Luật Thủ đô 2026: Phát huy cơ chế đặc thù trong thúc đẩy y tế cơ sở

Từ quy định của Luật đến việc được khám sức khỏe gần nhà

Ngay khi Luật Thủ đô 2026 có hiệu lực, 6h ngày 1-7, bà Nguyễn Thị Quý, 61 tuổi, ở thôn 4 Hạ Lôi, xã Mê Linh, Hà Nội, đã có mặt tại trạm y tế theo giấy mời khám sức khỏe định kỳ.

Thay vì phải đi xa đến bệnh viện, bà chỉ mất vài phút từ nhà tới điểm khám. Đây là một trong những trường hợp người dân được thụ hưởng chính sách ngay trong ngày đầu Hà Nội triển khai chương trình khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí trên toàn thành phố.

Phía sau một lần khám tưởng như rất cụ thể ấy là cơ chế pháp lý mới được thiết lập tại Điều 17 Luật Thủ đô 2026.

Điều 17 có những quy định trao HĐND thành phố thẩm quyền quy định chính sách hỗ trợ chi phí khám, chữa bệnh ngoài phạm vi chi trả của Quỹ Bảo hiểm y tế; dịch vụ khám, chữa bệnh lưu động, từ xa, ứng dụng công nghệ số; phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện và vận chuyển y tế; hỗ trợ hoạt động y tế các cấp; khám sức khỏe, sàng lọc miễn phí định kỳ và các chính sách an sinh, phúc lợi xã hội. Luật đồng thời dành cơ chế ưu tiên cho người yếu thế, người dễ bị tổn thương và người cần hỗ trợ khẩn cấp.

Điểm đáng chú ý là quy định này không chỉ hướng đến quyền được chữa bệnh khi bệnh đã xuất hiện. Việc luật hóa cơ chế khám sức khỏe, sàng lọc miễn phí định kỳ tạo điều kiện chuyển trọng tâm sang phát hiện sớm, phòng bệnh và quản lý sức khỏe lâu dài.

Ngay trước thời điểm Luật có hiệu lực, HĐND thành phố đã ban hành Nghị quyết số 14/2026/NQ-HĐND ngày 2-6-2026 quy định chính sách hỗ trợ an sinh xã hội cho người dân Thủ đô (Nghị quyết 14) và Nghị quyết số 29/2026/NQ-HĐND ngày 15-6-2026 quy định một số chính sách phát triển hệ thống y tế. Cả hai nghị quyết có hiệu lực từ 1-7-2026.

Trong đó, Nghị quyết 14 đã đi vào những quyền lợi rất cụ thể. Với 14 dịch vụ cấp cứu ngoại viện thuộc diện quy định, ngân sách hỗ trợ 100%, người bệnh không phải đồng chi trả nếu thuộc các trường hợp như trẻ dưới 6 tuổi, hộ nghèo, cận nghèo, người khuyết tật nặng, người cao tuổi cô đơn không nơi nương tựa hoặc người gặp tai nạn, thiên tai, thảm họa, dịch bệnh truyền nhiễm nhóm A. Những trường hợp còn lại được ngân sách hỗ trợ 80%, người bệnh đồng chi trả 20%.

Một “chân kiềng” khác là nhân lực y tế cơ sở. Nghị quyết 29 quy định người có trình độ thạc sĩ, bác sĩ nội trú, chuyên khoa I trở lên được tuyển dụng lần đầu vào Trung tâm Cấp cứu 115 và trạm y tế được hỗ trợ một lần bằng 100 lần mức lương tối thiểu vùng I; bác sĩ được hỗ trợ 50 lần. Bác sĩ, nhân viên y tế luân phiên có thời hạn còn được hỗ trợ thêm từ 6 triệu đến 20 triệu đồng/người/tháng tùy trình độ.

Khi trạm y tế trở thành nơi quản lý sức khỏe theo vòng đời

Để đưa chính sách vào thực tiễn, ngày 10-6-2026, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 2944/QĐ-UBND về kế hoạch khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần cho người dân trong năm 2026 và giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu đặt ra là phấn đấu 100% người dân được khám hoặc sàng lọc ít nhất mỗi năm một lần và được lập hồ sơ sức khỏe điện tử để quản lý theo vòng đời.

Từ 1-7-2026, chương trình được triển khai trên toàn thành phố với các nhóm ưu tiên được khám trước. Riêng 16 xã, phường ven sông Hồng gồm Hồng Hà, Ô Diên, Thượng Cát, Đông Ngạc, Phú Thượng, Lĩnh Nam, Thanh Trì, Nam Phù, Hồng Vân, Mê Linh, Thiên Lộc, Vĩnh Thanh, Đông Anh, Bồ Đề, Long Biên và Bát Tràng được tập trung triển khai ngay trong giai đoạn đầu.

Tại xã Mê Linh, Trạm Y tế phối hợp Bệnh viện Đa khoa Mê Linh đưa nhiều dịch vụ khám chuyên khoa về gần người dân.

Cách tổ chức tại cơ sở cho thấy vai trò của xã, phường không chỉ là “mở điểm khám”. Chính quyền phải rà soát dân cư, lập danh sách, gửi giấy mời, phối hợp trạm y tế và trường học, đồng thời đưa kết quả khám vào dữ liệu sức khỏe.

Tại phường Cầu Giấy, riêng tháng 7-2026 có khoảng 5.965 người thuộc nhóm 1 và nhóm 5 đăng ký và hoàn thành khám. Trong khoảng 28.818 trẻ em, học sinh dưới 18 tuổi thuộc diện khám, đến hết ngày 18-9 đã có hơn 99% học sinh tại các cơ sở giáo dục trên địa bàn hoàn thành khám sức khỏe.

ThS.BS. Nguyễn Quốc Tuấn, Giám đốc Trạm Y tế phường Cầu Giấy cho biết, điều quan trọng sau mỗi buổi khám là người dân biết tình trạng sức khỏe và được hướng dẫn bước tiếp theo. Trường hợp phát hiện bệnh được tư vấn điều trị hoặc chuyển tuyến khi cần; người chưa phát hiện bệnh được hướng dẫn chăm sóc, theo dõi và chủ động phòng bệnh.

Hiệu quả bước đầu đã thể hiện bằng những con số. Theo báo cáo nhanh của Sở Y tế Hà Nội, đến hết ngày 21-9-2026, thành phố đã khám cho 2.909.369 người, đạt 33,8% số đối tượng thuộc các nhóm thống kê; trong đó 2.106.526 học sinh đã được khám, đạt 94,2%. Qua thăm khám, ngành y tế đã phát hiện 8.479 trường hợp mắc bệnh mới, chuyển 737 trường hợp tới cơ sở y tế tiếp tục điều trị. Đã có 1.289.065 hồ sơ sức khỏe được cập nhật thành công lên Cổng dữ liệu sức khỏe của Bộ Y tế.

Những con số ấy cũng cho thấy, tỷ lệ tham gia của người cao tuổi, người thuộc diện chính sách, người mắc bệnh mạn tính và đặc biệt là lao động tự do, người chưa có hợp đồng lao động còn thấp. Một số địa phương gặp khó trong cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử; có người đã khám ở bệnh viện tuyến trên nên không muốn khám lại, trong khi một bộ phận vẫn giữ thói quen “có bệnh mới đi khám”.

Qua kiểm tra thực tế tại phường Láng ngày 23-9-2026, thành phố yêu cầu các địa phương chuyển từ cách làm “ai đến thì khám” sang rà soát từng địa bàn, phát giấy mời theo khung giờ, tổ dân phố; đồng thời có cách tổ chức linh hoạt đối với lao động tự do. Những người đã khám tại bệnh viện cũng cần được kết nối dữ liệu để tránh khám trùng lặp. Thành phố đặt yêu cầu chương trình cơ bản về đích trước tháng 11-2026.

Sau gần 3 tháng, có thể nhìn thấy rõ hơn ý nghĩa thực tế của Điều 17 Luật Thủ đô 2026. Quyền được chăm sóc sức khỏe không chỉ được bảo đảm bằng thêm giường bệnh hay thêm bệnh viện tuyến cuối, mà còn bằng khả năng được phát hiện nguy cơ bệnh tật sớm, được cấp cứu khi cần, được tiếp cận bác sĩ ngay từ tuyến cơ sở và có dữ liệu sức khỏe được theo dõi liên tục.