Vì bình yên của Thủ đô, vì hạnh phúc của nhân dân

Tháng 12-1954, khi Thủ đô vừa được giải phóng, Đại đội cứu hỏa Hà Nội được thành lập với 60 cán bộ, chiến sĩ, biên chế thành 3 trung đội chiến đấu. Phương tiện, cơ sở vật chất còn thiếu thốn, những người lính cứu hỏa đầu tiên vừa xây dựng lực lượng, vừa chữa cháy, vừa đến từng khu phố, cơ sở tuyên truyền, vận động người dân thực hiện công tác phòng cháy, chữa cháy.

Ngày 1-1-1955, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm đơn vị đang làm nhiệm vụ và dành cho những người lính cứu hỏa lời chúc giản dị: “Bác chúc các chú thất nghiệp”. Đằng sau câu nói hóm hỉnh, gần gũi ấy của Người là một mong ước lớn lao: Không có cháy, không có mất mát; tài sản của Nhà nước và Nhân dân được bảo vệ; mỗi gia đình được sống trong bình yên.

Trong những năm tháng chiến tranh, người lính cứu hỏa Thủ đô không chỉ đối mặt với “giặc lửa”, mà còn trực tiếp chiến đấu giữa bom đạn. Trận chiến bảo vệ Tổng kho xăng dầu Đức Giang ngày 29-6-1966 là một dấu mốc tiêu biểu. Suốt 17 giờ chiến đấu trong điều kiện đặc biệt nguy hiểm, cán bộ, chiến sĩ đã kiên cường bám trận địa, vận dụng các biện pháp chữa cháy, bảo vệ hàng triệu lít xăng dầu. Ngày 3-8-1966, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen và căn dặn lực lượng Cảnh sát PCCC phải luôn nâng cao cảnh giác, thường xuyên sẵn sàng, không ngừng học tập, nghiên cứu, phát huy sáng kiến, xây dựng lực lượng PCCC trong Nhân dân ngày càng vững mạnh. Những lời căn dặn ấy trở thành một phần truyền thống được các thế hệ Cảnh sát PCCC và CNCH Công an Thủ đô gìn giữ trong suốt 65 năm qua.

Hà Nội hôm nay đã phát triển nhanh, quy mô dân cư lớn, nhiều loại hình công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh đan xen. Vì thế, yêu cầu đối với lực lượng cũng thay đổi. Không chỉ chữa cháy nhanh, cứu người hiệu quả, lực lượng còn phải nhận diện nguy cơ sớm, phòng ngừa từ cơ sở và đưa công tác PCCC đến gần người dân hơn.

Với người chiến sĩ Cảnh sát PCCC và CNCH, mỗi tiếng chuông báo cháy vẫn là một mệnh lệnh. Nghề chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ có một đặc thù rất riêng: khi hiểm nguy xảy ra, nơi mọi người tìm cách thoát ra lại chính là nơi người chiến sĩ Cảnh sát PCCC và CNCH phải tìm cách tiến vào để “cứu cái còn trong cái mất”. Họ đi vào những ngôi nhà đang cháy, những tầng cao đặc kín khói, những tầng hầm nóng bỏng; tiếp cận những công trình có nguy cơ sập đổ, những nơi tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ; xuống sông sâu, hồ rộng, những không gian chật hẹp để tìm kiếm người bị nạn.

Đặc thù của công việc này là nơi mọi người tìm cách thoát ra lại chính là nơi người lính phải tìm cách đi vào. Họ vào những ngôi nhà đang cháy, những tầng cao đặc kín khói, tầng hầm nóng bỏng; tiếp cận công trình có nguy cơ sập đổ, xuống sông, hồ, những không gian chật hẹp để tìm kiếm người bị nạn.

Mỗi lần bước vào hiện trường, người chiến sĩ hiểu rất rõ hiểm nguy rình rập phía trước mình là gì. Họ cũng hiểu rằng, phía sau ngọn lửa, sau lớp khói dày hay những khối bê tông đổ nát ấy có thể đang là những con người chờ được giải cứu. Trong những thời khắc ấy, mệnh lệnh bảo vệ tính mạng nhân dân luôn được những cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát PCCC và CNCH đặt lên trên hết.

Chặng đường 65 năm của lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH Thủ đô ghi dấu những hình ảnh quen thuộc: Tiếng chuông báo động từ Trung tâm chỉ huy 114, chiếc xe chữa cháy xuất phát, những người lính lao vào ngôi nhà, công trình đầy khói để tìm kiếm, đưa người mắc kẹt ra ngoài. Trong những năm gần đây, yêu cầu cứu người càng trở nên khẩn cấp khi lực lượng phải xử lý các vụ cháy, tai nạn, sự cố ở nhiều loại hình địa bàn khác nhau. Quý I-2026, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH Công an thành phố Hà Nội trực tiếp cứu 34 người trong các vụ cháy và 43 người trong các vụ cứu nạn, cứu hộ. Sau mỗi con số là một cuộc chạy đua với thời gian, một hiện trường, một hoàn cảnh và những quyết định phải được đưa ra một cách nhanh chóng và kịp thời.

Sự hy sinh của người lính PCCC và CNCH cũng không chỉ diễn ra trong những khoảnh khắc chiến đấu giữa biển lửa và sông sâu, đó còn là những ca trực xuyên đêm, những ngày lễ, Tết khi mọi gia đình sum họp nhưng những người chiến sĩ Cảnh sát PCCC và CNCH vẫn ở đơn vị trong tâm thế sẵn sàng chiến đấu. Là những buổi huấn luyện dưới thời tiết khắc nghiệt, mang trên mình trang thiết bị nặng, luyện tập trong môi trường khói, nhiệt độ cao, trên cao, dưới nước và trong những điều kiện có thể xảy ra ngoài thực tế. Đó còn là công việc lặng lẽ của những cán bộ đi sâu vào từng khu dân cư, cơ sở; kiểm tra, hướng dẫn người dân mở lối thoát nạn, trang bị bình chữa cháy, lắp đặt thiết bị cảnh báo cháy. Công việc ấy không có tiếng còi, không có ánh lửa, nhưng lại có thể ngăn ngừa xảy cháy, bảo vệ an toàn cho nhiều gia đình.

Qua thực tiễn công tác, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH càng nhận rõ: dập tắt một đám cháy kịp thời là nhiệm vụ quan trọng, nhưng ngăn để đám cháy không xảy ra còn có ý nghĩa lớn hơn. Bởi sau mỗi vụ cháy, thiệt hại về tài sản có thể khắc phục, còn mất mát về con người thì không gì bù đắp được. Vì vậy, công tác PCCC không bắt đầu khi Trung tâm thông tin chỉ huy nhận cuộc gọi báo cháy, mà phải được thực hiện từ trước đó.

Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH Công an thành phố Hà Nội đã chủ động tham mưu cấp ủy, chính quyền hoàn thiện công tác quản lý nhà nước; nhận diện địa bàn, loại hình, cơ sở có nguy cơ cao; kiểm tra, hướng dẫn người đứng đầu cơ sở, chủ hộ gia đình khắc phục những điều kiện chưa bảo đảm an toàn PCCC; đầu tư hạ tầng phục vụ chữa cháy, nhất là tại các khu dân cư, ngõ, ngách. Tháng 7/2026, thành phố yêu cầu đẩy nhanh tiến độ đầu tư bể nước, đường ống cấp nước chữa cháy trong khu dân cư, ngõ, ngách, nhằm khắc phục hạn chế về hạ tầng và bảo đảm nguồn nước theo phương châm “4 tại chỗ”.

Công tác tuyên truyền cũng được thay đổi theo hướng gần người dân hơn, từ tuyên truyền trực tiếp đến truyền hình, mạng xã hội, nền tảng số; ứng dụng dữ liệu, App “Báo cháy 114”, công nghệ và trí tuệ nhân tạo trong nhận diện, cảnh báo, xử lý nguy cơ. Điều quan trọng vẫn là giúp người dân biết cách tự bảo vệ mình: kiểm tra hệ thống điện, sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt an toàn; duy trì lối thoát nạn; trang bị và sử dụng bình chữa cháy, thiết bị báo cháy; biết cách xử lý và thoát nạn khi có sự cố cháy, nổ xảy ra.

Cùng với đó, lực lượng dân phòng, Tổ liên gia an toàn PCCC, Điểm chữa cháy công cộng và các mô hình PCCC tại địa phương tiếp tục được duy trì, góp phần thực hiện phương châm “4 tại chỗ”.

Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH cũng đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển đổi số, đưa vào sử dụng các sản phẩm phục vụ công tác. Trong đó có mini App trên iHanoi về an toàn PCCC trong sử dụng điện, tổng đài AI 19000113, phần mềm Chatbot hỗ trợ, hướng dẫn người dân, sản phẩm báo cháy không dây và Trung tâm điều hành chỉ huy ứng dụng công nghệ hiện đại.

Yêu cầu phòng ngừa cũng được triển khai sâu rộng xuống cấp xã. Tháng 5-2026, Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH Công an thành phố Hà Nội tổ chức lớp huấn luyện nghiệp vụ PCCC và CNCH cho lãnh đạo UBND 126 xã, phường, tập trung vào Luật PCCC và CNCH năm 2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp và các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác PCCC trong tình hình mới.

Đến cuối tháng 9-2026, việc huấn luyện, trang bị kỹ năng tiếp tục được triển khai tới lực lượng dân phòng và lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở. Tại phường Việt Hưng, lực lượng dân phòng được thực hành sử dụng bình chữa cháy, sơ cứu người bị nạn, thoát nạn trong môi trường nhiễm khói, cứu người trong đám cháy. Tại xã Hồng Sơn, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở được hướng dẫn chữa cháy ban đầu, cứu người bị nạn, sơ cấp cứu và xử lý tình huống giả định. Đây là những kỹ năng cần thiết trong khoảng thời gian lực lượng chuyên nghiệp chưa thể có mặt tại hiện trường, để cảnh báo, hướng dẫn thoát nạn, cứu người và xử lý đám cháy ngay từ ban đầu.

Công an thành phố Hà Nội xác định PCCC và CNCH là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, gắn với phát triển kinh tế - xã hội. Hiệu quả trong công tác PCCC và CNCH không chỉ là việc lực lượng đã tổ chức dập tắt được bao nhiêu đám cháy, mà quan trọng hơn là đã loại trừ được bao nhiêu nguy cơ xảy ra cháy, nổ; ngăn được bao nhiêu vụ cháy có thể xảy ra; giúp được bao nhiêu người dân biết cách tự bảo vệ mình, gia đình và cộng đồng. Một gia đình kiểm tra lại hệ thống điện, mở thêm lối thoát nạn, lắp thiết bị báo cháy; một người dân biết sử dụng bình chữa cháy khi phát hiện đám cháy; một thiết bị cảnh báo phát hiện sự cố lúc mọi người đang ngủ - những việc tưởng nhỏ ấy chính là kết quả của công tác phòng cháy. Bình yên nhiều khi được bắt đầu từ những việc như vậy, trước cả khi tiếng còi báo cháy vang lên.

Hà Nội hôm nay khác rất nhiều so với 65 năm trước. Không gian đô thị mở rộng, dân số đông, nhà cao tầng, công trình ngầm, khu đô thị, khu công nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh ngày càng đa dạng. Cùng với đó là những khu dân cư đông đúc, nhà ống, ngõ sâu, nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh với nhiều yêu cầu riêng về an toàn PCCC. Thực tế đó đòi hỏi lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH không chỉ phải chữa cháy, cứu nạn nhanh hơn mà còn phải chủ động phòng ngừa, tổ chức lực lượng sát địa bàn hơn.

Từ ngày 1-7-2025, cùng với việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Công an thành phố đã tổ chức lại lực lượng, bố trí các đơn vị chữa cháy và CNCH theo đặc điểm địa lý, dân cư, hạ tầng; tăng cường các điểm thường trực tại khu vực xa trung tâm, địa bàn giáp ranh và những nơi trước đây khoảng cách tiếp cận còn lớn. Việc thành lập 36 đội chữa cháy và CNCH khu vực được xác định nhằm giúp lực lượng làm tốt hơn công tác quản lý nhà nước về PCCC, giảm thời gian tiếp cận hiện trường, nâng cao hiệu quả xử lý ban đầu.

Với một nạn nhân đang mắc kẹt trong đám cháy, thời gian có ý nghĩa đặc biệt. Vì thế, rút ngắn một quãng đường, đưa lực lượng đến gần hơn với khu dân cư cũng đồng nghĩa với việc tạo thêm cơ hội cứu người.

Cùng với tổ chức lực lượng, yêu cầu làm chủ khoa học, công nghệ, dữ liệu và phương tiện hiện đại ngày càng rõ hơn. Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế hoàn toàn con người. Khi phía trước là một cánh cửa đỏ lửa, phía bên kia có thể là một người đang mắc kẹt, người quyết định bước vào vẫn là người chiến sĩ. Bởi vậy, xây dựng lực lượng hiện đại trước hết vẫn phải bắt đầu từ con người có bản lĩnh, kỷ luật, kiến thức, kỹ năng, thể lực và tinh thần “Vì nhân dân phục vụ”.

Cùng với lực lượng chuyên nghiệp, Hà Nội đang tăng cường thế trận PCCC tại cơ sở. Cuối tháng 9-2026, xã Ứng Thiên ra mắt Trung tâm giáo dục cộng đồng về PCCC và CNCH tại Nhà văn hóa thôn Đống Thịnh. Đây là không gian để người dân, trong đó có học sinh, tiếp cận kiến thức và thực hành kỹ năng ứng phó với sự cố cháy, nổ. Việc đưa kiến thức, kỹ năng PCCC đến gần người dân cũng là một cách để xây dựng thế trận phòng cháy ngay từ cơ sở.

Nhìn lại hành trình 65 năm, những chiến công, thành tích và phần thưởng cao quý mà lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH Công an Thủ đô đã được Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Bộ Công an và Thành phố ghi nhận là kết quả của biết bao nỗ lực, cống hiến và hy sinh của nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ. Nhưng đằng sau những chiến công được ghi nhận còn có những đóng góp thầm lặng của chính người thân, gia đình người lính cứu hoả.

Đặc thù của nhiệm vụ thường trực chiến đấu khiến những bữa cơm gia đình có thể thiếu người, những ngày nghỉ, ngày lễ, Tết không phải lúc nào cũng trọn vẹn. Sự sẻ chia, cảm thông và trách nhiệm của gia đình đã trở thành một phần hậu phương vững chắc, góp phần để người chiến sĩ yên tâm công tác, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.

Với những người lính PCCC và CNCH, dũng cảm không có nghĩa là xem nhẹ hiểm nguy. Đó là bản lĩnh, kiến thức, kỹ năng và kỷ luật để bước vào nơi nguy hiểm khi nhiệm vụ yêu cầu, hoàn thành công việc và trở về cùng đồng đội.

65 năm là một chặng đường dài, nhưng cũng mở ra những nhiệm vụ mới. Hà Nội tiếp tục phát triển, không gian đô thị ngày càng rộng, thành phố hiện đại và thông minh hơn. Cùng với đó là những nguy cơ mới trong công tác PCCC và CNCH. Lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH Công an Thủ đô tiếp tục nâng cao năng lực quản lý nhà nước, làm tốt phòng ngừa, xây dựng thế trận PCCC toàn dân, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ, đồng thời duy trì lực lượng thường trực tinh nhuệ, cơ động, sẵn sàng xử lý các tình huống.

Ngay trong những ngày đầu tháng 10-2026, Hà Nội tiếp tục đặt yêu cầu tổng kiểm tra, rà soát, thống kê và xử lý các công trình, nhà xưởng, kho bãi, cơ sở sản xuất, kinh doanh, tập kết, lưu giữ hàng hóa vi phạm quy định về đất đai, trật tự xây dựng và PCCC. Do đó, phòng ngừa cháy, nổ là nhiệm vụ thường xuyên, không chỉ đặt ra trong những đợt cao điểm hay dịp kỷ niệm.

Hà Nội sẽ tiếp tục thay đổi, nhưng những giá trị làm nên truyền thống của người lính Cảnh sát PCCC và CNCH vẫn còn nguyên. Đó là lòng trung thành với Đảng, Nhà nước và Nhân dân; tinh thần kỷ luật, trách nhiệm; bản lĩnh không lùi bước trước hiểm nguy và sự trân trọng đối với từng sinh mạng cần được bảo vệ.

Phòng cháy tốt để tiếng còi báo cháy ít phải vang lên. Nhưng khi Nhân dân cần, người chiến sĩ Cảnh sát PCCC và CNCH Công an Thủ đô vẫn sẽ có mặt, với tinh thần trách nhiệm cao nhất. Bởi phía trước người lính có thể là lửa, khói, đổ nát và hiểm nguy, còn phía sau họ là những mái nhà, những gia đình, là tính mạng và tài sản của Nhân dân.

Và trên hết, đó là sự bình yên của Thủ đô.