Phòng ngừa cháy nổ do điện: Cần nhận diện và xử lý trước khi sự cố xảy ra

Hơn 2/3 số vụ cháy liên quan sự cố điện

Mới đây, một vụ cháy xảy ra tại buồng kỹ thuật khu vực hành lang tầng 10, tòa nhà E2, chung cư Ecohome 1, phường Đông Ngạc, khiến nhiều cư dân hoang mang, tìm cách thoát hiểm. Trước đó 2 tuần, tại chung cư số 90 Nguyễn Tuân, vụ cháy xảy ra tại căn hộ tầng 12, tòa HH2 cũng được xác định nguyên nhân do chập điện tại ổ sạc điện thoại.

Không chỉ tại chung cư, các vụ cháy liên quan sự cố điện còn được ghi nhận tại cơ sở kinh doanh, khu vực sửa chữa. Ngày 18-2, hai gian sửa xe máy tại A5 Khu đô thị mới Đại Kim, phường Định Công, xảy ra cháy trên diện tích gần 100m². Khu vực xảy cháy có nhiều lốp xe, dầu mỡ, phụ tùng khiến ngọn lửa bùng phát dữ dội. Nguyên nhân ban đầu cũng được cơ quan chức năng nhận định nghi do chập điện. Ngày 14-5, cháy xảy ra tại một siêu thị ở tầng 1 nhà G3, khu tập thể Vĩnh Phúc, phường Ngọc Hà. Đám cháy xuất phát tại khu vực quầy thu ngân và được khống chế sau ít phút; nguyên nhân được xác định do chập điện.

Hàng loạt vụ cháy trên cho thấy, sự cố điện có thể phát sinh ở nhiều không gian, loại hình công trình khác nhau. Trong đó, các thiết bị và hệ thống điện vốn được sử dụng thường xuyên lại có thể trở thành nguồn phát sinh cháy nếu không bảo đảm an toàn.

Những nguy cơ dễ nhận thấy

Theo ông Bùi Xuân Thái, Phó Chủ tịch Hiệp hội PCCC & CNCH Việt Nam (VFRA), đa số các vụ hỏa hoạn xuất phát từ sự cố chập, cháy thiết bị điện. Những sai sót rất phổ biến và rất dễ nhận thấy khiến nguy cơ cháy nổ từ các thiết bị điện tăng cao chính là do việc lựa chọn thiết bị, thiết kế và thi công đấu nối hệ thống điện.

Ông Thái phân tích, một số gia đình, đơn vị đã có những sai sót khi sử dụng dây điện có tiết diện quá nhỏ so với công suất thiết bị như điều hòa, bình nóng lạnh. Điều này gây quá tải, sinh nhiệt và chảy vỏ cách điện. Ổ cắm, phích cắm, aptomat không rõ nguồn gốc, dây điệnccó lõi đồng pha tạp cũng dễ phát sinh phóng điện, quá nhiệt. Bên cạnh đó, một số gia đình không lắp aptomat chống giật (RCD/RCBO) hoặc dùng aptomat có định mức quá lớn so với tải, khiến thiết bị không tự ngắt khi xảy ra quá tải, rò điện.

Trong thiết kế, một số gia đình và xưởng sản xuất đã không tính toán đồng bộ công suất, dùng một đường dây chung cho nhiều thiết bị công suất lớn. Khi có nhu cầu bổ sung thiết bị, các gia đình đã đấu nối, câu móc làm gia tăng công suất chịu tải của hệ thống điện. Còn ở khâu thi công, các mối nối lỏng lẻo, cọc kẹp, cầu đấu không chuẩn gây ra hiện tượng đánh lửa hồ quang tại điểm tiếp xúc khiến thiết bị sinh nhiệt, gây cháy. “Hệ thống điện cần được thiết kế và lắp đặt tuân thủ các quy chuẩn, tiêu chuẩn về PCCC, đặc biệt tại các khu vực có nguy cơ cháy nổ cao như khu vực sản xuất, kinh doanh”, ông Bùi Xuân Thái nói.

Bên cạnh việc thiết kế, thi công, việc kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ, nhất là với dây dẫn và thiết bị công suất lớn, cũng cần được chú trọng để kịp thời phát hiện nguy cơ mất an toàn.

Không chỉ hệ thống điện, vật liệu và cách bố trí nội thất cũng cần được tính đến. Ông Thái khuyến nghị, các ổ cắm, thiết bị tỏa nhiệt cần đặt cách xa rèm, giường, sofa; không cắm nhiều thiết bị công suất lớn chung một ổ điện và nên lắp thiết bị báo khói, báo cháy phù hợp.

Đẩy nạnh chủ động phòng ngừa bằng công nghệ

Bên cạnh việc nâng cao ý thức và kỹ năng an toàn điện của người dân, Hà Nội đang từng bước ứng dụng công nghệ để hỗ trợ phòng ngừa nguy cơ cháy, nổ do điện.

Theo Cục Cảnh sát PCCC và CNCH, sự bất cẩn trong sử dụng điện, thiết bị sinh nhiệt và việc chấp hành quy định về PCCC chưa đầy đủ là một trong những nguyên nhân dẫn đến cháy tại chung cư, nhà cao tầng. Người dân cần thường xuyên kiểm tra hệ thống điện, kịp thời thay thế dây dẫn, thiết bị hư hỏng; tắt thiết bị khi không sử dụng, nhất là bếp, bàn là, quạt sưởi, máy sấy và các loại pin sạc.

Việc cắm đồng thời nhiều thiết bị điện công suất lớn vào cùng một ổ cắm cũng cần được đặc biệt lưu ý vì có thể gây quá tải, chập điện và phát sinh cháy. Các thiết bị điện, điện tử cần có nguồn gốc rõ ràng, bảo đảm chất lượng. Với thiết bị sử dụng pin, cơ quan chức năng khuyến cáo không sạc xe đạp điện, xe máy điện, điện thoại hoặc pin dự phòng qua đêm khi không có thiết bị tự ngắt hoặc không có người kiểm soát. Không sạc thiết bị trên hoặc gần đệm, rèm, giấy, nhựa, xăng dầu; tránh sạc tại nơi có ánh nắng trực tiếp hoặc nhiệt độ cao.

Thực hiện Kế hoạch liên ngành số 3518 ngày 16-4-2026, Công an thành phố Hà Nội phối hợp với Sở Công Thương, Tổng công ty Điện lực thành phố Hà Nội và Sở Khoa học và Công nghệ xây dựng, đưa vào vận hành mini app “Tư vấn an toàn PCCC trong quản lý và sử dụng điện” trên iHanoi.

Sau khoảng một tháng triển khai, tiện ích tiếp nhận gần 500 đề nghị của người dân; các lực lượng chức năng đã phối hợp tư vấn, giải quyết khoảng 98% số đề nghị. Qua tiện ích, người dân có thể chủ động tiếp cận kiến thức về an toàn điện, tự đánh giá mức độ an toàn trong sử dụng điện và kết nối với lực lượng chức năng để được tư vấn, hỗ trợ khi cần thiết.

Cùng với đó, Hà Nội đang từng bước đưa dữ liệu và trí tuệ nhân tạo vào công tác dự báo, cảnh báo nguy cơ mất an toàn hệ thống, thiết bị điện. Theo Đề án “Ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo AI để dự báo, cảnh báo nguy cơ mất an toàn hệ thống, thiết bị điện trên địa bàn thành phố”, mục tiêu là xây dựng mô hình quản trị rủi ro an toàn điện dựa trên dữ liệu, ứng dụng IoT, dữ liệu lớn và AI để nhận diện, dự báo, cảnh báo sớm nguy cơ mất an toàn điện, cháy, nổ do điện.

Mô hình dự kiến kết hợp dữ liệu của ngành điện với dữ liệu PCCC, xây dựng, hạ tầng trạm sạc, phản ánh hiện trường, kết quả kiểm tra, xử lý... Qua đó, phương thức quản lý từng bước chuyển từ xử lý sự cố sang chủ động phòng ngừa, cảnh báo sớm và quản lý theo mức độ rủi ro.

Theo lộ trình, năm 2026, thành phố hoàn thiện đề án, chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng bộ tiêu chí rủi ro, mô hình liên ngành, chuẩn bị kết nối IOC/SOC/iHanoi và lựa chọn địa bàn thí điểm. Theo đề án, năm 2027 Hà Nội sẽ triển khai thí điểm và đến giai đoạn 2028-2030 sẽ mở rộng trên toàn địa bàn thành phố. Việc ứng dụng AI được xác định là công cụ hỗ trợ, không thay thế hoạt động kiểm tra, xác minh, kết luận và quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Cùng với ứng dụng công nghệ, thành phố đặt mục tiêu 100% cơ sở sản xuất, kinh doanh và hộ gia đình được tiếp cận thông tin tuyên truyền, tư vấn, hướng dẫn về an toàn điện. Trong đó, 80% hộ gia đình khu vực đô thị và tối thiểu 50% hộ gia đình tại vùng nông thôn, đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi được tập huấn kỹ năng an toàn điện trực tiếp hoặc trực tuyến.

Đến năm 2030, Hà Nội phấn đấu giảm 20% số vụ cháy, nổ có nguyên nhân chính từ chập điện, sự cố điện và số vụ tai nạn do điện giật so với giai đoạn 2020-2025. Thành phố cũng ưu tiên kiểm soát nguy cơ tại nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh; nhà ở nhiều tầng, nhiều căn hộ; chung cư; chợ; trung tâm thương mại; cơ sở y tế, giáo dục và trạm sạc xe điện.

Phòng ngừa cháy, nổ do điện, mỗi gia đình cần lựa chọn thiết bị bảo đảm chất lượng, lắp đặt đúng kỹ thuật, sử dụng an toàn và thường xuyên kiểm tra hệ thống điện. Để làm được việc đó, mỗi người dân cần chủ động nâng cao hiểu biết về điện, đồng thời ứng dụng các công cụ cảnh báo và quản lý hiệu quả. Chỉ có như thế, nguy cơ cháy do điện mới được nhận diện và xử lý trước khi sự cố xảy ra.