“Gỡ khó” cho thiết chế văn hóa ở khu vực nội đô chật hẹp

Thiếu thiết chế, khó mở rộng hoạt động

Phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám thuộc khu vực nội đô lịch sử, tập trung nhiều khu dân cư hình thành từ thời Pháp thuộc và sau năm 1954. Với diện tích tự nhiên 1,92km² và dân số khoảng 110.000 người, phường có mật độ dân cư lớn, trong đó nhiều khu dân cư lâu đời, tiền thân là những làng cổ trong lòng đô thị. Các khu dân cư như Khâm Thiên, Thổ Quan, Sân Quần, Văn Hương... mang đặc trưng bởi những con ngõ sâu, nhỏ, đông đúc, nơi nhiều thế hệ cùng sinh sống.

Đặc thù địa bàn khiến việc xây dựng những thiết chế văn hóa gặp nhiều khó khăn. Khảo sát trên địa bàn phường cho thấy, phường gần như không có những thiết chế văn hóa lớn mà chủ yếu là nhà sinh hoạt cộng đồng có diện tích nhỏ, nằm đan xen trong khu dân cư. Không ít công trình được cải tạo, xây dựng trên nền những khu vệ sinh công cộng cũ.

Điển hình như nhà sinh hoạt cộng đồng tổ dân phố tại ngõ Phổ Giác, trước đây vốn là khu vệ sinh công cộng của cả khu dân cư. Sau khi được xây dựng lại, nơi đây trở thành địa điểm sinh hoạt chung của người dân. Theo chị Nguyễn Thị Út, nhà số 30, ngõ Phổ Giác, nhà sinh hoạt cộng đồng chủ yếu phục vụ các cuộc họp dân cư. Vào buổi chiều, một số người dân đến chơi bóng bàn tại tầng 3. Do điều kiện địa bàn chật chội, một số gia đình chưa có khu vệ sinh riêng nên công trình này vẫn phải dành một phần diện tích làm nhà vệ sinh công cộng.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại nhà sinh hoạt cộng đồng Tổ dân phố số 2, nằm gần cuối phố Ngô Tất Tố. Công trình trước đây từng là khu nhà vệ sinh công cộng của khu dân cư và hiện vẫn dành một khu vực riêng làm nhà vệ sinh phục vụ một số hộ dân.

Trong khi đó, nhà sinh hoạt cộng đồng Tổ dân phố số 8 trong ngõ Văn Hương vốn là trụ sở Công an phường Hàng Bột cũ. Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công trình được chuyển thành nhà sinh hoạt cộng đồng của hai tổ dân phố. Sau khi các tổ dân phố sáp nhập, nơi đây trở thành nhà sinh hoạt cộng đồng của Tổ dân phố số 8. Theo ông Vũ Văn Long, Bí thư Chi bộ Tổ dân phố số 8, do địa bàn dân cư đông đúc, chật hẹp nên nhà sinh hoạt cộng đồng cũng có diện tích hạn chế, chủ yếu đáp ứng những nhu cầu sinh hoạt đơn giản như hội họp.

Chia sẻ về thực trạng quản lý thiết chế văn hóa trên địa bàn, Phó Chủ tịch UBND phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám Vũ Đức Tuyên cho biết, đặc điểm của phường nội đô là mật độ dân cư lớn, nhiều ngõ nhỏ, phố nhỏ, vì vậy phần lớn thiết chế văn hóa có diện tích nhỏ, nằm xen kẹt trong khu dân cư. Sau khi sáp nhập các tổ dân phố, quy mô dân số của các tổ dân phố mới tăng lên, trong khi diện tích các thiết chế hiện có không đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt.

Từng bước nâng cấp, tìm hướng phát huy hiệu quả

Trong bối cảnh khó khăn vì thiếu quỹ đất, phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám đang tìm cách khắc phục từng bước, trước mắt tập trung rà soát, cải tạo, sửa chữa và nâng cấp những thiết chế đã có.

Sau khi sáp nhập các tổ dân phố, lãnh đạo phường đã chỉ đạo các đơn vị tiến hành rà soát toàn bộ hệ thống nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng; đồng thời đầu tư, bổ sung các hạng mục thiết yếu như điện, nước, mạng Internet, máy tính và thiết bị phòng cháy, chữa cháy. UBND phường đã quyết định bàn giao nguyên trạng nhà và các trang thiết bị tại nhà sinh hoạt cộng đồng cho 35 tổ dân cư quản lý, sử dụng. Đối với những cơ sở nhà, đất còn lại, phường xem xét bàn giao cho Công an phường, Ban Chỉ huy Quân sự quản lý, sử dụng làm các điểm trực cho lực lượng an ninh cơ sở và bố trí trang thiết bị phòng cháy, chữa cháy.

Nhiều nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng nhỏ hẹp cũng được đầu tư cải tạo để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân. Nhà sinh hoạt cộng đồng Tổ dân phố số 2 là một ví dụ. Công trình được đầu tư cải tạo nhiều hạng mục, xây thêm 3 tầng, cải tạo khu vệ sinh, đồng thời bổ sung bàn ghế, ti vi, máy tính. Theo bà Phạm Thị Bích Hải, Tổ trưởng Tổ dân phố số 2, sau khi được nâng cấp, cải tạo, nhà sinh hoạt cộng đồng cơ bản đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người dân, có thể tổ chức các cuộc họp với khoảng 100 người.

Tại Tổ dân phố số 8, sau khi sáp nhập, nhà sinh hoạt cộng đồng cũng được cải tạo, tổ chức lại và đầu tư hệ thống mạng wifi, máy tính phục vụ hoạt động của cư dân. Ông Vũ Văn Long, Bí thư Chi bộ Tổ dân phố số 8, cho biết, dù diện tích vẫn còn chật hẹp, người dân rất phấn khởi vì đã có một không gian sạch sẽ, đáp ứng được các cuộc họp chi bộ, họp tổ dân cư.

Từ thực tiễn đó có thể thấy, trong điều kiện quỹ đất hạn chế, việc nâng cao hiệu quả thiết chế văn hóa không chỉ phụ thuộc vào việc xây dựng mới mà trước hết cần khai thác tốt những không gian đang có. Việc cải tạo, bổ sung trang thiết bị, tổ chức lại công năng và tăng cường kết nối cộng đồng là những giải pháp trước mắt để các thiết chế nhỏ vẫn có thể phát huy giá trị.

Theo Phó Chủ tịch UBND phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám Vũ Đức Tuyên, hiện các nhà sinh hoạt cộng đồng tiếp tục được đầu tư cải tạo, nâng cấp nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng của nhân dân. Tuy nhiên, do không có quỹ đất nên phần lớn nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng có diện tích nhỏ, hẹp, chưa đáp ứng yêu cầu hiện nay. Trong quá trình vận hành, địa phương cũng gặp khó khăn về cơ chế quản lý và nguồn kinh phí duy trì hoạt động.

Để khắc phục căn cơ những hạn chế này, UBND phường đề xuất Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành hướng dẫn cụ thể đối với thiết chế văn hóa, thể thao ở cơ sở. Phường cũng kiến nghị thành phố Hà Nội và các sở, ngành quan tâm đầu tư hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao; bố trí quỹ đất xây dựng không gian văn hóa, thể thao đa chức năng; đầu tư đồng bộ trang thiết bị văn hóa, dụng cụ thể dục, thể thao. Đồng thời, các sở, ngành hỗ trợ địa phương tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ làm công tác quản lý văn hóa, cán bộ phụ trách thiết chế văn hóa và thành viên ban chủ nhiệm các nhà văn hóa.