Kinh nghiệm Cuxhaven trong phát triển Trung tâm Năng lượng tái tạo

Đó là kinh nghiệm được ông Kai Sawischlekwski, Phó Trưởng Cơ quan Phát triển Kinh tế của Thành phố Cuxhaven, bang Lower Saxony, Đức, chia sẻ với Báo Hànộimới khi Việt Nam đang nghiên cứu phát triển Trung tâm Năng lượng tái tạo (RE Hub) - một mô hình nổi bật trong khuôn khổ Dự án thúc đẩy năng lượng tái tạo do Chính phủ Đức tài trợ.

Thưa ông, thành phố Cuxhaven bắt đầu phát triển trung tâm công nghiệp điện gió ngoài khơi như thế nào? Theo đó, Việt Nam cần tính đến điều gì ngay từ đầu khi xây dựng các trung tâm năng lượng tái tạo, đặc biệt là vai trò của chính quyền địa phương, cảng biển và doanh nghiệp?

Quá trình phát triển của Cuxhaven dựa trên một quy hoạch tổng thể về điện gió ngoài khơi. Thành phố xây dựng quy hoạch này vào năm 2003 cùng với bang Lower Saxony và cộng đồng doanh nghiệp khi đó, trong đó có PNE AG (công ty phát triển điện gió hoạt động tại Đức, Hungary, Pháp, Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ).

Tuy nhiên, quy hoạch này không phải là một bản kế hoạch cố định mà có thể điều chỉnh theo tình hình thực tế, bởi khi xây dựng vào năm 2003, không thể biết trước những thay đổi sẽ diễn ra trong những năm sau đó.

Việc xây dựng hạ tầng cảng và các khu thương mại quy mô lớn rất tốn kém. Từ năm 2003, Cuxhaven liên tục nhận được sự hỗ trợ của bang Lower Saxony, Chính phủ Liên bang Đức và Liên minh châu Âu.

Theo kinh nghiệm của Cuxhaven, muốn xây dựng một trung tâm điện gió ngoài khơi, trước hết phải chuẩn bị hạ tầng từ sớm, có tầm nhìn dài hạn và tính đến khả năng mở rộng. Cảng cần có những khu vực rộng, đủ sức tiếp nhận và xử lý cấu kiện nặng, đồng thời phải có độ sâu phù hợp cho tàu thuyền.

Cuxhaven luôn hướng tới việc thu hút một nhà sản xuất cấu kiện lớn, nặng hoặc một nhà sản xuất thiết bị gốc (doanh nghiệp sản xuất các thiết bị chính cho ngành điện gió). Ví dụ, chúng tôi đã mất đến 9 năm chỉ để đàm phán với riêng Tập đoàn Siemens.

Chính quyền thành phố rất coi trọng việc thu hút những doanh nghiệp lớn, tạo việc làm, bởi họ vừa mang lại nguồn thu thuế vừa tăng thu nhập cho người dân và thúc đẩy sức mua tại địa phương.

Từ khi xây dựng quy hoạch tổng thể, Thành phố Cuxhaven và bang Lower Saxony, đơn vị sở hữu cảng, luôn phối hợp chặt chẽ. Nhờ đó, các quyết định được đưa ra nhanh chóng, công trình được triển khai kịp thời và tạo sự tin cậy đối với doanh nghiệp trong ngành.

Sau hơn 20 năm phát triển, đâu là những yếu tố then chốt giúp Cuxhaven thu hút doanh nghiệp và hình thành chuỗi cung ứng điện gió ngoài khơi? Với Việt Nam, những yếu tố nào có thể giúp thu hút đầu tư và củng cố chuỗi giá trị trong nước?

Điều quan trọng nhất là thành phố và bang Lower Saxony đã chủ động ngay từ sớm.

Cuxhaven luôn hoàn tất thủ tục cấp phép cho các bến cảng từ sớm và có sự chuẩn bị dài hạn. Chi phí xây dựng và tiến độ cũng được tính toán, kiểm soát chặt chẽ.

Các khu thương mại, công nghiệp được quy hoạch và chuẩn bị sẵn để doanh nghiệp có thể nhanh chóng triển khai khi quyết định đặt cơ sở tại Cuxhaven.

Khi quy hoạch phát triển cần thay đổi, thành phố và bang nhanh chóng điều chỉnh cho phù hợp.

Nguồn lao động cũng là một yếu tố cần tính đến khi thu hút doanh nghiệp. Cuxhaven thường xuyên trao đổi với Cơ quan Việc làm và Trung tâm Việc làm để sớm xây dựng các chương trình đào tạo, nâng cao tay nghề, chẳng hạn như các khóa đào tạo nghề hàn.

Với những doanh nghiệp lớn, cần tính trước nhu cầu nhân lực và khả năng đáp ứng tại địa phương, đồng thời chuẩn bị đội ngũ cho những công việc sẽ phát sinh trong tương lai.

Việt Nam nên bắt đầu từ đâu nếu muốn biến các trung tâm năng lượng tái tạo từ một ý tưởng quy hoạch thành một hệ sinh thái công nghiệp vận hành thực tế? Có bài học nào từ Cuxhaven mà Việt Nam cần thận trọng áp dụng và điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện của mình không, thưa ông?

Theo kinh nghiệm của chúng tôi, không nên xem khái niệm này như một tập hợp các hướng dẫn cứng nhắc hay một khuôn khổ bó buộc.

Không nên vội xác định một địa điểm sẽ làm cảng sản xuất, cảng phục vụ lắp đặt hay cảng dịch vụ, bảo trì. Cần để ngỏ nhiều phương án nhất có thể, bởi tùy vị trí của từng địa điểm so với các trang trại điện gió mà có thể lựa chọn những hướng đi khác nhau.

Một doanh nghiệp lớn giữ vai trò hạt nhân, chẳng hạn như Siemens Gamesa, rất quan trọng. Sự hiện diện của một doanh nghiệp như vậy tạo vị thế khác hẳn cho Cuxhaven, đồng thời giúp thu hút nhà cung cấp và doanh nghiệp dịch vụ, nhất là khi các cấu kiện ngày càng lớn và nặng.

Cũng cần nhìn sang các nước láng giềng, nơi đã có những trung tâm hoặc mô hình hoạt động tương tự. Giữa các khu vực luôn có sự cạnh tranh nhất định, dù không phải lúc nào cũng dễ nhận thấy.

Có thể xây dựng mô hình hợp tác tương tự Liên minh Cảng điện gió (Wind Port Alliance) tại khu vực Biển Bắc, qua đó thống nhất các yêu cầu về cảng của các đơn vị vận hành trang trại điện gió và chủ đầu tư dự án.

Kinh nghiệm của Cuxhaven cho thấy, xây dựng một trung tâm năng lượng tái tạo là quá trình chuẩn bị dài hạn nhưng không khép kín trong một quy hoạch cố định. Hạ tầng, mặt bằng, nhân lực và doanh nghiệp cần được chuẩn bị đồng thời, trong khi chức năng của trung tâm vẫn phải đủ linh hoạt để thay đổi theo vị trí, nhu cầu của thị trường và sự phát triển của ngành năng lượng.

Xin trân trọng cảm ơn ông!