Thêm giải pháp chống lạm thu trong trường học

Từ ngày 15-11, quy định mới về Ban đại diện cha mẹ học sinh có hiệu lực, làm rõ hơn những khoản không được vận động, thu từ phụ huynh. Các biện pháp này tạo thêm cơ sở chấn chỉnh lạm thu, song hiệu quả phụ thuộc vào việc thực hiện, công khai và xử lý vi phạm tại từng trường.

Quy định rõ hơn về các khoản thu

Theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Văn Hiền, ngăn chặn lạm thu là một trong những nhiệm vụ được ngành Giáo dục đặc biệt quan tâm ngay từ đầu năm học 2026-2027. Sở đã ban hành văn bản hướng dẫn quản lý thu, chi, yêu cầu các cơ sở giáo dục thực hiện đúng quy định, bảo đảm công khai, minh bạch.

Theo hướng dẫn, các khoản thu trong trường học gồm ba nhóm: Khoản thu theo quy định của pháp luật; khoản thu dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục theo danh mục, mức thu và cơ chế quản lý do cơ quan có thẩm quyền quy định; khoản tài trợ, đóng góp tự nguyện. Những khoản chưa đủ căn cứ pháp lý, chưa đúng thẩm quyền hoặc chưa công khai đầy đủ thông tin thì không được tổ chức thu.

Với trường công lập, các khoản dịch vụ thực hiện theo Nghị quyết số 60/2025/NQ-HĐND ngày 27-11-2025 của HĐND thành phố Hà Nội. Danh mục có các khoản như tiền ăn bán trú, chăm sóc bán trú, nước uống, đưa đón học sinh... Riêng tiền chăm sóc bán trú có mức trần 235.000 đồng/học sinh/tháng.

Căn cứ mức trần, nhà trường xây dựng dự toán chi phí để xác định mức thu cụ thể. Mức thu phải được thỏa thuận bằng văn bản với cha mẹ học sinh trên tinh thần tự nguyện, có sự thống nhất của Ban Giám hiệu và cơ quan quản lý cấp trên theo phân cấp trước khi ban hành, đồng thời không vượt mức quy định.

Dù đã có danh mục và mức trần, việc thu vẫn phải đúng đối tượng, mục đích và quy trình. Với các khoản tài trợ, đóng góp tự nguyện, nhà trường cần nói rõ mục đích vận động, công khai việc tiếp nhận, sử dụng và không gây sức ép với từng gia đình. Nếu thiếu những điều kiện này, việc thu tiền có thể gây băn khoăn, kể cả khi khoản thu được giới thiệu là tự nguyện.

Một thay đổi đáng chú ý trong năm học này là Thông tư số 81/2026/TT-BGDĐT về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh, ban hành ngày 28-9-2026, có hiệu lực từ ngày 15-11-2026. Theo quy định mới, Ban đại diện cha mẹ học sinh không được đặt ra khoản đóng góp bắt buộc, ấn định mức hỗ trợ bình quân hoặc tối thiểu, thời hạn đóng góp; không được trực tiếp vận động, thu, tiếp nhận, quản lý tiền hỗ trợ hoạt động của ban hoặc sử dụng danh nghĩa của mình để vận động tài trợ cho cơ sở giáo dục.

Những quy định này làm rõ hơn giới hạn trong việc vận động đóng góp từ phụ huynh. Tuy nhiên, văn bản chỉ phát huy tác dụng khi được thực hiện nghiêm túc tại từng trường. Các khoản thu cần được giải thích rõ căn cứ, mức thu và mục đích sử dụng; phụ huynh cũng cần biết phản ánh với ai khi phát hiện dấu hiệu bất hợp lý.

Tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm vi phạm

Từ tháng 10-2026, các đoàn kiểm tra của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội tiến hành kiểm tra công tác thu, chi tại các cơ sở giáo dục. Theo Phó Giám đốc Sở Trần Lưu Hoa, với những trường có phản ánh về thu, chi, Sở gửi văn bản tới các xã, phường để kiểm tra, xác minh theo phân cấp.

Sở yêu cầu các trường không thu khoản ngoài quy định, không thu hộ, không tổ chức thu gộp các khoản; đặc biệt, không lợi dụng hoặc mượn danh Ban đại diện cha mẹ học sinh để vận động, thu những khoản không đúng quy định. Hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm về công tác thu, chi tại đơn vị. Trường hợp vi phạm sẽ bị xử lý theo thẩm quyền hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền xử lý.

Theo bà Nguyễn Thị Bích Huyền, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Lý Thường Kiệt (phường Bồ Đề), nhà trường công khai số điện thoại cá nhân của Hiệu trưởng để trực tiếp tiếp nhận ý kiến, tâm tư, nguyện vọng của phụ huynh. Cách làm này được duy trì nhiều năm, giúp người đứng đầu nhà trường nắm bắt kịp thời những vấn đề phát sinh và chủ động xử lý trong phạm vi thẩm quyền. Nhà trường cũng công khai địa chỉ hộp thư điện tử và lịch tiếp công dân hằng tuần để phụ huynh học sinh nắm biết.

Việc kiểm tra không chỉ nhằm phát hiện khoản thu sai mà còn cần làm rõ quá trình tổ chức thu, quản lý và sử dụng tiền. Khi phát hiện vi phạm, cơ quan chức năng cần xác minh cụ thể, yêu cầu khắc phục và xử lý trách nhiệm liên quan. Đây cũng là cơ sở để hạn chế tình trạng sai phạm lặp lại qua các năm học.

Theo thông tin từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, đến cuối tháng 9-2026, Văn phòng Bộ đã tiếp nhận khoảng 30 phản ánh, kiến nghị liên quan đến lạm thu. Những phản ánh thuộc thẩm quyền địa phương được phân loại, chuyển tới cơ quan có thẩm quyền xác minh, xử lý. Bộ cũng yêu cầu các địa phương báo cáo tình hình thực hiện các khoản thu, số cơ sở có sai phạm, tổng số tiền thu sai, số tiền đã thu hồi hoặc hoàn trả và số cán bộ quản lý, giáo viên bị xử lý kỷ luật.