Khơi lại những dòng sông giữa lòng thành phố

Đưa dòng nước trở lại mặt đất

Dòng Cheonggyecheon chảy qua khu trung tâm Seoul (Hàn Quốc) từng bị che phủ để nhường chỗ cho đường giao thông, phía trên sau đó hình thành một tuyến cao tốc trên cao. Đến đầu những năm 2000, khi công trình xuống cấp, thành phố quyết định tháo dỡ tuyến cao tốc thay vì tiếp tục sửa chữa, qua đó khôi phục dòng suối từng biến mất khỏi cảnh quan đô thị.

Dự án bắt đầu năm 2003 và sau hơn hai năm đã đưa khoảng 5,84km Cheonggyecheon trở lại mặt đất. Cây xanh, lối đi bộ và các khoảng nghỉ ven nước được bố trí dọc hai bên, biến khu vực vốn chủ yếu dành cho phương tiện cơ giới thành một khoảng mở xuyên qua trung tâm thành phố.

Người dân từ đó có thêm nơi đi bộ, nghỉ chân và tiếp cận mặt nước, trong khi một phần khu trung tâm được tổ chức lại theo hướng dành nhiều không gian hơn cho các hoạt động công cộng. Ngân hàng Thế giới đánh giá việc khôi phục Cheonggyecheon đã thúc đẩy quá trình chỉnh trang rộng hơn ở trung tâm Seoul và góp phần tạo điều kiện cho những thay đổi về giao thông công cộng.

Tại Utrecht (Hà Lan), Catharijnesingel vốn thuộc hệ thống hào nước bao quanh khu trung tâm lịch sử nhưng khoảng năm 1970, một đoạn bị lấp để làm đường trong thời kỳ thành phố ưu tiên không gian cho ô tô. Sau nhiều thập kỷ, Utrecht khôi phục tuyến kênh và đến năm 2020 đã mở lại khoảng 1,1km, nối liền vành đai mặt nước quanh khu trung tâm.

Dọc hai bên bờ, thành phố bổ sung cây xanh, lối đi bộ và không gian sinh hoạt công cộng, đồng thời tạo lối đi thuận tiện hơn giữa khu phố cổ với các khu vực xung quanh. Từ tháng 9-2026, Utrecht tiếp tục hạn chế ô tô và xe máy đi xuyên qua một phần Catharijnesingel, dành thêm chỗ cho người đi bộ và xe đạp, đồng thời cải thiện tuyến đi lại giữa ga trung tâm và khu phố cổ.

Nếu Cheonggyecheon gắn với việc tái thiết một trục lớn giữa trung tâm Seoul, quá trình khôi phục Catharijnesingel phản ánh sự thay đổi trong cách Utrecht phân bổ không gian đô thị, từ ưu tiên ô tô sang dành nhiều chỗ hơn cho mặt nước, người đi bộ và xe đạp.

Khơi mở từng đoạn giữa lòng phố

Tại Yonkers, phía Bắc New York (Mỹ), sông Saw Mill được khôi phục theo từng đoạn thay vì mở lại toàn bộ tuyến. Từ những năm 1920, nhiều đoạn sông chảy qua trung tâm thành phố đã bị đưa xuống lòng đất, phía trên dần hình thành đường sá, công trình và bãi đỗ xe, khiến dòng sông gần như biến mất khỏi cảnh quan đô thị.

Thành phố lựa chọn những vị trí có thể kết hợp mặt nước với không gian công cộng, bắt đầu tại Larkin Plaza, nơi một bãi đỗ xe được chuyển thành Van der Donck Park. Công viên mở cửa năm 2012, với sông Saw Mill chảy lộ thiên giữa cây xanh và các lối đi bộ.

Việc khơi mở sau đó được tiếp tục tại các khu vực lân cận. Năm 2016, khoảng 30m dòng sông được phục hồi tại Mill Street cùng gần 1.900m² không gian công cộng; một đoạn khác tại New Main Street hoàn thành năm 2018.

Tại Van der Donck Park, gần 1.280m² sinh cảnh thủy sinh được tạo mới, trong khi tuyến dẫn nước cũ dưới lòng đất vẫn được giữ lại để hỗ trợ thoát nước khi lưu lượng sông tăng cao. Khu vực sau phục hồi ghi nhận nhiều loài thủy sinh và động vật hoang dã như cá chình Mỹ, cá trích sông, rùa và một số loài chim.

Năm 2015, Yonkers được đưa vào Urban Wildlife Refuge Partnership, chương trình của Cơ quan Cá và Động vật hoang dã Mỹ nhằm thúc đẩy bảo tồn thiên nhiên trong các khu vực đô thị. Sông Saw Mill từ đó không chỉ trở lại như một phần của không gian công cộng mà còn góp phần phục hồi sinh cảnh ngay giữa trung tâm thành phố.