Lời cảnh báo từ những khoảng trống trong gia đình

Tất nhiên, con số này không thể được xem là bằng chứng cho thấy, ngày càng có nhiều người quay lưng với cha mẹ, càng không thể là căn cứ để quy kết cả một thế hệ “có vấn đề”. Tuy nhiên, phía sau con số gây giật mình ấy là một nhu cầu rất thật: Nhu cầu được nói ra, được lắng nghe và được thấu hiểu.

Sức hút của nhóm, trước hết, đến từ chính cái tên chạm vào một cảm xúc mà không ít người từng trải qua nhưng không dễ gọi thành lời. Trong những chia sẻ được đăng tải, có người kể về những lần bị cha mẹ la mắng, so sánh, không được tin tưởng; có người nhắc lại cảm giác cô đơn và những tổn thương kéo dài từ tuổi thơ. Dưới những tâm sự ấy là những lời động viên, chia sẻ của những người từng trải qua hoàn cảnh tương tự.

Đáng chú ý, trong cộng đồng ấy còn có những ông bố, bà mẹ tham gia để hiểu hơn con mình đang nghĩ gì, có cảm nhận gì. Vì thế, không thể đồng nhất 150.000 thành viên với 150.000 người “ghét bố mẹ”. Đằng sau con số ấy, trước hết là một cộng đồng đang tìm kiếm sự đồng cảm, một nhu cầu vốn không mới.

Ngày trước, một đứa trẻ có thể viết vào nhật ký, tâm sự với bạn thân; hôm nay, mạng xã hội trở thành một không gian mới để những tâm tư ấy được bày tỏ và kết nối. Điều thay đổi không phải là nhu cầu được sẻ chia, mà là quy mô của không gian nơi những người có cùng tâm trạng có thể tìm thấy nhau.

Theo các chuyên gia tâm lý, phía sau câu nói “con ghét bố mẹ” đôi khi lại là một thông điệp khác: “Con đang tổn thương nhưng không biết nói với ai”. Khi cảm thấy gia đình không còn là nơi an toàn về mặt cảm xúc, người trẻ có thể tìm đến mạng xã hội như một “vùng trú ẩn”, nơi họ có thể bộc lộ những điều khó nói trực tiếp với người thân.

Ở đây, cần nhìn thẳng vào một “khoảng trống” đang tồn tại trong không ít gia đình: Cha mẹ rất yêu thương con, nhưng không phải lúc nào cũng biết cách lắng nghe con. Người lớn thường dùng kinh nghiệm để chỉ dẫn, dùng sự hy sinh để chứng minh tình yêu, thậm chí dùng câu “bố mẹ làm tất cả cũng vì con” để bảo vệ những quyết định của mình, mà đôi khi vô tình bỏ qua điều con trẻ thực sự mong muốn: Được lắng nghe trọn vẹn câu chuyện, được thừa nhận cảm xúc và được biết rằng những điều mình nói ra không lập tức bị phán xét.

Khi cánh cửa đối thoại trong gia đình khép lại, một cánh cửa khác trên mạng xã hội có thể mở ra. Nhưng điều đáng lo ngại là mạng xã hội không chỉ có khả năng phản ánh mà còn khuếch đại cảm xúc. Một người đang giận cha mẹ bước vào cộng đồng và bắt gặp hàng trăm câu chuyện tương tự. Sự đồng cảm có thể giúp họ bớt cô đơn, nhưng nếu chỉ nhận được những lời đồng tình một chiều, sự bức xúc nhất thời có thể dần được củng cố thành định kiến; một mâu thuẫn vốn có thể hóa giải bằng đối thoại lại có nguy cơ chuyển thành đối đầu. Vì thế, điều cần cảnh giác không phải là một tiếng “ghét” bật ra trong lúc nóng giận. Điều đáng lo hơn là khi tiếng nói ấy không còn tìm được đường trở về với gia đình.

Không thể ngăn trẻ có những cảm xúc tiêu cực, cũng không thể biến gia đình thành nơi không có bất đồng. Điều quan trọng là tạo không gian để trẻ được nói ra và được lắng nghe, để bất đồng được giải quyết bằng đối thoại và thấu hiểu. Cha mẹ cần lắng nghe mà không vội phán xét. Lắng nghe không đồng nghĩa với dung túng. Trẻ vẫn cần được hướng dẫn về giới hạn, trách nhiệm và cách bày tỏ bất đồng mà không xúc phạm, bôi nhọ hay xâm phạm đời tư của người khác.

Nhà trường cũng cần trở thành một điểm tựa để học sinh tìm đến khi không thể chia sẻ với gia đình. Công tác tư vấn tâm lý học đường phải đủ thực chất để nhận diện sớm những biểu hiện bất thường của các em như thu mình kéo dài, mất hứng thú, sa sút học tập, thay đổi giấc ngủ, xa cách gia đình và bạn bè.

Trên không gian mạng, trách nhiệm cũng không thể bị bỏ ngỏ. Những cộng đồng chia sẻ tâm sự có thể trở thành nơi người trẻ tìm thấy sự đồng cảm, nhưng sự sẻ chia cần có giới hạn rõ ràng, không để biến thành không gian cho những nội dung xúc phạm, kích động bạo lực hoặc cổ súy hành vi nguy hiểm. Bảo vệ trẻ em trên môi trường số không chỉ là việc của gia đình, nhà trường, mà là trách nhiệm của toàn xã hội, đặc biệt là các nền tảng công nghệ - nơi tạo ra và vận hành không gian ấy.

Gia đình hạnh phúc không phải là nơi không có va chạm, mà là nơi các thành viên luôn tìm được đường trở về với nhau. Đừng để khoảng trống ấy được lấp đầy bởi những người xa lạ trên mạng xã hội; hãy để mái nhà là nơi trẻ tìm thấy sự lắng nghe, chở che và thấu hiểu. Bởi đôi khi, một tiếng “ghét” chỉ là lời gọi đầu tiên cho một cuộc đối thoại để những người thân yêu tìm lại nhau.