Ngày trở về và hành trình tìm lại tên các liệt sĩ

Ấm áp ngày trở về

Sáng 29-9, từ sớm, hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ, đảng viên và người dân phường Chương Mỹ đã đứng dọc hai bên đường dẫn vào Nghĩa trang liệt sĩ Thụy Hương. Người cầm cờ Tổ quốc, người lặng lẽ chờ đợi để đón người con của quê hương trở về sau hơn nửa thế kỷ nằm lại chiến trường Quảng Trị.

Đoàn xe đưa hài cốt liệt sĩ Nguyễn Văn Chinh về đến địa phương trong sự dẫn đường của lực lượng Công an phường. Khi di ảnh, Bằng “Tổ quốc ghi công” và hài cốt liệt sĩ được đội nghi lễ đưa vào nghĩa trang, dòng người đứng hai bên đường trang nghiêm cúi đầu. Không khí lặng đi trong niềm xúc động.

Giữa đoàn người đón liệt sĩ có bà Ngô Thị Điệu, người vợ đã chờ hơn 53 năm để đón chồng trở về và chị Nguyễn Thị Liễu, con gái liệt sĩ. Tuổi cao, sức yếu, bà Điệu được con cháu và cán bộ địa phương dìu bên linh cữu chồng. Ngày liệt sĩ Nguyễn Văn Chinh hy sinh, bà mới 34 tuổi, chị Liễu mới 2 tuổi. Từ đó, bà không đi bước nữa, một mình nuôi con trưởng thành, giữ trọn nghĩa tình với người chồng đã ra trận rồi mãi mãi không trở về.

Liệt sĩ Nguyễn Văn Chinh sinh năm 1944 tại thôn Phúc Cầu, xã Diên Hồng, huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây trước đây, nay thuộc phường Chương Mỹ, thành phố Hà Nội. Tháng 4-1962, khi 18 tuổi, ông lên đường nhập ngũ.

Trong hơn 10 năm quân ngũ, từ một chiến sĩ, ông lần lượt đảm nhiệm nhiệm vụ tiểu đội trưởng, trợ lý hậu cần tiểu đoàn và được cử đi học tại Trường Sĩ quan Hậu cần. Tháng 7-1968, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam; tháng 4-1969 trở thành đảng viên chính thức. Ông được tặng Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Ba cùng nhiều bằng khen, giấy khen.

Tháng 5-1972, ông giữ chức trợ lý quân nhu Trung đoàn thuộc Sư đoàn 308, làm nhiệm vụ trên chiến trường Trị - Thiên. Ngày 23-11-1972, liệt sĩ Nguyễn Văn Chinh hy sinh tại Mặt trận phía Nam khi mới 28 tuổi. Đồng đội mai táng ông tại khu vực gần mặt trận. Sau ngày đất nước thống nhất, hài cốt liệt sĩ được quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9.

Ngày 4-2-1973, giấy báo tử được gửi về gia đình tại thôn Phúc Cầu. Từ đó, ước nguyện đưa ông về an nghỉ tại quê hương luôn đau đáu trong lòng người vợ và con gái. Hơn 53 năm sau ngày ông hy sinh, tâm nguyện ấy mới trở thành hiện thực.

Sau lễ đón nhận, linh cữu liệt sĩ được cán bộ, chiến sĩ dân quân và gia đình túc trực suốt đêm tại Nghĩa trang liệt sĩ Thụy Hương. Sáng 30-9, Đảng bộ, chính quyền, lực lượng vũ trang, thân nhân và nhân dân địa phương tổ chức lễ truy điệu, an táng liệt sĩ Nguyễn Văn Chinh.

Trong tiếng nhạc “Hồn tử sĩ”, các đại biểu, thân nhân và nhân dân dành một phút mặc niệm. Sau nghi thức thu Quốc kỳ, hài cốt liệt sĩ được an táng bên những đồng đội đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Để tổ chức lễ đón nhận, truy điệu và an táng, phường Chương Mỹ huy động các cơ quan, đơn vị, đoàn thể và tổ dân phố cùng tham gia. Riêng Ban Chỉ huy quân sự phường bố trí 30 cán bộ, chiến sĩ dân quân làm nhiệm vụ vận chuyển, bảo vệ hài cốt 24/24 giờ, tổ chức nghi thức quân đội và phục vụ an táng.

Trung tá Nguyễn Văn Hùng, Chính trị viên phó Ban Chỉ huy quân sự phường Chương Mỹ cho biết, các nghi thức đón, truy điệu, an táng được chuẩn bị chặt chẽ, bảo đảm trang trọng, thành kính và đúng quy định của quân đội.

Chu đáo trong từng phần việc

Lễ đón, truy điệu và an táng liệt sĩ Nguyễn Văn Chinh diễn ra ít ngày sau khi phường Chương Mỹ hoàn thành nhiệm vụ khai quật, lấy mẫu hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin trong khuôn khổ “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”.

Theo kế hoạch, từ ngày 4 đến 19-9, phường tổ chức lấy mẫu tại 85 phần mộ ở 5 trong tổng số 7 nghĩa trang trên địa bàn. Tuy nhiên, đến ngày 16-9, các lực lượng đã hoàn thành công việc tại cả 5 nghĩa trang, sớm hơn kế hoạch 3 ngày.

Kết quả, 85 phần mộ được khai quật, trong đó thu được 81 mẫu đủ điều kiện bàn giao phục vụ giám định ADN. Bốn trường hợp không lấy được mẫu do hài cốt đã phân hủy nhiều, không còn đủ điều kiện.

Cụ thể, Nghĩa trang liệt sĩ Phụng Châu lấy được 12 mẫu trong tổng số 14 phần mộ; Tiên Phương 6/7 mẫu; Chúc Sơn 17/17 mẫu; Thụy Hương 26/27 mẫu và Ngọc Hòa 20/20 mẫu.

Đằng sau những con số ấy là nhiều ngày làm việc liên tục của các lực lượng. Tùy số phần mộ tại mỗi nghĩa trang, từ 50 đến 70 cán bộ, chiến sĩ, nhân viên chuyên môn và lực lượng địa phương được huy động, chia thành 7 tổ, đội. Mỗi lực lượng đảm nhiệm một phần việc cụ thể, từ xác định vị trí, mở phần mộ, đưa hài cốt đến khu vực lấy mẫu, thu thập, bảo quản, niêm phong mẫu đến hoàn trả mặt bằng và chỉnh trang nghĩa trang.

Ban Chỉ huy quân sự phường tham mưu khảo sát, lập sơ đồ vị trí phần mộ, xây dựng kế hoạch phù hợp với đặc điểm từng nghĩa trang; đồng thời chủ trì tổ chức lực lượng, phối hợp Trạm Y tế phường bảo quản và bàn giao mẫu theo quy định.

Công việc không chỉ đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật mà còn phải được thực hiện với sự thành kính cao nhất. Trước khi khai quật, địa phương tổ chức lễ cầu siêu; các đại biểu dâng hoa, dâng hương tưởng niệm. Khi đưa hài cốt đến khu vực lấy mẫu, các lực lượng thực hiện nghi thức phủ Quốc kỳ. Sau khi hoàn trả phần mộ, địa phương tổ chức lễ tạ theo phong tục.

Tại Nghĩa trang liệt sĩ Chúc Sơn, bia và vỏ mộ có trọng lượng lớn, các lực lượng phải sử dụng máy cẩu. Ở Nghĩa trang liệt sĩ Ngọc Hòa, mưa to kéo dài 3 ngày; nhiều phần mộ sâu từ 1,8 đến 2,3m, có kết cấu hai lớp bê tông và hai lớp vỏ mộ. Dù điều kiện thi công khó khăn, việc khai quật và lấy mẫu không được làm vội. Từng mẫu, hồ sơ và hiện trạng hài cốt đều được kiểm tra, lập biên bản, số hóa trước khi bàn giao cho cơ quan giám định ADN.

Sau mỗi ngày làm việc, phần mộ được hoàn trả, tu bổ; đất, đá thừa được vận chuyển khỏi khu vực nghĩa trang. Đến nay, việc hoàn trả mặt bằng và chỉnh trang tại cả 5 nghĩa trang đã hoàn thành, các phần mộ được đưa về hiện trạng ban đầu.

Theo Trung tá Nguyễn Văn Hùng, kết quả trên có được nhờ việc khảo sát kỹ kết cấu từng nghĩa trang, xây dựng phương án riêng cho từng địa điểm, cùng sự chỉ đạo chặt chẽ và phối hợp giữa Ban Chỉ huy quân sự với các cơ quan, đoàn thể, tổ dân phố và nhân dân.

Trung tá Nguyễn Văn Hùng cho biết thêm, trong thời gian ngắn, cán bộ, chiến sĩ Ban Chỉ huy quân sự phường liên tục thực hiện hai nhiệm vụ: lấy mẫu hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin và đón, truy điệu, an táng liệt sĩ Nguyễn Văn Chinh. Cán bộ, chiến sĩ đều xác định đây không chỉ là nhiệm vụ được giao, mà còn là nghĩa vụ thiêng liêng đối với những người đã hy sinh cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

Liệt sĩ Nguyễn Văn Chinh đã trở về với gia đình và quê hương. Với 81 mẫu hài cốt đã được bàn giao, hành trình xác định danh tính cho những liệt sĩ còn thiếu thông tin vẫn tiếp tục trong phòng giám định, qua việc rà soát hồ sơ và tìm kiếm thân nhân. Mỗi kết quả đối chiếu thành công sẽ mở thêm cơ hội trả lại tên cho một liệt sĩ và giúp một gia đình vơi bớt những năm tháng chờ mong.