội Người mù thành phố Hà Nội cũng chỉ rõ rằng, trong kỷ nguyên công nghệ hiện nay, việc chỉ trông cậy vào cây gậy trắng là chưa đủ. Điện thoại thông minh nếu được khai thác đúng cách sẽ trở thành “người trợ lý ảo” đắc lực, mở ra chân trời tự lập chưa từng có. Nhận thức rõ điều này, các chương trình đào tạo kỹ năng số của đơn vị luôn được xây dựng xoay quanh ba trụ cột liên hoàn và thực chất.

Khởi đầu bằng việc chuẩn hóa các thế tay an toàn và kỹ thuật sử dụng gậy trắng làm nền tảng cốt lõi, người khiếm thị tiếp tục được trang bị kỹ năng vận hành các ứng dụng công nghệ trong giao thông. Từ việc chủ động đặt xe công nghệ, người khiếm thị giờ đây hoàn toàn có thể nắm bắt lộ trình, thời gian xe đến bến và các điểm chuyển tuyến một cách chính xác thông qua các nền tảng số như Thẻ vé giao thông Hà Nội, ứng dụng “Tìm buýt” hay “BusMap Hà Nội”... Đi đôi với tiện ích công nghệ là năng lực nhận diện, xử lý tình huống bất ngờ khi tham gia giao thông.