Bày trận mới

Động thái này có thể mở ra quá trình chuyển từ đối đầu trên lĩnh vực năng lượng sang dùng năng lượng làm công cụ để tháo gỡ chính cuộc đối đầu ấy, để mặc cả và từng bước mở lại quan hệ kinh tế song phương.

PJSC Lukoil được nhắc tới vào thời điểm hiện tại bởi liên quan đến nhiều lợi ích. Nga cần giải pháp cho những tài sản ở bên ngoài đang bị phong tỏa và cần thị trường năng lượng ít bị hạn chế hơn. Mỹ cần giá năng lượng ổn định hơn và muốn kiểm soát nhịp độ mở cửa đối với Nga.

Trong khi đó, các nhà đầu tư nhìn thấy một danh mục tài sản lớn. Thị trường thế giới đang cần thêm nguồn cung năng lượng, trong khi giá dầu và nhiên liệu đang chịu nhiều sức ép. Thế nên, chuyện riêng của doanh nghiệp được đặt trong một cuộc mặc cả mang tính địa chính trị.

Mỹ được hai cái lợi là tác động đến giá năng lượng và lạm phát trong nước; đồng thời biến năng lượng thành đòn bẩy trong đàm phán với Nga, khích lệ Nga nhượng bộ ở những lĩnh vực khác. Nga cũng có lợi ích rõ ràng là khôi phục từng phần khả năng hoạt động quốc tế của các doanh nghiệp năng lượng, thu hồi giá trị từ tài sản ở nước ngoài; đồng thời mở lại khả năng tiếp cận vốn và công nghệ phương Tây, từng bước phá thế cô lập về kinh tế.

Nhìn xa và rộng hơn thì thấy, Nga và Mỹ đang bày trận mới. Mỹ không chỉ dùng trừng phạt để gây sức ép, mà còn đồng thời chơi con bài đóng - mở cánh cửa kinh tế đối với Nga. Nga muốn chuyển từ thế bị động đối phó với cấm vận sang thế chủ động mặc cả bằng chính nguồn lực mà mình đang có. Hai bên vẫn theo đuổi những lợi ích khác nhau. Quân cờ và cách chơi thay đổi nhưng mục tiêu cơ bản không thay đổi.

Diễn biến và kết cục của “trò chơi” mới này còn phụ thuộc vào tiến triển trong quan hệ song phương. Nếu ổn thỏa, thương vụ này có thể tạo tiền lệ cho những thỏa thuận rộng hơn về năng lượng và đầu tư. Nếu tiến trình đàm phán về vấn đề Ukraine bế tắc, chính thương vụ này có thể tiếp tục bị giữ lại như một quân cờ gây sức ép.

Nhưng việc hai bên hiện đã thảo luận về hợp tác năng lượng thời hậu chiến cho thấy một kênh khác đang được thử nghiệm, đó là đưa lợi ích kinh tế vào trước để tạo nền cho những bước điều chỉnh chính trị phía sau.

Tác động của sự sắp đặt thế trận mới này vì thế rất sâu rộng. Nếu bắt đầu mở lại các kênh năng lượng trong khi Liên minh châu Âu (EU) tiếp tục giảm phụ thuộc vào Nga, Mỹ và Nga sẽ có cách tiếp cận rất khác so với EU. EU có thể hưởng lợi từ nguồn cung và giá cả ổn định hơn, nhưng đồng thời phải đối diện với nguy cơ không phải là bên quyết định những điều kiện của sự trở lại đó.

Trung Quốc cũng bị tác động khi Nga nhờ hợp tác với Mỹ giảm được mức độ lệ thuộc vào xuất khẩu nhiên liệu sang Trung Quốc. Thị trường nhiên liệu thế giới tuy vẫn rất bất ổn nhưng có thể được hạ nhiệt. Ukraine có lý do xác đáng để quan ngại nếu việc bình thường hóa quan hệ kinh tế Nga - Mỹ đi nhanh hơn tiến trình giải quyết những vấn đề cốt lõi của cuộc chiến, và lợi ích kinh tế của Mỹ và Nga được đưa lên bàn đàm phán trước khi những vấn đề an ninh và lãnh thổ của Ukraine được giải quyết.

Mỹ và Nga đang sắp xếp lại các quân cờ của mình. Mỹ kết hợp sức ép với khả năng mở cửa kinh tế. Nga biến năng lượng, tài sản và thị trường thành những công cụ mặc cả. PJSC Lukoil có thể là quân cờ đầu tiên và năng lượng có thể là bàn cờ đầu tiên. Còn mục tiêu xa rộng hơn là thăm dò xem liệu quan hệ Nga - Mỹ có thể được tái cấu trúc dựa trên những lợi ích kinh tế hay không.