Khẳng định tầm vóc mới của đối ngoại Việt Nam

Tinh thần đó là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại New York (Hoa Kỳ), nơi nhà lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước Việt Nam tham gia hàng loạt hoạt động trọng tâm, từ diễn đàn đa phương lớn nhất hành tinh đến các cuộc gặp gỡ cấp cao với Liên hợp quốc, chính giới, cộng đồng doanh nghiệp và trí thức kiều bào.

Đặt chân đến New York vào tối 20-9, tham dự Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81 cùng chuỗi hoạt động song phương dày đặc đến ngày 23-9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã dẫn dắt một chương trình làm việc đa chiều và mang tầm chiến lược. Phía sau nhịp độ ngoại giao khẩn trương ấy là lời giải đáp cho một bài toán lớn của đất nước: Giữa một thế giới đầy biến động và phân mảnh, Việt Nam khẳng định bản lĩnh ra sao và kiến tạo những không gian phát triển mới thế nào?

Trong bài phát biểu tại Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc ngày 22-9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khởi đầu bằng một bức tranh toàn cảnh về những chuyển dịch sâu sắc của thế giới: Nguy cơ xung đột, chạy đua vũ trang, sự phân mảnh kinh tế, các rào cản thương mại, đầu tư và công nghệ, gián đoạn chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh và những rủi ro mới từ công nghệ. Song, cốt lõi của mọi bất ổn ấy chính là sự xói mòn lòng tin giữa các quốc gia, làm thu hẹp không gian dung hợp để giải quyết những thách thức chung của nhân loại.

Tuy nhiên, điểm đắt giá trong tầm nhìn của Việt Nam không chỉ nằm ở năng lực chẩn đoán thời cuộc, mà ở tư duy hành động và phương lược ứng xử.

Biến động là quy luật tất yếu, song xung đột và đối đầu không phải là tất yếu. Một thế giới nhiều khác biệt không nhất thiết phải là một thế giới nhiều đối đầu. Một thế giới cạnh tranh quyết liệt không nhất thiết phải là một thế giới không thể hợp tác. Đặc biệt, sự bứt phá của khoa học - công nghệ, nhất là trí tuệ nhân tạo, chỉ thực sự là động lực tiến bộ khi được quản trị để phục vụ con người, thu hẹp thay vì làm sâu sắc thêm khoảng cách phát triển.

Từ nhãn quan ấy, bốn định hướng được người đứng đầu Đảng, Nhà nước ta chia sẻ mang tính móc xích chặt chẽ: Khôi phục lòng tin giữa các quốc gia; thúc đẩy phát triển công bằng, nhân văn, bao trùm và bền vững; chủ động định hình quản trị công nghệ để tiến bộ phục vụ con người và phát triển chung; và củng cố chủ nghĩa đa phương và vai trò trung tâm, không thể thay thế của Liên hợp quốc.

Xuyên suốt các đề xuất ấy là một biên độ logic sắc sảo: Luật pháp tạo nền tảng cho lòng tin; lòng tin tạo điều kiện cho hợp tác; hợp tác mở đường cho phát triển; còn phát triển và công nghệ cuối cùng phải trở về phục vụ con người.

Đó cũng chính là tuyên ngôn về bản lĩnh của một Việt Nam hôm nay: Không né tránh cạnh tranh nhưng kiên quyết ngăn chặn đối đầu; không đứng ngoài dòng chảy công nghệ nhưng làm chủ sự tiến hóa thay vì chạy theo thụ động; và trên hết, không chỉ thích ứng với trật tự đang chuyển dịch, mà chủ động dấn thân định hình các giá trị ứng xử chung của cộng đồng quốc tế.

Vị thế quốc tế của một quốc gia chưa bao giờ được định hình bằng những lời tự ca ngợi, mà được đo lường bằng thước đo chuẩn xác của niềm tin từ cộng đồng quốc tế.

Cuộc gặp gỡ giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres vào ngày 23-9 minh chứng rõ nét cho góc nhìn đó. Người đứng đầu cơ chế đa phương lớn nhất hành tinh đã đánh giá cao những thành tựu toàn diện của Việt Nam sau bốn thập kỷ Đổi mới, đồng thời ghi nhận vai trò và đóng góp ngày càng cao của Việt Nam trong việc thúc đẩy chủ nghĩa đa phương, bảo đảm an ninh toàn cầu, phát triển bền vững, chuyển đổi năng lượng và quản trị các lĩnh vực mới nổi như trí tuệ nhân tạo.

Dấu ấn ấy tiếp tục lan tỏa qua các cuộc tiếp xúc song phương với lãnh đạo nhiều quốc gia và Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81. Tiêu biểu như đánh giá của Tổng thống Ghana John Mahama, khi ông khẳng định hành trình vươn mình của Việt Nam chính là nguồn cảm hứng lớn cho các quốc gia châu Phi.

Song, biểu hiện thuyết phục nhất của vị thế không nằm ở những lời đánh giá, mà hiện hữu sinh động qua sức mạnh hiện thực hóa các chương trình hợp tác chiến lược. Ngày 22-9, Việt Nam cùng UNDP, UNICEF và UNFPA chính thức công bố các Chương trình hợp tác quốc gia giai đoạn 2027 - 2031 với tổng nguồn lực dự kiến lên tới 221,2 triệu USD, tập trung vào phát triển bền vững, an sinh trẻ em, dân số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Đó là một lăng kính sâu sắc về vị thế: Vị thế không phải là một tấm huy chương để trưng bày, mà là năng lực thực tế để mở rộng không gian hành động và phát triển của đất nước.

Trong không gian quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ, chuyến công tác tiếp tục khắc họa một tầng ý nghĩa mang tính biểu tượng và thực chất: quá khứ được nhìn nhận một cách thẳng thắn, nhưng không để quá khứ trở thành lực cản đối với tương lai.

Trong bài phát biểu chính sách tại Hiệp hội Chính sách Đối ngoại Hoa Kỳ ngày 22-9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt quan hệ song phương vào một tầm nhìn rộng mở gắn liền với hòa bình, thịnh vượng và quản trị toàn cầu - từ sứ mệnh gìn giữ hòa bình quốc tế, ngăn ngừa xung đột cho đến y tế, năng lượng, chuỗi cung ứng, công nghệ chiến lược và phát triển bền vững tại tiểu vùng Mekong.

Ngay trong lịch trình tại New York, hai bên tiếp tục thảo luận sâu rộng về việc khắc phục hậu quả chiến tranh, tìm kiếm bộ đội Việt Nam hy sinh và mất tích, lồng ghép sáng kiến nhân đạo này vào một tiến trình lớn hơn của sự hàn gắn và bồi đắp lòng tin chiến lược.

Đây là một quá trình rất đáng chú ý của quan hệ hai nước: Từ hàn gắn để xây dựng lòng tin, đến sử dụng lòng tin để mở rộng những lợi ích cùng có.

Trục kinh tế - thương mại tiếp tục được xác định là một trụ cột, song hành cùng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, năng lượng sạch, quốc phòng - an ninh và giao lưu nhân dân. Nhìn về dài hạn, giá trị cốt lõi của tiến trình này vượt ra ngoài khuôn khổ của những văn bản thỏa thuận; đó là quá trình lòng tin được chuyển hóa thành những lợi ích vật chất hữu hình, và chính những lợi ích ấy lại tiếp tục củng cố, nâng tầm lòng tin giữa hai dân tộc.

Vào ngày 21-9, tại cuộc tiếp Trưởng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Jamieson Greer, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước hoan nghênh những tiến triển tích cực trong đàm phán, hướng tới sớm ký kết Hiệp định Thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng, tạo khung khổ pháp lý ổn định, lâu dài cho quan hệ kinh tế song phương. Xuyên suốt các cuộc làm việc với các tập đoàn và định chế tài chính hàng đầu Hoa Kỳ, trọng tâm trao đổi đã mở rộng từ tài chính, công nghệ, năng lượng, hạ tầng logistics cho đến y tế và tầm nhìn kết nối sâu hơn của Việt Nam vào các chuỗi giá trị toàn cầu.

Nhìn sâu vào những cuộc gặp gỡ đó, yêu cầu đặt ra cho công tác ngoại giao kinh tế đang chuyển biến mạnh mẽ cùng với bước trưởng thành của đất nước. Nếu trong giai đoạn trước, câu hỏi trọng tâm là thu hút bao nhiêu nguồn vốn, thì nay những bài toán đặt ra đòi hỏi mức độ giải đáp cao hơn: Dòng vốn ấy mang theo công nghệ nào? Người lao động Việt Nam tiếp thu được gì? Doanh nghiệp Việt Nam đứng ở đâu trong cấu trúc giá trị? Và sau mỗi dự án, năng lực tự chủ của nền kinh tế được bồi đắp ra sao?

Đây chính là điểm hội tụ giữa đối ngoại chiến lược và phát triển nội sinh. Một hiệp định thương mại chỉ thực sự bền vững khi kiến tạo được năng lực mới; một dự án đầu tư mang giá trị thực chất khi song hành cùng công nghệ, phương thức quản trị, tri thức nhân lực và cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị cho doanh nghiệp nội địa. Một thị trường mới chỉ thực sự là động lực tăng trưởng khi doanh nghiệp trong nước đủ sức chinh phục.

Minh chứng sinh động ấy hiện hữu rõ nét qua từng cái bắt tay cụ thể: Với SpaceX, bài toán không dừng lại ở kết nối vệ tinh mà vươn tới hạ tầng thông tin chiến lược, năng lực dự phòng thiên tai và đào tạo đội ngũ kỹ sư công nghệ cao; với FedEx, đó là việc giải quyết bài toán logistics, tối ưu thời gian, chi phí để đưa hàng hóa Việt Nam ra biển lớn; hay với Pfizer, hợp tác tập trung nâng cao năng lực y tế dự phòng, tiêm chủng và chăm sóc sức khỏe toàn dân.

Những phác họa ấy định hình một thước đo sâu sắc hơn, đòi hỏi sự dấn thân và nỗ lực tự cường từ chính bên trong nền kinh tế. Vấn đề không chỉ nằm ở việc chúng ta tiếp nhận được bao nhiêu từ bên ngoài, mà cốt lõi là sau mỗi cái bắt tay hợp tác, nội lực của quốc gia lớn thêm bao nhiêu. Bởi lẽ, ngoại lực có thể rộng mở những cánh cửa, nhưng chính nội lực mới là yếu tố quyết định chúng ta đi được bao xa trên hành trình vươn mình ấy.

Cuộc gặp các chuyên gia, trí thức người Việt Nam tại Hoa Kỳ sáng 21-9 là một mảnh ghép khác, nhưng thực chất lại nằm trong cùng một logic. Các lĩnh vực được trao đổi đều là những lĩnh vực quyết định năng lực cạnh tranh trong tương lai: Trí tuệ nhân tạo, khoa học máy tính, tự động hóa, dữ liệu, công nghệ tài chính, y tế, vật liệu mới, đầu tư và kết nối nguồn lực trí thức Việt Nam trên toàn cầu.

Việt Nam đang đứng trước một yêu cầu rút ngắn khoảng cách về khoa học - công nghệ, từng bước làm chủ các công nghệ cốt lõi, nâng chất lượng nghiên cứu, đào tạo nhân lực trình độ cao và tạo môi trường để các chuyên gia đóng góp vào các nhóm nghiên cứu, đào tạo thế hệ trẻ.

Ở đây, tư duy chính trị đã vượt qua lăng kính thông thường của khái niệm “thu hút chất xám”. Sâu xa hơn, đó là kiến tạo một không gian dung hợp, nơi hàm lượng tri thức của người Việt ở cả trong và ngoài nước có điểm chạm hoàn hảo với các nguồn lực toàn cầu, cùng chung tay tạo dựng năng lực phát triển mới cho Tổ quốc.

Cũng trong ngày 21-9, tại cuộc gặp cộng đồng người Việt Nam tại Hoa Kỳ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục khẳng định cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc. Gắn kết kiều bào vì thế không chỉ là câu chuyện tình cảm, văn hóa và nguồn cội, mà còn là kết nối tri thức, công nghệ, nguồn vốn, mạng lưới và năng lực sáng tạo.

***

Nhìn lại bốn ngày làm việc tại New York của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, những hoạt động tưởng như nằm trên nhiều tuyến khác nhau, song tất cả đều quy tụ vào một trục mạch tư duy thống nhất. Tại Đại hội đồng Liên hợp quốc là cách Việt Nam nhìn nhận những vấn đề của thời đại. Trong các cuộc gặp với lãnh đạo Liên hợp quốc và các nước là sự tương tác, trao đổi và ghi nhận đối với vai trò của Việt Nam. Trong quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ là quá trình tiếp tục bồi đắp lòng tin. Trong các cuộc làm việc về thương mại, tài chính, công nghệ và doanh nghiệp là nỗ lực đưa lòng tin và quan hệ chính trị tới những kết quả phát triển cụ thể.

Để rồi sau tất cả, đọng lại là sự khẳng định mạnh mẽ về hai tiếng “vị thế”.

Chính nhờ vị thế ấy, chúng ta đã khai mở những nguồn năng lượng mới cho phát triển đất nước. Bởi, vị thế tạo thêm lòng tin. Lòng tin mở rộng khả năng hợp tác. Hợp tác đem lại những nguồn lực mới.

Tuy nhiên, nguồn lực bên ngoài chỉ thực sự trở thành sức mạnh quốc gia khi chúng ta có đủ khả năng hấp thụ, làm chủ và chuyển hóa thành năng lực bên trong. Đó là lý do nâng cao vị thế quốc tế phải đi cùng nâng cao năng lực quốc gia.

Không thể chỉ kỳ vọng vào nguồn vốn nếu doanh nghiệp trong nước chưa đủ sức tham gia chuỗi giá trị. Không thể chỉ chờ công nghệ nếu năng lực nghiên cứu và nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng. Không thể chỉ mở rộng thị trường nếu sức cạnh tranh của sản phẩm và doanh nghiệp chưa đủ mạnh. Và không thể biến cơ hội quốc tế thành động lực phát triển nếu thể chế chưa đủ linh hoạt để tiếp nhận, hấp thụ và lan tỏa những nguồn lực mới.

Vị thế quốc tế, suy cho cùng, không phải điểm kết thúc của hành trình đối ngoại. Vị thế càng cao càng đặt ra yêu cầu lớn hơn về năng lực bên trong. Giá trị của vị thế là mở thêm không gian hòa bình, thêm đối tác, thị trường, công nghệ, tri thức và cơ hội phát triển. Khi những nguồn lực ấy được chuyển hóa thành nội lực, thành năng suất, sức cạnh tranh và cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn của Nhân dân, chính nội lực ấy lại tiếp tục bồi đắp vị thế Việt Nam.

Đó không chỉ là chu trình tuần hoàn khép kín giữa đối ngoại và phát triển, mà là tuyên ngôn về một Việt Nam tự tin bước vào kỷ nguyên vươn mình: Chủ động thấu suốt những chuyển động của thời đại, góp phần định hình các giá trị ứng xử có trách nhiệm, xây dựng lòng tin để mở rộng hợp tác, và hơn hết, biến mọi cơ hội bên ngoài thành năng lực tự cường của chính dân tộc mình.

Khi ấy, vị thế không còn là đích đến. Vị thế chính là điểm tựa để Việt Nam đi xa hơn trong hành trình phát triển; còn nội lực chính là nền tảng để Việt Nam giữ vững và tiếp tục nâng cao vị thế của mình trong thế giới đang chuyển động không ngừng.

Đó là sự hội tụ hoàn hảo giữa vị thế Việt Nam và tầm nhìn thời đại.

Thực hiện: Nguyễn Sơn, Hoàng Linh, Vũ Hà
Thiết kế: Thanh Nga