Tiêu dùng có trách nhiệm để chống lãng phí

Từ khuyến khích của pháp luật đến hành động thực tế

Luật Tiết kiệm, chống lãng phí, có hiệu lực từ ngày 1-7-2026 dành Chương III quy định về tiết kiệm, chống lãng phí trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng của doanh nghiệp, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân.

Đáng chú ý, khoản 2 Điều 21 của luật này khuyến khích nhân dân thực hiện nếp sống văn minh, tiết kiệm trong các hoạt động tiêu dùng. Điều 22, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí tiếp tục quy định trách nhiệm của cơ quan Nhà nước trong việc xây dựng, thực hiện các chính sách, biện pháp khuyến khích tiết kiệm, chống lãng phí phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và từng lĩnh vực.

Những quy định này tạo cơ sở pháp lý để vận động người dân hình thành thói quen tiêu dùng hợp lý, sử dụng hiệu quả các nguồn lực và góp phần lan tỏa văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí trong xã hội.

Tuy nhiên, theo luật sư Phạm Ngọc Thanh, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, cần hiểu đúng tính chất của quy định pháp luật. Ví như, việc mua điện thoại mới khi điện thoại cũ vẫn hoạt động tốt, hoặc thay một thiết bị gia dụng còn sử dụng được, không mặc nhiên là hành vi vi phạm pháp luật. Người tiêu dùng có quyền lựa chọn hàng hóa phù hợp với nhu cầu, điều kiện kinh tế và sở thích chính đáng của mình.

Vì vậy, tiết kiệm trong tiêu dùng không phải là kêu gọi người dân ngừng mua sắm, mà hướng đến việc giúp mỗi người cân nhắc kỹ hơn trước khi chi tiền, tránh những khoản chi không cần thiết và sử dụng sản phẩm hiệu quả hơn. Người dân cần tiêu dùng có trách nhiệm đó là cách để chống lãng phí.

Hiểu đúng về mua được giá rẻ với thực hành tiết kiệm

Khuyến mại và giảm giá là những hình thức xúc tiến thương mại có thể đem lại lợi ích cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, một sản phẩm có giá thấp chưa chắc đã giúp tiết kiệm nếu người mua không thực sự có nhu cầu sử dụng.

Một món đồ được mua vì giảm giá nhưng không bao giờ được dùng vẫn làm phát sinh chi phí. Một thiết bị mới có nhiều tính năng nhưng không phù hợp với nhu cầu có thể nhanh chóng trở thành vật dụng bị bỏ quên. Ngược lại, sản phẩm đang sử dụng tốt, nếu được bảo quản và bảo dưỡng đúng cách, có thể tiếp tục đáp ứng nhu cầu trong thời gian dài.

Theo chuyên gia pháp lý, từ góc độ quản lý chi tiêu gia đình, người tiêu dùng nên cân nhắc ba vấn đề trước khi mua hàng là: Sản phẩm có thực sự cần thiết không; đồ dùng hiện tại có còn đáp ứng nhu cầu không và tổng chi phí mua sắm, sử dụng, bảo dưỡng có hợp lý hay không.

Cách tiếp cận này giúp phân biệt giữa nhu cầu thực tế và mong muốn nhất thời. Tiết kiệm không phải là từ bỏ mọi nhu cầu, mà là sử dụng tiền bạc có tính toán, dành nguồn lực cho những mục đích thiết thực và phù hợp với khả năng tài chính.

Gắn tiêu dùng có trách nhiệm với định hướng bảo vệ môi trường của Thủ đô

Luật sư Phạm Ngọc Thanh cho biết, Luật Thủ đô 2026, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026, tạo cơ sở pháp lý cho việc xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô, trong đó có các quy định về bảo vệ môi trường.

Theo đó, khoản 1 Điều 13 Luật Thủ đô 2026 quy định thẩm quyền của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội trong việc ban hành chính sách về hạ tầng giao thông, vận tải, logistics và bảo vệ môi trường.

Trong đó, giao Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội quy định chính sách, biện pháp giảm phát thải nhựa trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và sinh hoạt; chính sách ưu đãi, hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực công nghiệp môi trường và dịch vụ môi trường.

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để Hà Nội cụ thể hóa các giải pháp bảo vệ môi trường, thúc đẩy tái chế và sử dụng tài nguyên hiệu quả. Tuy nhiên, các quy định này không đồng nghĩa với việc Luật Thủ đô 2026 trực tiếp đặt ra nghĩa vụ chung buộc mỗi cá nhân phải tiếp tục sử dụng mọi đồ dùng còn tốt hoặc hạn chế mua sắm hàng hóa mới.

Chuyên gia pháp lý cho rằng, từ góc độ thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, người dân có thể góp phần thực hiện mục tiêu giảm chất thải bằng những hành động phù hợp với điều kiện thực tế như: Cân nhắc nhu cầu trước khi mua hàng; kéo dài thời gian sử dụng sản phẩm khi còn phù hợp; hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần và thực hiện việc phân loại, chuyển giao chất thải theo quy định.

Luật sư Phạm Ngọc Thanh nhìn nhận: “Mối liên hệ giữa Luật Thủ đô 2026 và tiêu dùng có trách nhiệm cần được nhìn nhận ở định hướng hoàn thiện chính sách bảo vệ môi trường, kết hợp với các quy định pháp luật có liên quan và sự tự giác của mỗi người dân, thay vì suy diễn thành nghĩa vụ pháp lý mà Luật chưa trực tiếp quy định. Tuy nhiên, tiêu dùng có trách nhiệm, giảm chất thải, tăng cường tái chế và sử dụng tài nguyên hiệu quả là những vấn đề có ý nghĩa trong định hướng phát triển Thủ đô”.

Tại Hà Nội, Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí năm 2026 được ban hành kèm Quyết định số 6579/QĐ-UBND ngày 31-12-2025 của UBND thành phố Hà Nội, đã đặt ra các nhiệm vụ, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, đồng thời khuyến khích nhân dân thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng.

Bên cạnh đó, Kế hoạch số 207/KH-UBND ngày 30-5-2026 của UBND thành phố Hà Nội triển khai hoạt động hưởng ứng Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí năm 2026, với chủ đề là “Tiết kiệm năng lượng, thịnh vượng tương lai”, hướng đến nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động tiết kiệm trong toàn xã hội. Các văn bản trên là cơ sở để tiếp tục tuyên truyền, vận động xây dựng văn hóa tiết kiệm trong cộng đồng.

“Từ góc độ pháp luật, tôi cho rằng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong tiêu dùng không đồng nghĩa với cắt giảm mọi khoản chi, càng không phải là áp đặt một khuôn mẫu tiêu dùng cho tất cả mọi người. Đó là việc cân nhắc giữa nhu cầu, khả năng tài chính, giá trị sử dụng của sản phẩm và tác động của lựa chọn tiêu dùng đối với môi trường”, luật sư Phạm Ngọc Thanh nhấn mạnh.