Đổi mới giám sát trong chuyển đổi số: Lấy hiệu quả giải quyết vấn đề làm thước đo

Sáng 9-10, tại Hội nghị về công tác dân nguyện và giám sát năm 2026 - khu vực phía Bắc do Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội tổ chức, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt (đại biểu chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội) tham luận về đổi mới công tác giám sát của cơ quan dân cử trong bối cảnh chuyển đổi số.

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Việt, hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND thời gian qua có nhiều đổi mới, ngày càng đi vào những vấn đề thiết thực. Tuy nhiên, trong khi quản lý nhà nước ngày càng được số hóa, dữ liệu phong phú hơn, phương thức giám sát ở nhiều nơi vẫn chủ yếu dựa vào báo cáo của cơ quan chịu sự giám sát. Việc theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện kiến nghị sau giám sát cũng chưa đầy đủ.

Đại biểu cho rằng, chuyển đổi số không đơn thuần là thay hồ sơ giấy bằng hồ sơ điện tử, mà phải thay đổi căn bản cách phát hiện vấn đề, kiểm chứng thông tin, xác định trách nhiệm và đánh giá kết quả.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt phân tích, trước hết cần chuyển từ giám sát chủ yếu dựa trên báo cáo sang giám sát dựa trên dữ liệu và chứng cứ. Cơ quan dân cử cần được tiếp cận, khai thác và đối chiếu các nguồn dữ liệu quản lý nhà nước theo thẩm quyền, kết hợp với kết quả thanh tra, kiểm toán và phản ánh của cử tri. Như vậy mới tạo hiệu quả sắc bén cho hoạt động giám sát.

Cùng với đó, hoạt động giám sát cần chuyển từ giám sát sau sự việc sang giám sát chủ động, có khả năng cảnh báo sớm. Hiện nay, nhiều vấn đề chỉ được đưa vào chương trình giám sát khi đã trở thành điểm nóng hoặc gây bức xúc kéo dài. Trong môi trường số, việc phân tích dữ liệu có thể giúp nhận diện sớm những dấu hiệu bất thường về tiến độ đầu tư, giải quyết thủ tục hành chính, khiếu nại, tố cáo và thực thi chính sách.

"Giám sát tốt không chỉ là phát hiện sai phạm, mà còn phải góp phần phòng ngừa sai phạm và ngăn chặn những hệ lụy có thể xảy ra. Giám sát còn để phát hiện điểm nghẽn nhằm kiến tạo chính sách; giám sát không chỉ để đánh giá những việc đã làm mà còn giám sát việc đã giao nhưng không làm", đại biểu Nguyễn Ngọc Việt nhấn mạnh.

Đặc biệt, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt cho rằng, cần coi việc thực hiện kiến nghị sau giám sát là thước đo quan trọng nhất của hiệu quả giám sát. Vì vậy, đại biểu đề xuất xây dựng hệ thống theo dõi thống nhất, trong đó mỗi kiến nghị giám sát phải xác định rõ cơ quan có trách nhiệm, thời hạn thực hiện, tiến độ xử lý và kết quả cần đạt được. Việc cập nhật tiến độ có thể theo dõi được bằng áp dụng công nghệ số, qua đó nhận diện những kiến nghị quá hạn và lựa chọn nội dung cần tái giám sát. Đây là giải pháp có thể triển khai ngay và có khả năng tạo ra thay đổi thực chất.

Đại biểu cũng cho rằng, cần gắn chặt hoạt động dân nguyện với hoạt động giám sát, lấy những vấn đề của người dân làm một trong những căn cứ xác định trọng tâm giám sát. Trong đó, cần xây dựng cơ chế liên thông giữa dữ liệu tiếp xúc cử tri, tiếp công dân, xử lý đơn thư với dữ liệu phục vụ hoạt động giám sát.

Từ những phân tích trên, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt kiến nghị Ủy ban Dân nguyện và Giám sát nghiên cứu, đề xuất khung dữ liệu chung phục vụ hoạt động giám sát của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND, xác định rõ những nhóm dữ liệu thiết yếu, cơ chế chia sẻ, phân quyền truy cập và trách nhiệm bảo đảm chất lượng thông tin.

Ưu tiên xây dựng hệ thống theo dõi việc thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát và kiến nghị cử tri, trong đó có chức năng cảnh báo quá hạn, ghi nhận kết quả xử lý, lưu giữ chứng cứ và hỗ trợ đánh giá mức độ giải quyết thực chất. Đồng thời, lựa chọn một số địa phương có điều kiện để thí điểm mô hình giám sát dựa trên dữ liệu, trước mắt tập trung vào những lĩnh vực người dân quan tâm, như: Đất đai, đầu tư công, thủ tục hành chính và giải quyết khiếu nại, kiến nghị. Sau thí điểm, cần đánh giá bằng hiệu quả thực tế trước khi nhân rộng.