EU đề xuất cơ chế mở rộng mới

Theo đề xuất, các nước mới gia nhập EU có thể phải trải qua một giai đoạn giám sát và bảo vệ kéo dài, trong đó khối có quyền áp dụng các biện pháp xử lý nếu một quốc gia vi phạm nghiêm trọng những cam kết đã đưa ra trong quá trình đàm phán gia nhập, đặc biệt trong các lĩnh vực pháp quyền, dân chủ và các quyền cơ bản.

Ủy viên châu Âu phụ trách mở rộng Marta Kos cho biết mục tiêu của cơ chế mới là bảo đảm các quốc gia gia nhập duy trì những tiêu chuẩn cần thiết để trở thành thành viên EU. Bà nhấn mạnh các biện pháp được đề xuất không nhằm tạo ra sự phân biệt giữa các thành viên mà là một cơ chế bảo đảm để xử lý những trường hợp vi phạm nghiêm trọng.

Theo bà Kos, các biện pháp này có thể được ví như một “chính sách bảo hiểm”, chỉ được kích hoạt khi xuất hiện những vi phạm nghiêm trọng. Tùy mức độ, EU có thể hạn chế hỗ trợ tài chính hoặc trong trường hợp nghiêm trọng nhất, đình chỉ quyền bỏ phiếu của quốc gia thành viên mới tại Hội đồng EU.

Theo đó, thời hạn áp dụng các biện pháp bảo vệ được đề xuất lên tới 15 năm sau khi một quốc gia gia nhập. Tuy nhiên, cơ chế cụ thể sẽ được đàm phán giữa EU và từng nước, sau đó được quy định trong hiệp ước hoặc văn bản pháp lý liên quan đến việc gia nhập.

Song song với việc tăng cường các điều kiện bảo đảm, EU cũng đưa ra cách tiếp cận mới nhằm thúc đẩy quá trình hội nhập từng bước của các quốc gia ứng cử viên.

Những nước đạt tiến bộ đáng kể trong cải cách và thể hiện mức độ phù hợp chiến lược với EU có thể tham gia một số chính sách của khối trước khi hoàn tất tiến trình gia nhập.

Bà Kos gọi đây là một “chất xúc tác cho việc mở rộng” và là “cầu nối” giữa mục tiêu địa chính trị của EU trong việc ổn định châu Âu với nguyên tắc gia nhập dựa trên năng lực và kết quả cải cách của từng quốc gia.

Các lĩnh vực được dự kiến nghiên cứu để mở rộng hội nhập từng bước gồm năng lượng, giao thông vận tải, trí tuệ nhân tạo, an ninh và quốc phòng. Việc tham gia sẽ không mang tính tự động mà phụ thuộc vào tiến độ cải cách, mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn của EU và có thể bị đảo ngược nếu các điều kiện không còn được bảo đảm.

Ủy viên Kos đồng thời nhấn mạnh hội nhập từng bước không thể thay thế tư cách thành viên đầy đủ. Theo bà, mục tiêu cuối cùng của tiến trình vẫn là đưa các quốc gia đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn trở thành thành viên chính thức của EU.

Trong số các quốc gia ứng cử viên, bà Kos xác định Montenegro, Albania, Moldova và Ukraine là những nước đang ở vị trí hàng đầu trong tiến trình gia nhập và cho biết EU dự kiến xây dựng lộ trình định hướng riêng cho từng nước.

Đề xuất mới cũng đề cập yêu cầu cải tổ cơ chế ra quyết định của EU nhằm chuẩn bị cho khả năng khối tiếp nhận thêm nhiều thành viên. Bà cho rằng việc mở rộng trong tương lai có thể làm gia tăng những khó khăn trong quá trình đạt đồng thuận nếu cơ chế bỏ phiếu nhất trí tiếp tục được áp dụng rộng rãi.

Theo đó, EU tiếp tục ủng hộ việc sử dụng các điều khoản chuyển tiếp để chuyển từ bỏ phiếu nhất trí sang bỏ phiếu theo đa số đủ điều kiện trong một số lĩnh vực, bao gồm các biện pháp trừng phạt, chống gian lận thuế và một số quyết định tài chính liên quan đến chính sách năng lượng.

EU cũng đề xuất áp dụng bỏ phiếu đa số đủ điều kiện đối với một số quyết định trong quá trình đàm phán gia nhập, như mở các nhóm đàm phán hoặc thông qua những quyết định trung gian.

Gói đề xuất trên sẽ được đưa ra thảo luận giữa các quốc gia thành viên, Nghị viện châu Âu và Hội đồng EU, trong bối cảnh liên minh đang xem xét những điều chỉnh về thể chế và chính sách để chuẩn bị cho một đợt mở rộng trong tương lai.

Tổng hợp