Bài 1: Từ dòng sông lịch sử đến trục phát triển mới của Hà Nội
Từ một dòng sông gắn với lịch sử, văn hóa và đời sống của Thăng Long - Hà Nội, sông Hồng đang đứng trước những thay đổi lớn khi thành phố Hà Nội định hướng điều chỉnh quy hoạch, tổ chức lại không gian hai bên sông theo hướng hiện đại, đồng bộ, khai thác tốt hơn giá trị cảnh quan, văn hóa và động lực phát triển.
LỜI TÒA SOẠN:
Sông Hồng gắn với lịch sử hình thành và phát triển của Thăng Long - Hà Nội qua hàng nghìn năm. Dòng sông không chỉ tạo nên một không gian địa lý đặc trưng mà còn lưu giữ những lớp trầm tích văn hóa, lịch sử và đời sống lâu đời của cộng đồng cư dân hai bên bờ.
Trong tiến trình mở rộng không gian phát triển, Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng được kỳ vọng tạo ra một diện mạo mới cho khu vực hai bên sông, đồng thời mở thêm dư địa phát triển hạ tầng, giao thông, không gian xanh, sinh thái và các hoạt động kinh tế - xã hội. Những cây cầu mới, các tuyến giao thông chiến lược, trục đại lộ cảnh quan cùng hệ thống không gian công cộng nếu được triển khai đồng bộ sẽ góp phần kết nối các khu vực đô thị, khai thác tốt hơn giá trị của dòng sông và tạo động lực phát triển mới cho Thủ đô.
Từ góc nhìn đó, loạt 5 bài “Quy hoạch sông Hồng: Mở tầm nhìn, kiến tạo tương lai” của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội tập trung làm rõ những giá trị, cơ hội và yêu cầu đặt ra trong quá trình quy hoạch tổ chức lại không gian đô thị hai bên sông. Loạt bài ghi nhận ý kiến của người dân, chính quyền cơ sở, chuyên gia, đại biểu Quốc hội và các cơ quan chức năng; qua đó phản ánh những mong muốn chính đáng của cộng đồng cũng như những vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu, giải quyết trong quá trình triển khai quy hoạch, với tinh thần lấy sự hài lòng và hạnh phúc của nhân dân là thước đo.
Qua loạt bài, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội mong muốn góp thêm một góc nhìn xây dựng vào quá trình hiện thực hóa quy hoạch. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là hình thành một không gian đô thị hiện đại hai bên sông Hồng, mà còn tạo dựng một không gian đáng sống, an toàn, xanh, giàu bản sắc; nơi các giá trị lịch sử, văn hóa và sinh kế của người dân được hài hòa với yêu cầu phát triển của Thủ đô.
Từ một dòng sông gắn với lịch sử, văn hóa và đời sống của Thăng Long - Hà Nội, sông Hồng đang đứng trước những thay đổi lớn khi thành phố Hà Nội định hướng điều chỉnh quy hoạch, tổ chức lại không gian hai bên sông theo hướng hiện đại, đồng bộ, khai thác tốt hơn giá trị cảnh quan, văn hóa và động lực phát triển.
.jpg)
Thành phố Hà Nội đang lấy ý kiến người dân, các cơ quan, tổ chức, chuyên gia về Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở và phương án hướng tuyến của Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, tỷ lệ 1/500. Việc Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng để thực hiện Dự án đầu tư Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được thực hiện trên cơ sở các chủ trương, nghị quyết quan trọng của Trung ương, Bộ Chính trị, Quốc hội và chỉ đạo của Chính phủ và thành phố. Cụ thể là Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới; Nghị quyết số 30-NQ/TW ngày 23-11-2022 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng đồng bằng sông Hồng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô; Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm...
Từ nhiều đời nay, sông Hồng vừa là nguồn sống, vừa là một phần ký ức của Hà Nội. Những làng ven sông, bãi bồi, vùng sản xuất nông nghiệp, các bến nước, khu dân cư lâu đời... tạo nên một không gian đặc thù mà ít đô thị nào có được. Nhưng quá trình đô thị hóa nhanh cũng khiến mối quan hệ giữa thành phố với dòng sông bộc lộ nhiều hạn chế. Không gian hai bên sông chưa được khai thác tương xứng với vị trí trung tâm, kết nối giao thông còn thiếu đồng bộ, một số khu dân cư nằm trong vùng chịu ảnh hưởng của quy hoạch khiến người dân nhiều năm sống trong tâm thế chờ đợi.
Trong khi đó, Hà Nội đang bước vào giai đoạn phát triển với yêu cầu cao hơn về chất lượng đô thị, hạ tầng, môi trường và không gian công cộng. Dòng sông không thể tiếp tục được nhìn đơn thuần như một ranh giới tự nhiên hay khu vực cần quản lý về hành lang thoát lũ. Đây phải là một bộ phận của cấu trúc đô thị, nơi có thể hình thành các không gian xanh, công cộng, văn hóa, dịch vụ và những tuyến kết nối mới. Đó cũng là lý do việc điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng được Hà Nội đặt trong yêu cầu lớn hơn về tổ chức lại không gian phát triển của Thủ đô.
Theo định hướng, khu vực sông Hồng sẽ được nghiên cứu theo hướng hình thành trục không gian xanh trung tâm gắn với văn hóa sáng tạo dọc hai bên dòng sông, đồng thời trở thành một trong những trục phát triển kinh tế - xã hội quan trọng của thành phố. Điểm đáng chú ý là tư duy quy hoạch đang chuyển từ việc chỉ quản lý không gian ven sông sang chủ động tổ chức không gian để khai thác những giá trị mà dòng sông có thể mang lại. Nếu được thực hiện đồng bộ, hai bờ sông Hồng có thể trở thành hệ thống không gian mở liên tục, kết nối công viên, quảng trường, đường đi bộ, các công trình văn hóa, khu vực sinh hoạt cộng đồng với mạng lưới giao thông đô thị. Khi đó, dòng sông không còn nằm ở “bên ngoài” thành phố mà trở thành một phần của đời sống đô thị.
Mặt khác, do nhu cầu phòng chống lũ, hai bên tả ngạn và hữu ngạn sông Hồng dần được hình thành các tuyến đê dọc theo hai bờ sông. Tuy nhiên, các tuyến đê cũng đã tạo nên sự ngăn cách sông Hồng với không gian phát triển của thành phố. Hệ thống hạ tầng giao thông, hạ tầng kỹ thuật khu vực ngoài đê dọc hai bên sông còn thiếu, chưa đồng bộ. Cảnh quan đô thị chưa được đầu tư, khai thác tương xứng với vị trí là trục trung tâm của đô thị trong khi tình trạng lấn chiếm, sử dụng trái phép đất ven sông, mất vệ sinh môi trường xảy ra thường xuyên.
Do đó, việc điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng nhằm hình thành trục không gian xanh trung tâm gắn với văn hóa sáng tạo dọc sông Hồng, là trục phát triển kinh tế - xã hội và biểu trưng cho Hà Nội "Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo", hướng tới một "Thủ đô văn minh - hiện đại - bền vững" với trí tuệ thời đại và tầm vóc toàn cầu. Xác định 6 giá trị cốt lõi để từng bước hiện thực hóa mục tiêu trên là: "An toàn phòng chống lũ - Sinh thái - Hạ tầng - Chuyển đổi chức năng - Phát triển kinh tế - Văn hóa văn minh".
.jpg)
Theo Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000 đang được nghiên cứu điều chỉnh, quy mô tổng diện tích nghiên cứu là khoảng 11.418ha; quy mô dân số khoảng 800 nghìn đến 1,2 triệu người người. Theo Nghị quyết số 18/NQ-HĐND ngày 11-5-2026 của HĐND thành phố, có 18 dự án thành phần, trong đó có 2 dự án giao thông Trục đại lộ cảnh quan bờ tả và hữu sông Hồng; 11 dự án công viên (quy mô khoảng 3.513ha); 2 dự án kè và chỉnh trị lòng sông, bờ sông và 3 dự án đô thị định cư và đa mục tiêu.
Quy hoạch tổng thể định hình cấu trúc không gian gồm 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực; trong đó các trục động lực và hệ thống vành đai, hướng tâm đóng vai trò "xương sống" kỹ thuật, kết nối các cực tăng trưởng với khu vực trung tâm và mạng lưới liên kết Vùng Thủ đô.
Trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, Trục Đại lộ cảnh quan Sông Hồng được xác định là 1 trong 9 động lực phát triển của Thủ đô. Đây là trục chiến lược, trục không gian xanh trung tâm, đồng thời là trục kinh tế, thương mại, dịch vụ và đô thị gắn với văn hóa sáng tạo, khoa học công nghệ dọc hai bên sông Hồng.
Định hướng của thành phố Hà Nội là phát triển không gian hai bên sông Hồng trở thành trục cảnh quan, văn hóa, lịch sử, môi trường của Thủ đô, với các chức năng chính là công trình công cộng, các công viên cây xanh, văn hóa, dịch vụ du lịch, giải trí biểu tượng, phục vụ các hoạt động lễ hội, du lịch tạo nên “kỳ tích sông Hồng”; kết nối liên thông không gian hai bên sông với đô thị trung tâm phía Bắc và phía Nam sông Hồng thành một cấu trúc hoàn chỉnh, thống nhất; tạo lập hình ảnh một đô thị mới, hiện đại, văn minh và sinh thái hai bên sông, đồng bộ về cơ sở hạ tầng đô thị, kết hợp bảo tồn, phát huy bản sắc truyền thống.
Đồng thời, việc khai thác không gian hai bên sông sẽ thực hiện trên cơ sở tôn trọng tối đa địa hình tự nhiên, giảm thiểu tác động tiêu cực và đảm bảo không gian thoát lũ, tuyệt đối an toàn theo Quy hoạch phòng chống lũ và quy hoạch đê điều được duyệt. Cùng với đó là tạo lập các công viên văn hóa kết hợp sinh thái, công viên chuyên đề, công viên vui chơi giải trí, các không gian cộng đồng; hình thành những công trình văn hóa và vui chơi giải trí mang tính biểu tượng, tạo điểm nhấn trọng tâm trên trục sông; xây dựng các công viên, đường dạo cảnh quan hai bên sông nhằm tạo những không gian xanh rộng lớn, có tầm nhìn đẹp, phục vụ nhu cầu vui chơi giải trí, thư giãn, thể dục thể thao, lễ hội, tổ chức sự kiện… thuận tiện cho tiếp cận sử dụng phương tiện xe đạp, đi bộ, chạy bộ.
Bên cạnh đó, việc phát triển hệ thống giao thông và đầu mối hạ tầng kỹ thuật được triển khai theo hướng hiện đại, an toàn, đảm bảo tính hệ thống, liên hoàn trong kết nối hạ tầng.
Trong đó, hệ thống hạ tầng kỹ thuật kết nối với hệ thống đường trục và hệ thống mạng lưới đường ven sông; kết nối giao thông đường bộ và đường thủy, đường sắt đô thị, tạo điều kiện và động lực phát triển cho khu vực và thành phố; đưa sông Hồng từ một không gian còn bị chia cắt bởi hệ thống đê, hạ tầng thiếu đồng bộ và khả năng tiếp cận hạn chế trở thành một trục đô thị có kết nối tốt hơn, nhiều không gian xanh và công cộng hơn, đồng thời tạo thêm điều kiện cho hoạt động văn hóa, du lịch, thương mại, dịch vụ và sinh hoạt cộng đồng. Người dân cũng có thêm khả năng tiếp cận các công viên, đường dạo, không gian cộng đồng, thể dục thể thao, văn hóa, lễ hội và cảnh quan ven sông theo các khu vực được quy hoạch phù hợp.
Hạ tầng giao thông cũng được đặt trong mối liên kết tổng thể. Đường ven sông, các tuyến trục, đường hướng tâm, hệ thống giao thông công cộng, đường thủy và đường sắt đô thị được nghiên cứu kết nối nhằm giảm sự chia cắt giữa hai bờ cũng như giữa khu vực ven sông với đô thị trung tâm. Nếu được triển khai đồng bộ, đây sẽ không chỉ là câu chuyện mở thêm một tuyến đường hay xây thêm một công viên. Quan trọng hơn, Hà Nội có cơ hội hình thành một cấu trúc đô thị mới, trong đó dòng sông trở thành không gian kết nối thay vì khoảng cách.
Tuy nhiên, với một khu vực có quy mô hàng chục nghìn héc-ta và liên quan trực tiếp đến đời sống của hàng trăm nghìn người, quy hoạch chỉ có thể đi vào cuộc sống khi những lợi ích phát triển được chuyển hóa thành những giá trị cụ thể đối với cộng đồng. Đó là một môi trường sống tốt hơn, hạ tầng đồng bộ hơn, không gian công cộng nhiều hơn; là khả năng tiếp cận công viên, mặt nước, văn hóa, thể thao; là cơ hội việc làm, dịch vụ và sinh kế mới. Với những khu dân cư phải di chuyển hoặc điều chỉnh không gian sống, đó còn là chính sách bồi thường, tái định cư và hỗ trợ chuyển đổi sinh kế đủ thuyết phục để người dân không bị bỏ lại phía sau trong quá trình đô thị hóa.
Bởi vậy, việc Hà Nội tổ chức lấy ý kiến rộng rãi đối với Đồ án điều chỉnh quy hoạch có ý nghĩa quan trọng. Quy hoạch càng lớn càng cần được nhìn từ nhiều phía, từ yêu cầu phát triển của thành phố, yêu cầu bảo đảm an toàn phòng, chống lũ, bảo tồn cảnh quan và văn hóa, đến nhu cầu rất cụ thể của những người đang sống trên mảnh đất ven sông.
Sông Hồng đã đồng hành cùng Hà Nội qua nhiều thế hệ. Trong giai đoạn phát triển mới, câu hỏi đặt ra không phải là thành phố có thể thay đổi dòng sông đến đâu, mà là có thể tổ chức không gian quanh dòng sông như thế nào để vừa mở ra động lực phát triển, vừa giữ được những giá trị đã làm nên bản sắc của Hà Nội.
Từ một dòng sông lịch sử, sông Hồng đang được kỳ vọng trở thành một trục phát triển mới của Thủ đô. Nhưng để kỳ vọng ấy trở thành hiện thực, quy hoạch cần bắt đầu từ những điều căn bản nhất: An toàn, sinh thái, hạ tầng, sinh kế, văn hóa và khả năng tiếp cận của người dân. Khi những yếu tố đó được đặt trong cùng một bài toán, sông Hồng mới thực sự có thể trở thành không gian phát triển của Hà Nội hôm nay mà vẫn giữ được giá trị cho những thế hệ mai sau.
Còn nữa...
Thực hiện: Văn Huy - Nguyễn Thủy - Nhật Huy