Ngành hàng không toàn cầu trước sức ép chi phí

Sức ép chi phí lan rộng

Bước vào mùa đông đầu tiên kể từ khi xung đột tại Trung Đông gây ra cú sốc năng lượng, ngành hàng không thế giới đang đối mặt với sức ép chi phí ngày càng lớn.

Hàng loạt hãng bay tại châu Âu phải cắt giảm chuyến, điều chỉnh đội bay và thắt chặt chi tiêu, trong khi những doanh nghiệp nhỏ hơn chật vật duy trì dòng tiền sau giai đoạn phục hồi từ đại dịch Covid-19.

Dù đã hạ nhiệt so với thời điểm xung đột bùng phát, song giá nhiên liệu hàng không vẫn cao hơn khoảng 50% so với trước đó, khiến lợi nhuận của các hãng bay bị thu hẹp đáng kể.

Hiệp hội Vận tải hàng không quốc tế (IATA) ước tính chi phí nhiên liệu tăng có thể khiến toàn ngành phát sinh thêm khoảng 100 tỷ USD trong năm nay. Riêng Delta Air Lines, một trong những hãng hàng không lớn nhất nước Mỹ, ngày 9-10 đã hạ dự báo lợi nhuận cả năm do chi phí nhiên liệu dự kiến tăng thêm khoảng 6 tỷ USD.

Tại châu Âu, EasyJet - hãng hàng không của Anh dự kiến cắt giảm tổng cộng khoảng 1,4 triệu ghế trong lịch bay mùa đông 2026-2027, tương đương gần 3% năng lực vận chuyển dự kiến. Hãng Lufthansa của Đức cũng hạn chế sử dụng những máy bay cỡ lớn trên các đường bay có nhu cầu thấp. Theo dữ liệu của Cirium, chỉ riêng trong tháng 9, các hãng hàng không đã loại bỏ khoảng 6 triệu ghế khỏi lịch bay ba tháng cuối năm.

Trong bối cảnh mùa đông vốn là giai đoạn nhu cầu đi lại suy yếu, việc duy trì những chuyến bay không đủ khách có thể khiến các hãng chịu tổn thất lớn hơn khi giá nhiên liệu tăng cao.

Áp lực càng lớn khi những hợp đồng mua nhiên liệu theo giá cố định trước đây lần lượt hết hiệu lực, buộc nhiều doanh nghiệp phải chấp nhận mức giá mới cao hơn. Một số hãng thậm chí đã đề nghị hoãn thanh toán tiền thuê máy bay để giảm sức ép dòng tiền.

Bên cạnh nhiên liệu, các hãng hàng không châu Âu còn chịu sức ép từ phí sân bay, thuế hàng không và chi phí đáp ứng các quy định về giảm phát thải.

Ryanair - hãng hàng không giá rẻ của Ireland mới đây thông báo cắt khoảng 700.000 ghế trong lịch bay mùa đông tại Đức, đồng thời đóng cửa căn cứ máy bay ở Berlin từ ngày 24-10, chủ yếu do chi phí khai thác tại thị trường này quá cao. Hãng cũng chuyển máy bay sang những thị trường có điều kiện kinh doanh thuận lợi hơn, cho thấy chi phí đang ngày càng ảnh hưởng đến quyết định phân bổ năng lực vận chuyển.

Giám đốc điều hành Ryanair Michael O'Leary nói với Reuters rằng ngành hàng không đang trải qua một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng, với áp lực chi phí có thể kéo dài đến năm 2028. Nếu tình trạng này tiếp diễn, khả năng duy trì hoạt động của những doanh nghiệp có nền tảng tài chính yếu sẽ càng bị thu hẹp.

Giá vé tăng, thị trường phân hóa

Trước sức ép nhiên liệu đắt đỏ, lãnh đạo Ryanair từng cảnh báo giá vé mùa hè năm 2027 có thể tăng tới 20%. Việc các hãng đồng loạt thu hẹp lịch bay cũng khiến nguồn cung ghế giảm, có thể tạo thêm sức ép lên giá vé, khiến hành khách phải trả nhiều tiền hơn trong khi lựa chọn chuyến bay ít đi.

Trong khi nhu cầu đối với những chuyến bay đường dài và dịch vụ hạng thương gia vẫn tương đối ổn định bất chấp giá vé tăng mạnh, thị trường du lịch nghỉ dưỡng tại châu Âu đã xuất hiện dấu hiệu suy yếu. Hành khách phổ thông nhạy cảm hơn với chi phí đi lại, khiến các hãng hàng không giá rẻ chịu sức ép lớn hơn trong việc duy trì lượng khách và bảo vệ lợi nhuận.

EasyJet ghi nhận lượng đặt vé cho mùa hè năm tới thấp hơn những năm trước, dù xu hướng đặt vé sát ngày khởi hành có thể phần nào lý giải diễn biến này. Ngược lại, Lufthansa và IAG (tập đoàn hàng không đa quốc gia Anh - Tây Ban Nha) cho biết nhu cầu ở phân khúc cao cấp vẫn tương đối vững, phản ánh lợi thế của những hãng có mạng đường bay đa dạng và tỷ trọng khách thương gia lớn.

Đối với các hãng nhỏ và vừa, nguồn lực tài chính hạn chế khiến việc ứng phó với chi phí nhiên liệu tăng cao trở nên khó khăn hơn, nhất là khi vẫn phải duy trì các khoản chi cố định cho máy bay, nhân sự và vận hành. Giám đốc điều hành IAG, tập đoàn sở hữu British Airways, Luis Gallego cảnh báo một số doanh nghiệp có thể đứng trước nguy cơ ngừng hoạt động trong mùa đông năm nay.

Những khó khăn đã thể hiện qua trường hợp Spirit Airlines tại Mỹ ngừng hoạt động hồi tháng 5. Trong khi đó, airBaltic của Latvia phải tiến hành thủ tục tái cơ cấu tài chính theo luật phá sản Mỹ vào tháng 9, dù vẫn duy trì các chuyến bay. Các trường hợp này phản ánh sức ép ngày càng lớn đối với những doanh nghiệp có khả năng chống chịu tài chính hạn chế.

Khi chi phí tăng và nhu cầu suy yếu, những hãng lớn có thể chủ động điều chỉnh mạng đường bay, tập trung vào thị trường sinh lời cao và hạn chế khai thác trong mùa thấp điểm. Các hãng nhỏ thường có ít lựa chọn hơn, khiến khoảng cách về khả năng cạnh tranh giữa các doanh nghiệp có nguy cơ tiếp tục gia tăng.

Việc giảm tần suất chuyến bay và tăng giá vé còn có thể ảnh hưởng tới ngành du lịch, khách sạn và những dịch vụ phụ thuộc vào kết nối hàng không quốc tế, nhất là tại các thị trường phụ thuộc nhiều vào khách du lịch nước ngoài. Những điểm đến có ít đường bay thay thế có thể chịu tác động rõ rệt hơn khi các hãng điều chuyển máy bay sang những thị trường sinh lời cao.

Dù nhu cầu đi lại trên các đường bay dài và phân khúc cao cấp vẫn là điểm tựa, triển vọng ngành hàng không tiếp tục phụ thuộc lớn vào diễn biến giá năng lượng. Nếu chi phí nhiên liệu duy trì ở mức cao, quá trình tái cơ cấu có thể diễn ra nhanh hơn, làm thay đổi tương quan cạnh tranh giữa các hãng bay, đồng thời ảnh hưởng đến chi phí đi lại và khả năng kết nối giữa các nền kinh tế.